انرژی‌های تجدیدپذیر برای توسعه پایدار گردشگری

در این بین انرژی‌های تجدید‌پذیر (باد، خورشیدی، موج و زیستی) نقش مهمی در تأمین انرژی پایدار برای توسعه بویژه در گردشگری ایفا می‌کند. منابع انرژی تجدید‌پذیر یکی از موثر‌ترین و کارآمد‌ترین عناصر برای توسعه گردشگری در ایران است. توسعه پایدار گردشگری در واقع متکی بر استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر و نو در صنعت گردشگری است. انرژی پایدار خصوصا انرژی‌های نوین و پاک این فرصت را به صنعت گردشگری می‌دهد تا با کاهش تاثیرات منفی بر محیط‌زیست، مناطق گردشگری را برای مدت طولانی‌تری حفظ کند. در کنار این موضوعات در صنعت گردشگری تأمین بخش‌های خدماتی مثل هتل، حمل و نقل و... نیاز به انرژی دارد و چه خوب می‌شود برای تأمین این انرژی مورد نیاز از انرژی‌های پاک و ارزان استفاده کرد. در ایران با برنامه‌ریزی صحیح و استفاده از منابع انرژی پایدار و تجدید‌پذیر، ضمن رعایت اصول پایداری، می‌توان به توسعه پایدار در گردشگری دست یافت. در این بین برای پیاده‌سازی انرژی‌های تجدیدپذیر به استراتژی‌هایی برای یکپارچه‌سازی این منابع نیاز داریم. دستیابی به راه‌حل مشکلات زیست‌محیطی که امروزه با آن روبه‌رو هستیم، به اقدامات بالقوه بلند‌مدت، برای دستیابی به توسعه پایدار نیاز دارد. به‌طور مثال تابش خورشید منبع اصلی انرژی و عامل اصلی کنترل حیات آب و هوا در سطح زمین به‌شمار می‌رود. به‌طور کلی نور خورشید برای حمام آفتاب و بهره‌مندی از مزایای عکسبرداری، فیلمبرداری و... می‌تواند آثار مثبتی بر گردشگران داشته باشد.

ظرفیت بالای ایران برای تولید انرژی تجدیدپذیر

کشور ما ایران با توجه به داشتن موقعیت جغرافیایی خاص ظرفیت‌های فراوانی در زمینه تأمین انرژی مورد نیاز خود در صنعت گردشگری به وسیله این انرژی‌های نو و پاک دارد. به طور مثال در ایران کویرهای بسیار گرم و مناطق خشک و آفتابی فراوان داریم که همین موضوع ایران را به یکی از بهترین و مساعد‌ترین کشورهای جهان برای استفاده از انرژی خورشیدی تبدیل کرده است. از طرف دیگر خود همین کویر‌ها مقصد گردشگری بسیاری از گردشگران خصوصاً گردشگران روس و اروپایی است. می‌توان بین این دو یک پیوند ارگانیک برقرار کرد. پیوند انرژی‌های نو و گردشگری در ‌‌نهایت می‌تواند موجب توسعه پایدار در همه زمینه‌ها شود حتی بحث اشتغال‌زا و درآمدزا بودن آن نیز مطرح است.

از طرف دیگر با استفاده از انرژی‌های نو و تجدید‌پذیر در مراکز خدماتی همچون هتل‌ها و مراکز تجاری بسیاری از شهرهای مختلف هم می‌توان این ایده‌های سبز را پیاده‌سازی و آنها را به مقاصد گردشگری تبدیل کرد یا با ایجاد گردشگری مبتنی بر پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شهرهای مقصد گردشگری را پاکیزه‌تر و سبز‌تر کرد یا در مناطق بادخیزی همچون منجیل یا جنگل ابر توربین‌های بادی گذاشت. خود این توربین‌های بادی برای هر گردشگری جذاب است.‌‌ همان انرژی تولید شده از توربین‌های بادی را می‌توان برای گسترش زیرساخت‌های گردشگری‌‌ همان محل‌ها استفاده کرد.

استفاده از انرژی‌های پاک ارزان، تجدید‌پذیر در برنامه‌ریزی مقاصد گردشگری را باید در همه ارگان‌های دولتی اجرایی کرد. مثلا در ساختمان‌های اداری، سیستم‌های حمل و نقل، پارکینگ‌های عمومی، مراکز گردشگری و موزه‌ها باید از انرژی تجدید‌پذیر استفاده کرد. با استفاده از این سیاست‌ها می‌توان امید داشت به توسعه پایدار گردشگری رسید.

