باید‌های سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی در مجموعه‌های تلویزیونی

در تعریف این سمت‌دهی و جهت‌دهی سبک زندگی؛ رسانه‌های تصویری و در راس آن تلویزیون با توجه به ویژگی‌های منحصر به‌فرد خود از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. چرا که سبک‌های زندگی مجموعه‌ای از رفتارها، سلیقه‌ها، کنش‌ها، واکنش‌ها و همچنین برداشت‌ها در همه امور را شامل می‌شود. در یک کلام طرز تلقی یک فرد در سبک زندگی وی تاثیر بسزایی دارد و رسانه تصویری می‌تواند برای این طرز تلقی الگو‌سازی کند. آنچه که موضوع این نوشتار است همانا بایدهای رسیدن به این طرز تلقی در سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی است.

سبک زندگی به‌عنوان زیرساخت در یک مجموعه تلویزیونی یا سریال مناسبتی یا حتی برنامه‌های خانوادگی نظیر آشپزی نیز می‌تواند تاثیر خاصی بر مخاطبان و به تبع آن بر فرهنگ عامه بگذارند. مرسوم است که در این راستا از اصطلاح سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی به‌عنوان الگوی قابل ارائه و شاخص در ساخت برنامه‌های اینچنینی استفاده می‌شود. روندی که سابقه بیش از سه دهه برنامه‌سازی را در پیشینه خود دارد.

اغلب مجموعه‌های تلویزیونی که حداقل در دو سال اخیر از سیما پخش شده‌اند، سعی داشته‌اند یک انگاره شاخص از الگوی سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی ارائه دهند. یعنی کاراکتر‌ها و عناصر داستان در این مجموعه‌های تلویزیونی عمدتا شاخصه‌های مناسب از یک رفتار شخصیتی قابل قبول را ارائه می‌کردند. حالا اگر در پرداخت این کاراکترها و در مجموع ساختار این مجموعه‌ها کاستی‌های خاصی به لحاظ تکنیکال یا محتوایی وجود داشته، باید در آینده نسبت به مقوله ارائه شخصیت تاثیرگذار با شاخصه‌های مثبت بیشتر تامل و اصرار کرد.

در این رابطه دو سریال پرده‌نشین و همچنین مجموعه تلویزیونی نفس گرم می‌توانند شاهد مثال باشند. مجموعه ملودرام اجتماعی نفس گرم؛ نگاهی استراتژیک و دینی به کاراکترها و عناصر داستان دارد. نفس گرم البته در روند پیشبرد داستانک‌های اصلی‌اش گاهی ناتوان است، اما اصل و اساس آنچه ارائه می‌دهد همان سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی است. یعنی شخصیت‌های آن مابه‌ازای اجتماعی دارند و خوب و بد آنها در شکل‌گیری فرهنگ عامه بسته به بضاعت خود می‌تواند تاثیرگذار باشد. چرا که در نفس گرم اگرچه سنت بر مدرنیته ترجیح داده می‌شود، اما آن را قضاوت نمی‌کند.

پرده‌نشین نیز که زندگی روحانیت را روایت می‌کرد، همین‌گونه است. در پرده‌نشین به کارکردها و اثرگذاری‌های این قشر از جامعه و حضور آنها در زندگی مردم اشاره شده و به نوعی وجهی از سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی رونمایی گردیده است.

یک سریال تلویزیونی می‌تواند در بیان سبک زندگی یک طبقه را هدف قرار دهد یا این‌که بسته به عناصر داستان؛ طیف وسیعی را به لحاظ فکری تغذیه کند. این دیگر وظیفه برنامه‌سازان و سیاستگذاران سیماست که اهمیت ارائه سبک زندگی در تولید برنامه‌هایشان را جدی‌ترین فرض کار حرفه‌ای‌شان قرار دهند.

مهدی تهرانی - مدرس مطالعات رسانه‌های تصویری و سینما