شعری استوار بر تضادها

مبین اعرابی از شاعران جوانی است که دوستداران شعر سپید نخستین مجموعه شعر او با عنوان «دریا در بازار ماهی‌فروشان» را می‌توانند در کتابفروشی‌ها بیابند. اعرابی گرچه چندان در بند کوتاه‌نویسی یا بلندنویسی نیست، اما در مجموعه شعرش می‌توان شعرهای کوتاه را هم رصد کرد که با وجود کمیت پایین اشعار، نمونه‌های موفقی از شعر کوتاه در کارنامه‌اش وجود دارد که شعر پیش روی خوانندگان در این شماره، از آن دست است. شعر کوتاه «پرواز» ساختاری مشابه بسیاری از دیگر شعرهای کوتاه را دارد. ساختاری که شاید میراث کوتاه‌نویسی در قالب‌های سنتی نظیر رباعی‌ است. یعنی سطرهای ابتدایی وظیفه‌ فضاسازی، تعلیق، مقدمه و... را به عهده دارند و شاعر در سطر پایانی با گره‌گشایی از ابهام ایجاد شده یا با کامل کردن پازل مضمونی ـ تصویری شعر، مخاطب را غافلگیر کرده و التذاذی ادبی را برای او فراهم می‌کند. تقریبا‌‌ می‌توان گفت که این شگرد یکی از پرتکرارترین شگردهای کوتاه‌نویسی از گذشته تا حال است و به نوعی موفقیت این ساختار در مواجهه با مخاطب شاید یکی از دلایل اقبال مولفان به این تمهید باشد. نگارنده امیدوار است در شماره‌های آینده بتوان بیشتر به این اپیدمی کوتاه‌نویسی پرداخت.

اما اعرابی در شعرش از این شگرد بسیار خوب استفاده کرده و سطر پایانی، به‌عنوان تکه‌ای نهایی، پازل زیبای مضمونی و تصویری شعر را بخوبی تکمیل می‌کند. شعر کوتاه پرواز افزون بر روساخت‌ زیبای تصویری‌ آن و غافلگیری شاعرانه‌اش، در ژرف‌ساخت بر پایه‌ برخی تضادها بنا شده است؛ فناوری در برابر طبیعت، تکثیر در برابر اصالت، رنگ‌ها در برابر خاکستری و.... پروانه که به نوعی نشانه‌ای است از طبیعت، اصالت و رنگ‌ در دستگاه کپی گیر می‌کند که نشانه‌ای است از فناوری و تکثیر مکانیکی. و این ابزار تکنولوژی است که رنگ‌های طبیعی و اصیل پروانه را در تکثیری بی‌حساب و همانندساز، به صفحاتی خاکستری (همرنگ فلزات) تبدیل می‌کند.

اعرابی در فرم بیرونی شعر نیز با تکرار واژه‌ خاکستری در سه سطر پیاپی، با دلالتی ضمنی، هم از جنبه‌ دیداری، روی یکدیگر قرارگرفتن ورق‌های همسان کپی را در ذهن مخاطب متبادر می‌کند و هم موسیقی تکرار این واژه، آوای دستگاه کپی را به گوش‌ مخاطب ‌می‌رساند. هرچند فرم به کار رفته در این شعر کوتاه و استفاده از تکرار، در نمونه‌های دیگری از شعر معاصر نیز قابل مشاهده می‌شود اما اعرابی از این فرم بخوبی استفاده کرده و متنش را سر و سامان داده است. شعر کوتاه مبین اعرابی نشان ‌می‌دهد که با وجود رعایت اقتصادِ کلمات هم می‌توان متنی با لایه‌‌های مختلف خلق کرد.

عبدالصابر کاکایی

شاعر و منتقد