نمونه‌های مستعد

در این بین چند نمونه روستا و شهر گردشگری سبز مبتنی بر انرژی‌های پاک را می‌توان به عنوان پایلوت در نظر گرفت. به‌طور مثال یک شهرک توریستی در محل نیروگاه ژئوترمال مشگین شهر در حال راه‌اندازی است. براساس مطالعات دفتر انرژی زمین‌گرمایی سازمان انرژی‌های‌نو ایران سانا، منطقه مشگین‌شهر بهترین نقطه برای استفاده از ظرفیت انرژی زمین‌گرمایی در کشور است که با احداث شهرک توریستی در محل این نیروگاه با بهره‌مندی از انرژی‌های پاک ظرفیت‌های گردشگری استان اردبیل با حفظ پیوست‌های زیست‌محیطی رونق می‌گیرد. این شهرک توریستی با بهره‌مندی از انرژی‌های تجدید شونده با زیر‌مجموعه‌هایی نظیر شهرک دانش، شهرک گلخانه، شهرک ورزش و دهکده سلامت، هتل و استراحتگاه از دیگر طرح‌های پیش‌بینی شده در این نیروگاه
است.

نیروگاه زمین‌گرمایی مشگین‌شهر نخستین نیروگاه زمین‌گرمایی کشور است که در ارتفاع
3000 متری دامنه کوه سبلان با ظرفیت تولید برق 5.5 مگاواتی با استفاده از حرارت داخل زمین است که در آینده نزدیک برق تولیدی مازاد وارد مدار کشور می‌شود.

نیروگاه ژئوترمال مشگین‌شهر، به عنوان پایلوت زمین‌گرمایی کشور محسوب می‌شود. عملیات زیرساخت برق مناطق‌گردشگری و باغات مشگین‌شهر، اصلاح و ترمیم خطوط انتقال برق و ارتقاء وضعیت روشنایی معابر و خیابان‌های اصلی و فرعی و پارک‌های گردشگری نیز از جمله اقدامات انجام گرفته در حوزه برق‌رسانی است.

شهمیرزاد، مناسب برای نیروگاه بادی

در منطقه دیگری از کشور شهر نمونه گردشگری بین‌المللی شهمیرزاد از وزش سه نوع باد متفاوت در این شهر می‌توان انرژی پاک تولید کرد. می‌توان از ظرفیت این باد‌ها در راستای توسعه پایدار این شهر نمونه گردشگری استفاده کرد. با بهره‌گیری از انرژی‌های نو و تجدیدپذیری همچون باد برای امور زیرساختی در گردشگری شهمیرزاد، حرکتی به سمت توسعه پایدار گردشگری صورت خواهد گرفت. استفاده از انرژی‌های تجدیدناپذیر به نوعی مقابله با توسعه پایدار شهر‌هاست و لذا ضرورت دارد همه مدیران شهری به سمت توسعه پایدار رفته و برنامه‌های شهری خود را بر مبنای آن تدوین کنند. یکی از ظرفیت‌های مهم و بالقوه شهمیرزاد، انرژی باد است و این انرژی می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع تأمین‌کننده انرژی برای امور زیرساختی شهر باشد. سه نوع باد متفاوت از ورودی‌های مختلف در این شهر می‌وزند؛ یکی از سمت مازندران می‌وزد، جریان دیگر از ورودی چاشم و دیگری از سمت مهدیشهر به سمت شهمیرزاد می‌وزد. هر کدام از این باد‌ها در فصل خاصی وزیده و ظرفیت‌های بالقوه‌ای را برای این شهر ایجاد می‌کنند. قرار است از ظرفیت‌های ایجاد شده و انرژی باد برای نصب توربین‌های بادی و تولید برق در این شهر نمونه گردشگری بین‌المللی استفاده شود.

در نمونه‌ای دیگر در شهر بستک با استفاده از انرژی خورشید برای نخستین بار یک مجتمع گردشی - تفریحی کشور تأسیس شده است. به کار گیری انرژی خورشیدی در پمپاژ آب، آبشار مصنوعی و همچنین روشنایی مجتمع گردشی ـ تفریحی، رودخانه این تفریحگاه را به یک جایگاه گردشگری متمایز با سایر نقاط کشور تبدیل کرده است.

فواد شمس - کارشناس جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری