استقلال دانشگاه؛ از ایده تا واقعیت

حسن روحانی در سخنان خود، وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی را مخاطب قرار داد و تصریح کرد: باید بخش‌هایی را که دیگران می‌خواهند در دانشگاه دخالت کنند، به حداقل لازم کاهش دهیم. من از روز نخست همواره بر محدود کردن وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی به سیاست‌ها، نظارت و حمایت‌های عمومی تاکید کردم؛ کاری که دانشگاه آزاد می‌تواند انجام دهد، چرا وزارت علوم انجام دهد و کاری که وزارت علوم می‌تواند انجام دهد، چرا شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام دهد؟ اجازه دهیم روی پای خود بایستند. استادان بهتر می‌دانند و می‌فهمند در دانشگاه چه خبر است و دلسوزتر نیز هستند. او همچنین خواهان استفاده از نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور در دانشگاه‌ها شد و با انتقاد از برخی رفتارها با نخبگان تاکید کرد: گاهی یک نفر به دلیل واهی در فرودگاه گذرنامه استادی را که می‌خواهد به ایران بیاید، می‌گیرد و از او سوال و جواب می‌کند. همین که بگویند آقا لطفا چند لحظه به این اتاق بیایید می‌خواهم چند سوال داشته باشم، تمام است و مرغ از قفس می‌پرد. می‌گویند سرمایه «فرّار» است. نخبگان که سرمایه بزرگی هستند، فرارتر از سرمایه‌های مادی‌اند.

روحانی یادآوری کرد: بزرگان و نخبگان ما پول نمی‌خواهند. آنها از ما منزلت اجتماعی می‌خواهند. وقتی که یک متخصص و استاد وارد کشور می‌شود، اینجا وطنش است و حق دارد به ایران بیاید، تو چه کاره هستی که می‌خواهی از او سوال کنی؟ چرا برخی ماموران آن‌قدر به خودشان حق می‌دهند، این حق را از کجا آورده‌اند، کدام قانون به آنها می‌گوید در برابر یک استاد فرهیخته، استادی که سرمایه ماندنی است، این‌گونه برخورد کنند؟ چرا ما با سرمایه‌ها این‌گونه برخورد می‌کنیم و احترام نمی‌گذاریم؟ چرا ما این واقعیت را باور نداریم که ایران متعلق به تمام ایرانیان جهان است؟

رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: همه 80 میلیون و تمامی جمعیت ایرانی به سهم خودشان مالک و صاحب این کشور هستند. باید مورد احترام باشند، هیچ‌کس نمی‌تواند با ‌کسی برخورد کند و فقط قانون این حق را دارد.

رئیس‌جمهور با تاکید بر حضور دانشگاه در صحنه رشد و حل مسائل جامعه گفت: بدترین زمانی که مبادا برای دانشگاه‌های ما پیش آید، زمانی است که دانشگاه آرام، ساکت و ناظر باشد و فقط نگاه کند.

وی خطاب به جامعه دانشگاهی توصیه کرد: ممکن است در زمینه نقد مشکل داشته باشیم، از قوه قضاییه بترسید یا مجلس شورای اسلامی را ملاحظه کنید، اما دیوار دولت کوتاه است؛ حداقل از دولت انتقاد کنید.

او به برخی مشکلات استادان دانشگاه در سال‌های گذشته اشاره کرد و با بیان این که اگر همت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی و حمایت امام راحل(ره) و رهبر معظم انقلاب نبود، دانشگاه آزاد قوام نمی‌یافت، گفت: یکی از این امتیازاتی که این دانشگاه می‌تواند داشته باشد، میزبانی خوب برای استادان و صاحب‌نظران است. این دانشگاه مقداری فضا را برای حضور صاحب‌نظران و استادان در ایران بیشتر فراهم کرد؛ چراکه همیشه تنگ‌نظری‌هایی وجود دارد. ما باید برای یک استاد تحصیلکرده و صاحب‌نظر که می‌خواهد نظر خود را ارائه دهد و شاید خوشمان نیز نیاید، مقداری سعه‌صدر داشته باشیم. گاهی در دانشگاه دولتی تنگ‌نظری‌هایی بود که این باعث می‌شد یک استاد نتواند کرسی خود را حفظ و حراست کند. دانشگاه آزاد فضای جدیدی بود که وقتی استاد نمی‌توانست در دانشگاه دولتی کار کند و تنگ‌نظری بود، در این دانشگاه کمی تساهل وجود داشت که به دانشگاه آزاد می‌آمد.

رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: اگر دانشگاه آزاد نبود، چنین استادانی به خارج از کشور می‌رفتند. پس دانشگاه آزاد در مقاطعی موجب حفظ سرمایه‌ها شد و استادان را جذب و حفظ کرد. افتخار یک دانشگاه نه به ساختمان، نه نام و نه کلاسش است؛ بلکه افتخار دانشگاه به استاد است. در حوزه‌ها هم همین‌گونه است و استاد جایگاه بسیار مهم دارد.

نقیب‌زاده: دخالت‌های نابه‌جا، کیفیت دانشگاه‌ها را پایین آورده است

دکتر احمد نقیب‌زاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه با اشاره به اظهارات دیروز رئیس‌جمهور و با تاکید بر ضرورت استقلال دانشگاه‌ها، تصریح می‌کند دخالت‌های نابجا در گزینش دانشجویان و استادان، کیفیت دانشگاه‌های ایران را پایین آورده و بیم آن می‌رود این سیر نزولی باعث شود دیگر کشورها، مدارک علمی کشورمان را معتبر ندانند.

او در گفت‌وگو با «جام‌جم»، با بیان این که دخالت‌های غیرحرفه‌ای در امور دانشگاه مانند دخالت‌های غیرپزشکی در امور پزشکی است، می‌افزاید: تجربه جهانی نشان می‌دهد نباید مسائل علمی و سیاسی را درهم آمیخت، چرا که اگر فضای آکادمیک سیاسی شود، فساد به آموزش عالی کشیده خواهد شد. او با اشاره به اهمیت توجه به شأن نخبگان ایرانی خاطرنشان می‌کند: واقعیت این است که نخبگان علمی ‌جز در رشته‌های خاصی چون علوم سیاسی که ماهیت آن، اظهارنظر در امور سیاسی را ایجاب می‌کند، اصولا شخصیت‌های سیاسی نیستند و بنابراین باید از توان علمی آنها با هر گرایش سیاسی استفاده کرد.

به عقیده وی، خروج بسیاری از نخبگان در کشور، نه‌فقط به دلایل سیاسی، بلکه بیشتر بابت فضای فرهنگی بوده و بنابراین توصیه می‌کند با اصلاحات فرهنگی، زمینه لازم برای بازگشت نخبگان و حفظ اقتدار ایران در امور علمی و فرهنگی فراهم شود.

جعفری: استانداران در تعیین روسای دانشگاه دخالت نکنند

در این رابطه قاسم جعفری، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس به «جام‌جم» می‌گوید: با وجود تاکیدات رئیس‌جمهور محترم برای حفظ استقلال در دانشگاه‌ها، به‌نظر من دانشگاه‌های ایران هیچ‌وقت مثل امروز دولتی نبوده و اگر رئیس‌جمهور بر استقلال آکادمیک تاکید دارد، باید جلوی دخالت استانداران در انتصاب روسای دانشگاه‌ها را بگیرد.

او همچنین با اشاره به ضرورت رعایت اصول موردنظر نظام در قبال دانشگاه‌ها می‌افزاید: آزادی و استقلال دانشگاه نمی‌تواند فراتر از اصول نظام اجرا شود و گرچه رعایت تضارب آرا در دانشگاه امری پسندیده است، ولی به‌نظر می‌رسد برخی اظهارنظرها در این رابطه بیشتر از این‌که تلاش برای آزادی اندیشه باشد، نوعی پیام فرستادن است برای این‌که بگوییم به ارزش‌ها توجهی نداریم. جعفری با یادآوری سخنرانی‌ها در محیط‌های دانشگاهی در سال‌های قبل، یادآوری می‌کند: یادمان نرفته است در گذشته یک آقایی به‌جای طرح مسائل ایدئولوژیک در حوزه‌های علمیه، برای دانشجویان فنی دانشگاه‌ها از قبض و بسط ایدئولوژی می‌گفت که ارتباطی با آن محیط نداشت. بنابراین باید به این تجربیات توجه کنیم، چرا که اگر بخواهیم فقط در قبال دانشگاه شعار بدهیم، این شعارها در نهایت به پوپولیسم ختم می‌شود.