شناسنامه کیفری برای مجرمان

سجل کیفری به زبان ساده یعنی نوعی شناسنامه که نام و نشان و تبار و عملکرد هر محکوم را نشان می‌دهد، شناسنامه‌ای که در یک سیستم آنلاین ثبت و ضبط می‌شود و این امکان را به قضات می‌دهد که درحین رسیدگی به پرونده، از سابقه کیفری افراد باخبر شوند. این ابزاری است که علم قاضی درمورد متهمان را افزایش می‌دهد و امکان رسیدگی دقیق‌تر به پرونده‌های قضایی را فراهم می‌کند بی‌آن‌که افراد حقه‌باز بتوانند پیشینه تاریک و سوابق مجرمانه خود را مخفی کنند. این اتفاقی است که فرآیند احقاق حق طرف‌های ظلم دیده دعوا را نیز تسهیل می‌کند.

از اسم و فامیل تا احکام صادره

سجل قضایی چهارنوع است: کیفری، مدنی، بازرگانی و اداری؛ این را آیین‌نامه سجل کیفری می‌گوید، آیین‌نامه‌ای که تصریح کرده دادسرای هر شهرستان باید دفتر سجل قضایی داشته باشد. مسئول این دفتراز میان قضات دادسرای عمومی و انقلاب به انتخاب دادستان و با تائید و پیشنهاد مدیرکل عفو و بخشودگی و سجل قضایی از سوی رئیس قوه قضاییه منصوب می‌شود و دادستان بر نحوه کار آن نظارت می‌کند.

طبق این آیین‌نامه برای افراد کمتر از 18 سال (محکومان کیفری) برگ سجل قضایی تنظیم نمی‌شود و این برگه‌ها پس از 70 سالگی محکومان یا پس از مرگ آنها معدوم می‌شود. اما کسانی که در این دو دسته نمی‌گنجند صاحب سجلی هستند که از سیرتا پیاز زندگی‌شان در آن درج شده است، به نحوی عیان و غیرقابل انکار.

نام و نام خـانوادگی محـکوم، نام و نام خانوادگی پدر و مادر او، کدملی، شماره شناسنامه، تاریخ و محل صدور آن، تغییراتی که در شناسنامه ذکر شده، شماره گذرنامه، هویت غیرواقعی یا اسم مستعار فرد محکوم، تاریخ و محل تولد او، محل اقامت دائم یا موقت وی، تأهل و تعداد اولاد او، شغل، تابعیت، علامات مشخصه محکوم، موضوع حکم، تاریخ وقوع جرم به روز، ماه و سال، شماره و تاریخ حکم، دادگاه یا مقام صادرکننده حکم، مواد قانونی که مستند حکم شده، مدت حبس، میزان جزای نقدی، محرومیت از همه یا برخی از حقوق اجتماعی و تاریخ شروع وختم اجرای کیفر.

کاهش اطاله دادرسی، تعیین دقیق مجازات

حمید شهریاری، معاون قوه قضاییه که خبر تهیه سجل کیفری برای همه محکومان را به مهر داده، می‌گوید این سجل، امکان جمع‌آوری همه اطلاعات قضایی و کیفری افراد را فراهم کرده به نحوی که قضات قادر به رویت این اطلاعات هستند و دیگر مجرمان سابقه‌دار نمی‌توانند ازخلأ اطلاعاتی به نفع خود سود ببرند.

این اتفاق رخ می‌دهد چون امکان رویت همه پرونده‌های قضایی افراد و جزئیات احکامشان به صورت یکجا وجود دارد و دیگر مثل گذشته مجرمان نمی‌توانند مدعی پاکی و بی‌گناهی باشند. بهروز مهاجری، قاضی دادگستری در گفت‌وگو با ما این اتفاق را به فال نیک می‌گیرد از این حیث که مطابق قانون آیین دادرسی کیفری و قانون مجازات اسلامی، قضات مکلفند هنگام صدور رای، سوابق کیفری متهمان را مدنظر قرار دهند و سجل کیفری این امکان را به آنها می‌دهد که برای مجرمان سابقه‌دار و مرتکبان چند باره جرایم، مجازات‌های سنگین‌تری تعیین کنند.

آرش دولتشاهی، وکیل دادگستری نیز این اتفاق را ازثمرات مثبت سجل کیفری می‌داند و به جام‌جم می‌گوید اشراف بر سوابق کیفری افراد به قضات کمک می‌کند اگر شخصی مستوجب مجازات سنگین‌تر یا کسی مستحق تخفیف مجازات بود، هنگام صدور حکم برایش لحاظ شود.

مهاجری اما این سیستم را هنگام اخذ تامین کیفری در دادسراها نیز کارساز می‌داند و می‌گوید اگر برای دادیار، بازپرس یا دادستان، سوابق کیفری افراد مسجل شود قرارهای تامین شدیدتری برای آنها صادر خواهند کرد نه مثل گذشته که بعید نبود به علت نبود اطلاعات، مجرمی سابقه‌دار با قرارهای سبک آزاد شود و از چنگ عدالت بگریزد. این را باید افزود به حُسن کاهش اطاله دادرسی که به زعم قاضی مهاجری، تا پیش از این به علت دسترسی نداشتن به سوابق کیفری افراد بروز می‌کرد که حالا به یمن در دسترس قرار گرفتن آنلاین سوابق، این مشکل برطرف می‌شود.

البته از سجل کیفری و این سامانه یکپارچه می‌توان استفاده‌های مفیدتری نیز کرد؛ چنان که دولتشاهی می‌گوید با تحلیل این پرونده‌ها و دانستن این که چه افرادی مرتکب چه نوع جرایمی می‌شوند و کدام جرایم بیشترین تکرار را در جامعه دارند، می‌توان سیاست‌های پیشگیری از جرم را به روز کرد؛ اتفاقی که با گستره وسیع آسیب‌ها و طیف گسترده جرایم برای جامعه ما ضروری است.

مریم خباز

جامعه