کودتا برای اردوغان فرصت‌ساز شد

روایتی که البته هنوز نمی‌توان در‌خصوص درستی آن مطمئن بود. کودتای نظامی ترکیه را در گفت‌وگو با استفن لندمن، نظریه‌پرداز آمریکایی مورد بررسی قرار داده‌ایم که در ادامه می‌آید. لندمن دانش‌آموخته دانشگاه هاروارد است و از این دانشگاه درجه لیسانس اخذ کرده است.

او همچنین در مدرسه وارتون دانشگاه پنسیلوانیا تحصیلکرده و درجه MBA را اخذ کرده است. «باتلاق عراق»، «چگونه وال‌استریت آمریکا را سر کیسه کرد» و «تسخیر بانکداران» از‌جمله کتاب‌های او به شمار می‌روند. او مجری رادیو «پروگرسیو» شیکاگوست.

نظریه‌پرداز آمریکایی در گفت‌وگو با جام‌سیاست با اشاره به این‌که کودتای ترکیه فرصتی را در اختیار اردوغان قرار داد که بتواند قدرت خود را در داخل این کشور مستحکم کند، می‌گوید: بعد از کودتای ترکیه انتظار تغییر اندکی در سیاست خارجی اردوغان وجود دارد.

دلایل اصلی وقوع کودتای نظامی اخیر در ترکیه چه بود؟

برای بررسی این‌که چه اشخاص و گروه‌هایی دست به این کودتا زدند باید اطلاعات بیشتری داشت. هنوز در این مورد تردید وجود دارد که کودتای نظامی ترکیه یک کودتا بوده یا کسانی با حمایت خود دولت دست به این کودتا زده‌اند. این‌که ادعا می‌شود این کودتا ممکن است توسط خود دولت به راه افتاده باشد به این دلیل است که اردوغان از رهگذر این کودتا بتواند قدرت دیکتاتوری خود را مستحکم‌تر کند. البته درخصوص این‌که کودتا کار خود اردوغان باشد من تردید دارم و تصور نمی‌کنم این استدلال درست باشد. علت این است که این کودتا در اجرا و عمل خیلی نامنظم و بی‌برنامه بود. هدف اصلی کودتاچیان ترور اردوغان بود که با شکست مواجه شد. البته در هر کودتایی هدف اصلی شورشیان و کودتاچیان ترور رهبر اصلی آن کشور است. خلبانان شورشی و کودتاچی هواپیمای اردوغان را زمانی که به استانبول باز‌می‌گشت با جنگنده هدف قرار دادند و ارتباط راداری آن‌را قطع کردند. آنها براحتی می‌توانستند که هواپیمای وی را نابود کنند و او را حذف کنند، اما این کار صورت نگرفت. حال پرسش این است که چرا این کار صورت نگرفت؟

بعد از کودتای رخ داده اردوغان اعلام کرد اخباری مبنی بر تغییر سیاست خارجی دولتش در قبال برخی کشورهای همسایه را اعلام خواهد کرد. آیا شما تصور می‌کنید اردوغان متعاقب این کودتا تغییری در سیاست خارجی خود به وجود می‌آورد؟

من انتظار تغییر اندکی در سیاست خارجی اردوغان دارم. اگر تغییری در سیاست خارجی وی رخ دهد این تغییر اندک است. برای نمونه ممکن است تغییری در حمایت اردوغان از گروه داعش و سایر گروه‌های تروریستی به وجود بیاید؛ گروه‌هایی که حاکمیت سوریه را به چالش گرفتند و مردم این سرزمین را نابود کردند.

آیا تغییری در سیاست اردوغان نسبت به کردها متعاقب کودتا به وجود خواهد آمد؟

نه تصور نمی‌کنم. سیاست اردوغان درخصوص کردها تداوم خواهد یافت. جنگی که اردوغان با کردها در سه کشور دارد تداوم خواهد یافت. او با کردهای سوریه، کردهای داخل ترکیه و کردهای عراق در جنگ است و این سیاست خصمانه وی ادامه خواهد یافت. بعد از کودتا نیز اردوغان سیاست‌های خصمانه‌ای را علیه مخالفان و کسانی که آنها را به کودتا منتسب می‌کند دنبال کرده است. بسیاری از افراد بازداشت و بسیاری نیز از کارهای خود برکنار شده‌اند. کودتا به وی این فرصت را داده تا قدرت خود را افزایش دهد.

با توجه به مواردی که اشاره شد و این‌که قطبی شدن جامعه ترکیه روند فزاینده‌ای به خود گرفته آیا احتمال وقوع کودتای دیگری در این کشور وجود دارد؟

نکته کلیدی در این خصوص این است که ارتش ترکیه چگونه مقابل اقدامات اردوغان واکنش نشان دهد. در حال حاضر اردوغان در حال پاکسازی ارتش و سایر نهادهای دولتی است تا کسانی را که در کودتا دست داشته‌اند و چه کسانی که مخالف او هستند، پاکسازی کند.

برخی استدلال می‌کنند که در این کودتا ایالات متحده آمریکا دست داشته است. نظر شما در این خصوص چیست؟

همان‌طور که اشاره کردم، من تردید دارم که ایالات متحده آمریکا در این کودتا دست داشته باشد. یک دلیل آن این است که کودتای مذکور ساماندهی مناسبی نداشت و در اجرا و عمل بسیار ضعیف بود. این کودتا از آغاز و شروع در واقع مرده متولد شده بود. سازمان سیا خیلی کارکشته تر از این است. به عبارت دیگر اگر این کودتا توسط آمریکا صورت می‌گرفت منطقا باید شاهد پیروزی آن می‌بودیم. اگر به تاریخ کودتاهایی که توسط آمریکا صورت گرفته نگاهی بیندازید مشاهده خواهید کرد که در آن توانسته حکومت‌های قانونی را برکنار کند. برای نمونه سازمان سیا کودتایی را علیه محمد مصدق در سال 1953 میلادی ساماندهی کرد و به راه انداخت. اگرچه این کودتا در ابتدا شکست خورد، ولی چند روز بعد این کودتا با موفقیت به سرانجام رسید و دولت قانونی محمد مصدق برکنار شد. اما در حال حاضر سازمان سیا به اوج پختگی در براندازی حکومت‌های قانونی رسیده و اگر قرار بود الان کودتا علیه دولت مصدق انجام دهد در همان بار اول آن‌را به سرانجام می‌رساند. یعنی اگر سازمان سیا تجربه الان را در سال 1953 داشت بعید بود که نخستین کودتا در 25 مرداد علیه محمد مصدق شکست می‌خورد. البته این نظر بنده است و ممکن است اشتباه باشد و شاید هم آمریکا در پشت این کودتا بوده باشد.