نسخه مرگ برای نسخه‌پژوهِ کبیر

به گزارش جام‌جم، عبدالحسین حائری‌یزدی برای علاقه‌مندان چهره‌ای نامدار و پرآوازه است، با این حال هرگز شهرتش میان توده مردم به اندازه شوکت و عظمتش نبود. عبدالحسین حائری تیرماه سال ۱۳۰۶ در شهر قم به دنیا آمد. پدرش آقامیرزا احمد حائری از علمای روزگار خود بود و پدربزرگش (پدر مادرش) آیت‌الله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم بود. او در همان کودکی قرآن و قدری خواندن و نوشتن را در مکتب آموخت. بعد نزد پدر مقدمات عربی و بعضی کتاب‌های لغت و دروس مدرسه‌ای را خواند. سپس سطوح عالی فقه و اصول را تا 19 سالگی نزد استادانی چون آیات عظام حاج شیخ مرتضی حائری (دایی‌اش)، حاج شیخ محمد صدوقی و آیت‌الله سیدمحمدرضا گلپایگانی به پایان رساند. سپس نزد مراجع عالیقدری همچون آیات عظام حاج سیدمحمدتقی خوانساری، حاج‌سیدصدرالدین صدر، حاج سیدمحمد حجت و حاج‌آقا حسین طباطبایی بروجردی دروس خارج را گذراند و به درجه اجتهاد نائل شد.

او در سال1330 به‌دلایل مختلف به تهران مهاجرت کرد. در این شهر به‌طور اتفاقی با تقی تفضلی، معاون وقت کتابخانه مجلس آشنا شد که تفضلی از او دعوت کرد به کتابخانه مجلس برود. در آنجا نسخه‌های خطی را به او نشان دادند و از همان موقع شروع به نسخه‌شناسی و فهرست‌نگاری کرد. این شروع فعالیت حائری در کتابخانه مجلس بود؛ فعالیتی که تا مرگش به مدت بیش از شش دهه ادامه یافت.

عبدالحسین حائری از معدود مدیران دوره پهلوی بود که به دلیل قابلیت‌های علمی و اخلاقی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی هم در همان سمت پیشین به فعالیت ادامه داد. 20 سال ریاست او بر کتابخانه مجلس در فاصله سال‌های 1354 تا 1374 گواه این نکته است. او همچنین 17‌سال عضو هیأت مؤلفان لغت‌نامه دهخدا بود. حائری در تیرماه سال 1391 در بزرگداشتی که برای تجلیل از او در خانه کتاب برگزار شده بود، اظهار نظر مهمی کرد که بازتاب رسانه‌ای زیادی داشت. این کتاب‌شناس فقید در آن مراسم گفته بود: کتابخانه مجلس صندوق‌هایی دارد که نسخ مهمی در آنجا نگهداری می‌شود. یکی از چیزهایی که در این صندوق‌ها نگهداری می‌شود، سندی است که نشان می‌دهد باغ قلهک اجاره سفارت انگلیس است و این سفارت در آنجا مستاجر است. حال نمی‌دانم اوضاع از چه قرار است، اما متاسفانه هنوز این پاکت پیدا نشده و این غمی است که هنوز در دل من مانده است. اهمیت اظهارات حائری در این بود که زمان ایراد این سخنان تنها چند ماه پس از بسته شدن سفارت انگلیس در تهران بود. حال دست روزگار چنین رقم زد که او درست در روزی که سفارت انگلیس در تهران بازگشایی شد، جهان را بدرود بگوید.

جایگاه این استاد فقید آنچنان بود که در کتاب «امام به روایت دانشوران» خاطراتی از مرحوم عبدالحسین حائری و امام خمینی(ره) آمده است. مرحوم حائری در خاطره‌ای از امام خمینی(ره) می‌نویسد: شهید مطهری پس از انقلاب به من گفتند در خدمت امام(ره) بودم که نامه‌ای از طرف مدیرکل‌های مجلس آوردند که نگران حقوق خود بودند. امام فرمودند: مگر حائری آنجا نیست؟ بگویید به این مسائل رسیدگی نماید و کتابخانه را هم در اختیار او بگذارید.

مراسم تشییع پیکر مرحوم عبدالحسین حائری امروز ساعت 9 صبح از مقابل کتابخانه مجلس شورای اسلامی برگزار می‌شود.

سجاد روشنی

گروه فرهنگ و هنر