مشتریان نفتی ایران، پیش و پس از برجام

اگر پنج سال به عقب بازگردیم یعنی زمانی که هنوز تحریم‌های نفتی اتحادیه اروپا و آمریکا فروش و صنعت نفت ایران را نشانه نگرفته بود و ایران می‌توانست براحتی نفت خود را تولید و عرضه کند، ایران با تولید روزانه چهار میلیون و 230 هزار بشکه نفت در روز رتبه چهارم این جدول را در اختیار داشت.

همان زمان از تولید روزانه چهار میلیون و 200 هزار بشکه‌ای نفت ایران یک میلیون و 800 هزار بشکه نفت در پالایشگاه‌های داخلی و دو میلیون و 400 هزار بشکه نفت حجم صادرات نفت‌خام ایران بود.

اما با آغاز تحریم‌های ظالمانه از سال 90 و همزمان با فشار و تهدید آمریکا و اتحادیه اروپا به مشتریان نفت‌خام ایران حجم صادرات نفت‌خام ایران کاهش یافت و تا پایان سال 91 به یک میلیون و 300 هزار بشکه رسید.

این روند موجب شد ایران که پیش از این جایگاه دوم در میان کشورهای عضو اوپک را در اختیار داشت این جایگاه را از دست دهد و پس از عراق به جایگاه سوم برسد.

با نگاهی به روند تحریم‌های نفتی علیه ایران باید گفت در 23 ژانویه 2011، اتحادیه اروپا تصمیم به تحریم نفت ایران گرفت. به این صورت که با پایان یافتن قراردادهای سالانه شرکت‌های نفتی اروپایی با ایران، به تمدید این قراردادها اقدام نخواهند کرد و تا پایان ژوئن 2012 حجم واردات نفت‌خام اروپا از ایران به صفر برساند.

اما پالایشگاه‌های یونان به دلیل ناتوانی در پرداخت پول، خرید نفت ایران را پیش از به پایان رسیدن مهلت مقرر از سوی اتحادیه اروپا قطع کردند و واردات نفت یونان از ایران آوریل 2012 به کلی قطع شد.

در ادامه وضعیت خرید نفت توسط مشتریان عمده مورد ارزیابی قرار می‌گیرد که ملاحظه می‌کنید.

ژاپن

ژاپن از خریداران عمده نفت ایران در قاره آسیا به شمار می‌رود، اما در پی تحریم‌های آمریکا، واردات نفت خود از ایران را در سال 2012 به میزان 33 درصد نسبت به سال پیش از آن کاهش داد. در پی قول این کشور به آمریکا برای آن که به جای قطع فوری واردات آن را بتدریج کاهش دهد، این کشور از تحریم‌های ایالات متحده معاف شد.

کره جنوبی

26 ژوئن 2012، کره جنوبی که پیشتر حدود 9 درصد نفت خود را از ایران وارد می‌کرد اعلام کرد با آغاز تحریم‌های اروپا از اول جولای، واردات نفت از ایران را متوقف می‌کند. پس از آن کره جنوبی،‌ واردات نفت از ایران را کاهش داد.

هند

هند از خریداران عمده نفت ایران در آسیاست و تحریم‌های آمریکا فشار زیادی بر این کشور برای کم کردن از خرید نفت خود از ایران وارد آورد. این کشور بارها ناتوانی در کاهش شدید وابستگی‌اش به نفت ایران را مستمسک درخواست از ایالات متحده برای معافیت از تحریم‌ها عنوان می‌کرد، با این حال واردات از ایران را کاهش داد.

چین

در اجرای تحریم‌ها، واردات نفت چین از ایران در فوریه 2012 به میزان 45 درصد نسبت به ماه گذشته افت داشت. چین همچنین واردات نفت خود را در ماه مارس 2012 نسبت به زمان مشابه در سال قبل به نصف کاهش و واردات نفت از کشورهایی چون ونزوئلا را تا 60 درصد افزایش داد.

سریلانکا

سریلانکا نزدیک به 90 درصد از نفت موردنیاز خود را از ایران تأمین می‌کرد و پالایشگاه‌های این کشور تنها توان پالایش نفت‌هایی نفت ایران را داشتند این کشور پس از آغاز تحریم‌های نفتی با مشکل پرداخت پول به ایران مواجه شد و گفت‌وگوهایی را با عراق و عربستان برای خرید نفت از این کشورها ترتیب داد و اعلام کرد تا دهم فروردین 91 (29 مارس 2012 میلادی) واردات نفت خود از ایران را متوقف خواهد کرد.

