حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
میرزا علی محمد اصفهانی ؛ کاشف لگاریتم و جمشید ثانی درگذشت
17 صفر 1293 قمری «میرزاعلی محمدبن محمدحسین اصفهانی » در تهران دیده از جهان فروبست. میرزا علی محمد اصفهانی ، سال 1215 قمری در اصفهان دیده به جهان گشود.
وی یکی از آخرین حلقه های زنجیر طلایی ریاضیدانان سنتی ایران است که با قوت فکری و ذهنی و با اتکا به سنن ریشه دار دانش ریاضیات در ایران و اسلام ، به شکوفایی و بالندگی رسید. می دانیم که «غیاث الدین جمشید کاشانی» از بزرگان دانش ریاضی در تاریخ ایران و اسلام است و به دلیل اختراع ها و کشفهای فراوان ، یک چهره جهانی در تاریخ ریاضیات دنیا محسوب می شود. میرزاعلی محمد اصفهانی نیز به دلیل ابتکارها و نوآوری های شگفت انگیز به «غیاث الدین جمشید کاشانی ثانی» شهرت دارد. هنگامی که آوازه دانش میرزاعلی محمد اصفهانی از محدوده اصفهان فراتر رفت و به گوش اهل فضل و دانش در تهران و سایر شهرستان ها نیز رسید، بزرگان سیاسی آن روزگار از وی خواستند به تهران برود و در فضایی گسترده تر و مهمتر به افاده علمی بپردازد. میرزاعلی محمد اصفهانی به کشفهای مهمی در زمینه دانش ریاضی دست یافت و برای حل مسائل مشکل ریاضی و هندسی راه حل های نوین و ابتکاری ارائه داد. کشف «جدول لگاریتم» یکی از مهمترین دستاوردهای علمی و ریاضی میرزا علی محمد اصفهانی است . وی بدون این که از سابقه این موضوع و میزان دستیابی دانشمند غرب به جدول لگاریتم ، اطلاعی داشته باشد، به طور مستقل ، جدول مذکور را کشف کرد و آن را مورد بهره برداری قرار داد. گرچه میرزا محمدعلی اصفهانی یک نابغه واقعی ریاضی بود و نوآوری های فراوان ارائه داد ، ولی گمنام باقی ماند و آن طور که شایسته است ، مورد توجه واقع نشد. علت بی توجهی به کشفها و نوآوری های میرزاعلی محمد اصفهانی این بود که در آن زمان ، ایرانیان بتازگی با دانش غربی آشنا شده بودند و جلوه های این دانش ، چنان شوقها را برانگیخته و عده زیادی را چنان مرغوب و مجذوب کرده بود که به دانشمندان خودی و بومی توجه چندانی نشان نمی دادند. بدین ترتیب ، قدر میرزا علی محمد اصفهانی مجهول ماند و کمتر کسی متوجه بزرگی این نابغه ریاضی شد. میرزا علی محمد اصفهانی علاوه بر تدریس ریاضیات و تربیت ریاضیدان ، به تالیف کتابهای ریاضی نیز مشغول شد. نام برخی تالیفات میرزا علی محمد اصفهانی چنین است : تکمله `العیون ، رساله در بیان قاعده کلی برای حل معادلات جبری در هر درجه ای ، رساله در جداول اعداد، کتاب علم اعداد و... همچنان که اشاره شد، میرزا علی محمد اصفهانی شاگردان برجسته ای نیز تربیت کرد. یکی از شاگردان میرزا علی محمد اصفهانی ، شخصی به نام «اعتضادالسلطنه» است . گرچه اعتضادالسلطنه (شاهزاده علی قلی میرزا) شاهزاده بود و پنجاه و چهارمین پسر از پنجاهمین زن فتحعلی شاه قاجار محسوب می شد، ولی او به فضل و دانش علاقه فراوان داشت . به همین دلیل ، وی در جریان دعوت از میرزا علی محمد اصفهانی به تهران ، تلاش زیاد کرد و سرانجام موفق به این کار شد. هنگامی که میرزا علی محمد اصفهانی به تهران انتقال یافت ، اعتضادالسلطنه در حالی که مناصب و جایگاه های مهمی در حکومت قاجاریه داشت ، نزد میرزا علی محمد اصفهانی به شاگردی مشغول شد. اعتضادالسلطنه علاوه بر این که مدت زیادی ریاست دارالفنون را داشت ، در شاخه های مختلف دانش ریاضی نیز تدریس می کرد. نوشته اند وی در «30 شاخه علمی» تدریس داشت . به هر حال ، میرزا علی محمد اصفهانی پس از عمری تلاش علمی و ریاضی ، سرانجام در 17 صفر 1293 قمری در تهران دیده از جهان فروبست .
گفت و گو
