فرار اردوغان از تنش منطقه‌ای

از نظر شما، دلایل اصلی کودتای اخیر در ترکیه چه بود؟

هنوز مشخص نیست که عوامل اصلی تحریک‌کننده به کودتا در ترکیه چه اشخاص یا چه گروه‌های هستند. دولت ترکیه طرفداران فتح‌الله گولن را متهم به دست داشتن در کودتا کرده است. البته این ادعا که جنبش گولن در این کودتا دست داشته تقریبا محتمل است. چرا که رابطه میان اردوغان و فتح‌الله گولن در طی سال‌های گذشته رو به وخامت رفته و اردوغان نیز رسانه‌های مختلف اعم از روزنامه و شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای مرتبط با جنبش گولن را تعطیل کرده است. هم اردوغان و هم گولن گرایشات دیکتاتورمآبانه دارند و بر این اساس شخصیت هر دو به گونه‌ای است که اهل نزاع و درگیری هستند. در برخی موارد مثل روابط ترکیه و اسرائیل گولن از روابط خوب ترکیه و اسرائیل حمایت می‌کند، اما به هر حال مشخص نیست که گولن و جنبش وی پشت کودتا باشند. واقعیت مطلب این است که اردوغان شمار زیادی از مردم را در داخل و خارج از ترکیه از رهگذر سیاست‌های داخلی و خارجی‌اش با خود دشمن کرده است. آنچه در مورد کودتای اخیر ترکیه مشخص است این که این کودتا توسط «کمالیست‌ها» انجام نشده است. این در حالی است که کودتاهای قبلی توسط کمالیست‌ها در این کشور انجام می‌شد.

چه دلیلی برای این موضوع دارید؟

دلیل این مدعا این است که ترکیب ارتش در حال حاضر مانند قبل نیست. ترکیب ارتش در طول 30 سال اخیر تغییر کرده و بسیاری از اسلامگراها ازجمله طرفداران و حامیان فتح‌الله گولن در آن حضور دارند و به ارتش پیوسته‌اند. برای سکولارهای ترکیه انتخاب زیادی بین اردوغان و گولن وجود ندارد و آنها به هر دو نفر با دیدی منفی می‌نگرند. در واقع سکولارها نه از دولت اردوغان راضی هستند و نه از فتح‌الله گولن حمایت می‌کنند.

با توجه به اهمیت ترکیه در ناتو چرا آمریکا و کشورهای عضو ناتو با اطمینان حاصل کردن از شکست کودتا اعلام موضع کردند و از اردوغان در بحبوحه کودتا حمایت نکردند؟

خیلی بعید است که بخواهیم آمریکا را پشت این کودتا بدانیم. ثبات ترکیه خواست ایالات متحده آمریکاست. البته آمریکا در برخی موارد با سیاست‌های دولت اردوغان مشکل دارد و برخی از سیاست‌های اردوغان در جهت منافع آمریکا نیست. آمریکا خیلی تمایل ندارد این ریسک را بپذیرد که ترکیه را غرق در یک دردسر کند. علاوه بر این باید در نظر داشت که ترکیه عضو ناتو است. ترکیه نقش مهمی در استراتژی‌های منطقه‌ای آمریکا بازی می‌کند. ترکیه برای ناتو حائز اهمیت است و این کشور اهمیت زیادی برای سیاست‌های منطقه‌ای آمریکا دارد.

برخی استدلال می‌کنند که به سبب عدم انسجام در جامعه ترکیه این احتمال وجود دارد که شاهد کودتای دیگری در ترکیه باشیم. آیا شما با این استدلال موافق هستید؟

ترکیه در واقع به سطوح مختلف و بی‌شماری تقسیم شده است. از جمله این تقسیم‌بندی، بخش‌بندی سکولار ـ اسلامگراست. همان گونه که مردم در این کودتا نشان دادند خواهان فرآیند و روندهای دموکراتیک هستند و تمایل ندارند که مسائل از رهگذر کودتای نظامی حل و فصل شود. در این میان احزاب نیز این خواست و تمایل را در واکنش به کودتا اعلام کردند. در واقع احزاب مختلف سیاسی نیز از دولت اردوغان در مقابل کودتا حمایت کردند و کودتا را محکوم کردند. اگر چه نمی‌توان احتمال کودتای دیگری در ترکیه را کاملا منتفی دانست، اما رخ دادن کودتای دیگر در این کشور بسیار بعید و تقریبا غیرمحتمل است.

در نتیجه این کودتا شاهد چه تغییری در سیاست اردوغان و بویژه در سیاست خارجی خواهیم بود؟

به احتمال زیاد اردوغان بسیار بر ثبات داخلی ترکیه تمرکز خواهد کرد. در واقع اردوغان تلاش خواهد کرد که بعد از کودتا وضعیت بی‌ثبات داخلی را تثبیت کند و موقعیت خود را در قدرت منسجم سازد. به احتمال زیاد اردوغان سعی خواهد کرد که تنش‌هایش را با همسایگان کم کند و ترکیه را از مناقشات منطقه‌ای که درگیر آن است رهایی دهد. به عبارت دیگر علاوه بر این‌که اردوغان ممکن است به کاهش تنشها با همسایگان روی آورد سعی خواهد کرد که ترکیه را از مناقشات منطقه‌ای که درگیر آن شده است رهایی دهد. این واقعیت که روابط ترکیه با ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا محدود شده است ضرورت کاهش تنش‌ها و اصطکاک‌ها با همسایگان را از سوی آنکارا بیشتر کرده است.