دریای فضای مجازی؛ صید ماهی یا مارماهی

متاسفانه سال‌هاست نفوذ فرهنگ کشورهای غربی بر کشورهای غیرغربی وجود دارد، اتفاقا در همان سال‌های دور از سوی رهبر معظم انقلاب از آن به‌عنوان شبیخون فرهنگی یاد شد و متاسفانه هشدارها و توصیه‌های ایشان در میان سیاستگذاری فرهنگی کمتر مورد توجه قرار گرفت. حال نیز رهبری پا پیش گذاشته و هشدار می‌دهد؛ هشداری که این بار باید بسیار جدی‌تر از قبل مورد توجه قرار گیرد تا بهتر و سریع‌تر بتوان راه‌های واکسینه کردن فرهنگ اسلامی و ایرانی را پیدا کرد. بخصوص این‌که با به‌وجود آمدن رسانه‌های نوین از جمله شبکه‌های اجتماعی نفوذ فرهنگ غربی بسیار تشدید شده است.

راه‌های نفوذ فرهنگ غربی

امروز تسلط و نفوذ فرهنگ بیگانه بر فرهنگ بومی و خودی می‌تواند به صور گوناگون اتفاق بیفتد. یکی از این راه‌ها، انتشار مطالب انحرافی درباره مسائل مختلف جامعه است. روشی که در آن راست و ناراست درهم می‌آمیزند و حقیقت و واقعیت به قتلگاه می‌روند. از آنجایی که امروز کاربران شبکه‌های مجازی حوصله کشف روابط میان مسائل پیچیده را ندارند، بنابراین زیاد به دنبال کشف حقیقت نیز بر نمی‌آیند و در نتیجه براحتی مطالب نادرست و ناصحیح را پذیرا می‌شوند.

دومین راه نفوذ فرهنگ غربی، حساسیت‌زدایی از ارزش‌ها، اصول، مسائل و شخصیت‌های یک جامعه است. انتشار هرگونه شایعه و مطلبی در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند بشدت افکار عمومی و به‌عبارتی افکار کاربران را نسبت به موضوعی حساس کند یا حساسیت را در میان آنها از بین ببرد. در واقع حساسیت‌زدایی از کاربران شبکه‌های اجتماعی نسبت به ارزش‌ها و اصول بنیادی یک جامعه یک خط فکری غربی است که به وفور در شبکه‌های اجتماعی یافت می‌شود؛ مثلا زدودن حساسیت کاربران نسبت به تعهد.

سومین راه نفوذ فرهنگ غربی، انتشار مطالب غیراخلاقی و ترویج روابط غیرمتعارف است که علاوه بر این‌که می‌تواند توجه کاربران را از مسائل مهم روز منحرف کند، بدون تردید می‌تواند کاربران را به فساد بکشاند.

راهکارهای مقابله با نفوذ

راه‌های نفوذ دیگری نیز وجود دارد که مقال و مجال دیگری می‌طلبد، اما آنچه مهم است باید راهکارهایی برای مقابله با نفوذ فرهنگی غربی از طریق شبکه‌های مجازی نیز ارائه کرد. این راهکارها، در دو زمینه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری قابل پیگیری هستند.

در بخش سخت‌افزاری می‌توان تدابیری اندیشید تا ابزارهای فنی و سرورهای حداقل برخی شبکه‌های پر کاربر به داخل کشور منتقل شوند یا مشابه آنها را در داخل کشور طراحی و شبیه‌سازی کرد. در بخش نرم‌افزاری اما، همان‌طور که رهبر معظم انقلاب بر تربیت افسران جنگ نرم تاکید کرده‌اند، باید علاوه بر تربیت چنین افسرانی، به نهادینه کردن فرهنگ استفاده از شبکه‌های مجازی نیز اقدام کرد. البته نتایج اقدامات نرم‌افزاری در درازمدت به ثمر می‌نشیند. فرهنگ استفاده از رسانه‌ها بخصوص شبکه‌های اجتماعی تنها از مسیر خانواده‌ها، کودکستان‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها می‌گذرد. دولت نیز می‌تواند با در اختیار گذاشتن امکانات لازم مسیرهای بالا را تقویت کرده و آنها را در نهادینه کردن فرهنگ مذکور یاری رساند. همچنین نباید تنها با عینک سیاسی و امنیتی به مساله نفوذ فرهنگ غربی نگریست، بلکه باید از عینک‌های دیگری نیز استفاده کرد که عینک فرهنگی از جمله آنهاست.

نهادینه کردن فرهنگ

باید دانست شبکه‌های مجازی بسان اقیانوسی هستند که در آن انواع ماهی، مارماهی، نهنگ و سگ آبی وجود دارد. فرهنگ مخرب غربی بسان مار ماهی است که باید از آن گریخت، ضمن این‌که نباید از صید ماهی دست شست.

یکی از روش‌های مقابله با مارماهی‌های فرهنگ غرب، آموزش درست کاربران از شبکه‌های مجازی است. به‌این صورت که باید از طریق خانواده‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها به کودکان، نوجوانان و جوانان آموزش داد تا از وقت خود استفاده هدفمند و بهینه کنند و وقت خود را برای هر پیامی تلف نکنند. از آنجایی که جامعه ما شفاهی است، نهادینه کردن فرهنگ استفاده مطلوب از شبکه‌های مجازی نیز دشوار است، زیرا در یک جامعه شفاهی همه می‌خواهند نخوانده همه چیز را بدانند. این مهم‌ترین مشکل کاربر امروزی و صد البته بزرگ‌ترین منفذ رخنه فرهنگ غربی است.

عباس اسدی - عضو هیات علمی دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی