خانه‌تکانی؛ فرش قرمزی برای بهار

دقیقا همین روزهای اسفند، وقتی برگ سبزی کوچک بر شاخه خشکیده درختی می‌روید و خورشید بیشتر از ابر و باد در آسمان خودنمایی می‌کند، کدبانوهای ایرانی تن چرک و سیاه خانه را نشانه می‌گیرند و هر روز قسمتی از آن را می‌شویند و می‌سابند و برق بر صورت آن می‌اندازند.

خانه‌تکانی اما و اگر ندارد، وقتی شروع شد باید تا انتهای آن رفت. از تمیز کردن در و پنجره بگیر تا دیوار و سقف و لای درزهای کابینت و مرتب کردن انباری و شستن پرده‌ها و ملحفه‌های کثیف و هرس کردن شاخه‌های خشک درختان و کود دادن باغچه. خانه‌تکانی کار یک روز و دو روز نیست و باید این تن خموده را برای روزهای سخت آماده کرد، ساعت‌های طاقت‌فرسایی که پایانی برای آن نیست و گاهی تا خود سال تحویل هم ادامه دارد. آغازگر خانه‌تکانی اکثرا زنان ایرانی هستند و قطعا دامان مردان را هم می‌گیرد. در زمان‌های نه‌چندان دور که هنوز کارخانه‌های فرش‌شویی در کار نبود، شستن فرش‌ها بی‌چون و چرا به عهده مردان بود. فرش‌ها در روزی آفتابی و طی مراسمی خاص روی موزاییک‌های تمیز حیاط پهن می‌شد و آب و پودر رختشویی تن گل‌های آن را می‌شست و فرچه و پارو غبار از سر و روی آنها می‌زدود.

بعد از شستن فرش‌ها، قسمت دشوار خانه‌تکانی، تمیز کردن دیوارهای خانه است. از ابتدای سقف تا کف زمین. یک بار با حوله کف‌دار، سپس حوله نمدار و در انتها هم دستمال خشک تا هیچ لکه‌ای روی دیوار نماند و هاله‌ای دود آلود بر دل آن ننشیند. دامنه این مراسم به حمام و دستشویی هم کشیده می‌شود و باید آنها را به قدری با محلول‌های شست‌وشو تمیز کرد که هیچ جرمی بر درزهای کاشی‌ها نماند. جمع کردن وسایل کهنه و غیرقابل مصرف و تحویل آن به سمساری و خرید جایگزین یکی نوتر و زیباتر نیز از دیگر واجبات خانه‌تکانی بود که هنوز هم استمرار دارد، در واقع تقویم تعویض وسایل خانه ایرانی‌ها با نوروز همخوانی دارد و به همین جهت در کنار رخت و لباس نو گاهی می‌توان شاهد دکوراسیون تازه و جدید هم بود. خانه‌تکانی اگر چه سخت است و طاقت‌فرسا و لرزه به تن شریف آدمی می‌اندازد، اما نتیجه کار بسیار لذتبخش و دلرباست، آنجا که از دور می‌ایستی و به هر طرف خانه نگاه می‌کنی، برقی شفاف چشمانت را می‌گیرد و از خودت بابت این همه تمیزی تشکر می‌کنی. مراسمی برای استقبال از بهار. فرش قرمزی برای اولین قدم‌های سال نو رسیده. باور کنید، نوروز بی‌خانه‌تکانی نمی‌شود، باور کنید.