تاثیر هورمون‌ها بر سوخت‌وساز بدن

متابولیسم چیست؟ به چرخه مواد در بدن متابولیسم می‌گوییم. بعد از خوردن غذا و جذب آن در روده‌ها، ریز مغذی‌ها یعنی مولکول‌های ریز غذایی شامل اجزای پروتئینی، قندی، چربی، ویتامین و مواد معدنی برای سوختن و ایجاد انرژی و نیز برای ترمیم بافت‌های آسیب دیده و نیز ساختن سازه‌های جدید مثل عضله یا بافت چربی به کار می‌افتند. هورمون‌های مختلفی این روند را تنظیم می‌کنند. مثلا هورمون رشد باعث می‌شود روند سوخت و ساخت بیشتر تقویت شود. این هورمون در بچه‌ها و نوجوانان زیاد است و البته تا پایان عمر ترشح می‌شود، ولی میزان آن هر روز کمتر و کمتر می‌شود‌. به این ترتیب مشخص است که هر چه جوان‌تر هستیم تحت تاثیر هورمون رشد، آمادگی بیشتری برای ساختن داریم. مثلا می‌توانیم در نقاط مختلف عضلات بیشتری بسازیم یا استخوان‌های ضخیم‌تر و سفت‌تری را داشته باشیم.

هورمون دیگری که در سوخت و ساز دخالت زیادی دارد، هورمون کورتیزول است. این هورمون در اصل ما را در شرایط مختلف حمایت می‌کند. اولا با ترشح سحرگاهی موجب می‌شود ریز مغذی‌ها در سلول‌ها بسوزند و انرژی زیادی تولید کنند و ما بیدار و سرحال شویم . دوم این‌که در زمان‌هایی که ما با مشکل مواجه می‌شویم مثل زمان بیماری یا شرایط بحرانی روحی این هورمون با زیاد کردن سوخت سلولی موجب آمادگی مقابله با بحران می‌شود.

از جمله هورمون‌های دیگری که در متابولیسم مؤثرند، هورمون آدرنالین است. این هورمون نیز در شرایط بحرانی و سخت ترشح می‌شود، ولی بر خلاف کورتیزول مخصوص شرایط سریع و زود گذر است. مثلا وقتی هیجان داریم یا می‌ترسیم یا در شرایط فرار هستیم با سوزاندن ریز مغذی‌ها ما را در شرایط ستیز و گریز قرار می‌دهند. هورمون‌های تیروئیدی شامل تیروکسین نیز در متابولیسم سلولی مهم هستند. هر چه این هورمون‌ها زیاد باشند سوختن مواد زیادتر شده و فرد احساس گرما و التهاب و هیجان بیشتری دارد و در صورتی که میزان آنها خیلی کم شود فرد دچار رخوت و بی حالی و بی اشتهایی می‌شود.

شاید مهم‌ترین هورمون موثر در متابولیسم انسولین است که برای ورود ریز مغذی‌ها به سلول و ایجاد سوخت و ساز در تمامی سطوح دخالت دارد و کمبود و زیادی آن در صد زیادی از مردم را آزار می‌دهد. اکنون نوبت به جواب دادن این سؤال است که آیا وقتی دچار رخوت و سستی و بی‌حالی هستیم و سوخت و ساز بدنمان مناسب نیست، حتما دچار مشکل هورمونی شده‌ایم؟ جواب این سؤال مثبت است. یعنی اغلب ما دچار مشکلات هورمونی هستیم. مثلا کورتیزول یا تیروکسین خونمان کم یا زیاد شده است یا انسولین در بدنمان کم یا زیاد ترشح می‌شود. توضیح مفصل این مطلب را در آینده خواهم نوشت.

دکتر رضا کریمی / فوق تخصص بیماری‌های غدد