حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
ترور صنیع الدوله اولین رئیس مجلس شورای ملی
14 بهمن ماه 1289 شمسی (5 صفر 1329 قمری) مرتضی قلی خان صنیع الدوله نخستین رئیس مجلس شورای ملی توسط دو تبعه روسیه به قتل رسید. مرتضی قلی خان سال 1273 قمری به دنیا آمد. پدرش علیقلی خان مخبرالدوله بود.
او پس از گذراندن دوره آموزش مقدماتی در تهران ، برای تکمیل تحصیلات خویش به آلمان رفت و در سال 1297 همراه برادر بزرگترش (مخبرالسلطنه) به ایران بازگشت و وارد دولت شد و در آغاز کار، تحویلدار تلگرافخانه شد و پس از مدت کوتاهی مخبرالدوله او را به عضویت وزارت معدن درآورد، اما شغل اصلیش عمله خلوت در دستگاه مظفرالدین میرزا (ولیعهد ناصرالدین شاه) در تبریز بود. در سال 1300 برای سفارش ساختن کشتی به آلمان رفت . اعتمادالسلطنه راجع به این موضوع می گوید: مخبرالدوله تعهد ابتیاع کشتی را نمود، مرتضی خان پسر خودش را که در برلن تحصیل می کرد به تهران احضار نمود، 30هزار تومان پول گرفت که ابتیاع کشتی نماید. مرتضی خان فرنگ رفت مبلغی از پول را تلف کرد. مخبرالدوله [وقتی که این مطلب] شنید ناخوشی را بهانه کرد، اجازه رفتن فرنگ خواست ، برلن رفت ، 30هزار تومان قیمت کشتی عاقبت به 90هزار تومان رسید.» پس از تاسیس کارخانه ریسمان بافی توسط مرتضی قلی خان ، ناصرالدین شاه در روز 13 فروردین سال 1304 برای بازدید از آن کارخانه رفت و در همان سال او را به صنیع الدوله ملقب نمود. مرتضی خان در سال 1305 با احترام السلطنه دختر مظفرالدین میرزا ازدواج کرد و پس از احراز چندین پست ، در آغاز مشروطیت به نمایندگی دوره های اول و دوم مجلس شورای ملی انتخاب گردید و در 17شعبان 1324 ، رئیس مجلس شد و تا 28رجب 1325 که از این سمت استعفا داد عهده دار این مقام بود. سرانجام ، وی در تاریخ 14بهمن 1289 (5 صفر 1329) هدف گلوله 2 نفر کارگر روسی قرار گرفت و در سن 57سالگی به قتل رسید. قاتلان چون تبعه روسیه بودند طبق قرارداد ترکمن چای دارای مصونیت سیاسی (کاپیتولاسیون) بودند و در دادگاههای ایران امکان محاکمه آنان وجود نداشت و لذااز طریق وزارت امور خارجه تحویل سفارت روس شدند .
گفت و گو