آفریقای جنوبی

22 مارس 2012، وزارت امور خارجه آفریقای جنوبی اعلام کرد که «اگرچه با تحریم نفتی ایران موافق نیست، اما واردات نفت خود از ایران را متوقف کرده است.» این در حالی بود که شرکت‌های آفریقای جنوبی، از جمله ام‌تی‌ان، پیشتر برای انتقال دارایی‌هایشان از ایران با مشکل مواجه شده بودند.

مالزی

به گفته خبرگزاری رویترز در 23 مارس 2012، شرکت ملی نفت مالزی، پتروناس، همه واردات نفت خود از ایران از ماه آوریل به بعد را به حالت تعلیق درآورد این شرکت روزانه 50 تا 60 هزار بشکه نفت از ایران خریداری می‌کرد که نزدیک به 14درصد از واردات نفتی این کشور بود.

ترکیه

ترکیه تا پیش از آغاز روند تحریم‌ها نزدیک به یک سوم نفت موردنیاز خود را از ایران وارد می‌کرد. این کشور زیر فشارها میزان واردات خود را تا آوریل 2012 به میزان 20 درصد کاهش داد.

تغییر دولت

روند کاهش صادرات نفت ایران تا پایان دولت دهم ادامه داشت، اما با آغاز به کار دولت یازدهم مذاکرات سیاسی با 6 کشور جهان که مانع صادرات نفت‌خام ایران شده بودند، شروع شد تا بتوانند به قول مسئولان سیاسی ایران در این بازی نتیجه برد- برد برای طرفین حاصل شود.

در حین انجام مذاکرات سیاسی، مسئولان ارشد وزارت نفت نیز در میان رسانه‌های داخلی و خارجی وعده افزایش صادرات و تولید نفت را می‌دادند و این در حالی بود که تولید نفت‌خام ایران در سال 91 نیز کاهش و به دو میلیون و 700 هزار بشکه در روز رسیده بود. اوپک در گزارشی که فروردین92 منتشر کرد به طور رسمی گفت تولید نفت ایران در ماه مارس نسبت به ماه قبل از آن 48.9 هزار بشکه در روز کاهش یافت و به 2 میلیون و 675 هزار بشکه در روز رسید.

دقیقا یک سال بعد یعنی فروردین 93 آژانس بین‌المللی انرژی گزارش کرد که صادرات نفت‌خام ایران به یک‌میلیون و 400هزار بشکه در روز رسیده است.

این گزارش حاکی است مذاکرات هسته‌ای ایران و شش کشور جهان ادامه داشت اما همچنان تحریم‌های نفتی پابرجا بود و ایران قدرت تغییر در صادرات نفت خود را نداشت یا به نوعی مشتریان نفت ایران تمایلی به افزایش خرید نفت از ایران نداشتند زیرا به محض مذاکره با ایران عواقب سنگینی از جمله تحریم و فشار اقتصادی را باید تحمل می‌کردند.

با آغاز سال 94 روند مذاکرات هسته‌ا ی شتاب گرفت تا جایی که مسئولان سیاسی ایران و 1+5 اعلام کردند تا دی‌ 94 مذاکرات نتیجه خواهد داد به همین دلیل بیژن زنگنه وزیر نفت اعلام کرد امیدواریم در نخستین مرحله پس از اجرای برجام و لغو تحریم‌ها 500 هزار بشکه به تولید نفت ایران اضافه و پس از شش ماه 500 هزار بشکه دیگر نیز به این ظرفیت افزوده شود.

صادرات نفت پس از برجام

بالاخره در دی‌ 94 مذاکرات هسته‌ای ایران و شش کشور جهانی به اتمام رسید و روی کاغذ تحریم‌های نفتی ایران برداشته شد.

آمارهای جهانی نشان می‌دهد با برداشته شدن تحریم‌ها همان طور که وزیر نفت اعلام کرده بود صادرات نفت‌خام ایران رشد پیدا کرد و به دو میلیون بشکه در روز رسید.

در حال حاضر از دو میلیون بشکه صادرات نفت ایران در روز 600 هزار بشکه به اروپا یعنی کشورهای یونان، ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و ترکیه و یک میلیون و 400 هزار بشکه در روز به آسیا یعنی کشورهای چین، هند، ژاپن، کره جنوبی و کشورهای جنوب آسیای شرقی مانند مالزی و اندونزی صادر می‌شود.