تصویب قانون کلاه و لباس اجباری

با انقراض قاجاریه ، رضاخان آخرین پلکان ترقی را طی کرد و با حمایت انگلستان به پادشاهی رسید و سلسله پهلوی را تشکیل داد او در دوران نخست وزیری در مرداد 1303 قانون «استعمال البسه وطنی» را ابلاغ کرد و اجرای آن را در تمامی ادارات دولتی برعهده مسوولان آن ادارات گذارد ذکائالملک فروغی ، وزیر مالیه را مامور نظارت بر حسن اجرای این قانون و اخذ جرایم لازمه کرد.

کد خبر: ۸۴۲۳۱

در دوران پادشاهی او به تاریخ ششم دی ماه 1307 قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخل مملکت» در مجلس شورای ملی تصویب شد و در 9 دی رئیس مجلس آن مصوبه را امضا کرد و 10 دی به امضای شاه رسید. قانون مزبور کلیه مردان ایران را دربر می گرفت . طبق ماده اول این قانون ، کلیه مردان ایرانی موظف شدند که لباس متحدالشکل بپوشند و همچنین کارمندان و قضات ، هنگام کار ملزم به پوشیدن لباس مخصوص قضایی و اداری شدند و در غیر آن موقع باید از لباس متحدالشکل استفاده می کردند. مقرر شد که متخلفین از این قانون درصورتی که شهرنشین باشند به جریمه نقدی (از 1 تا 5 تومان) و یا به حبس (از 1 تا 7 روز) و در صورتی که شهرنشین نباشند به حبس (از 1 تا 7 روز) محکوم شوند. طبق ماده 4 مصوبه ، این قانون در شهرها قصبات از اول فروردین 1308 و خارج از شهرها در حدود امکان عملی شدن آن به شرطی که از اول فروردین 1309 تجاوز نکند به مورد اجرا گذارده می شد. قرار بود وجوه جرائم ماخوذه از اجرای این قانون در هر محل توسط شهرداری صرف تهیه لباس متحدالشکل برای فقرای آن محل بشود. این قانون مقدمه قانون کشف حجاب بود که در سال 1314 به صورت اجباری در سراسر کشور به اجرا درآمد، لذا برای اجرای آن از دو عامل تبلیغات و قوه نظامی بشدت استفاده شد. روزنامه ها از مدت ها قبل برای زمینه سازی این اقدام شروع به تبلیغات وسیع کردند و این جوسازی در سال 1307 به اوج خود رسید. به طوری که از اوایل سال 1307 شاید کمتر روزی را بتوان یافت که خبری از تغییر کلاه و لباس به کلاه پهلوی و لباس اروپایی در جراید انتشار نیابد. از سوی دیگر 5 ریال جریمه که برای متخلفان تعیین کردند بسیار سنگین بود زیرا در آن روزگار حقوق یک کارمند (منشی سوم) ماهانه 420 ریال بود و این میزان جریمه حدود 3.5 روز از درآمد آن کارمند را تشکیل می داد. این قانون بشدت به اجرا درآمد و به قول ویپرت فن بلوشر: هر نوع مقاومت و مخالفتی در نطفه خفه شد و مجلس ایجاد شد که آلت دست مطیعی برای حکومت بود... قانون لباس متحدالشکل تقلید کودکانه ای از تمدن غربی بود. مخبرالسلطنه هدایت که از 1306 تا 1312 نخست وزیر رضاخان بوده است ، خود در خاطراتش اهداف واقعی قانون مزبور را بیان می کند و این چنین به سخره می گیرد: «ظاهرا قصد از تغییر لباس ، از بین بردن لباس اهل علم است که بسیاری مردم عادی در بردارند... به هر حال و هر قصد ، پیشنهادی به مجلس شد و لباس متحدالشکل به تصویب رسید و بر سر عمامه زد و خوردها شد... در نظمیه کاسکت بر سر گذاشتند. در این اوقات روزی به شاه عرض کردم تمدنی که آوازه اش عالمگیر است دو تمدن است یکی تظاهرات در بولوارها ، یکی تمدن ناشی از لابراتورها [آزمایشگاه های علمی] ، تمدنی که مفید است و قابل تقلید ، تمدن ناشی از لابراتوارها و کتابخانه هاست . گمان کردم به این عرض من توجهی فرموده اند. آثاری که بیشتر ظاهر شد ، تمدن بولوارها بود که به کار لاله زار می خورد و مردم بی بندوبار خواستار بودند.» اجرای سخت و خشونت آمیز این قانون با هدف زمینه سازی برای کشف حجاب بانوان بود که سال 1314 به اجرا در آمد.