زندان‌های متراکم؛ زندانیان طبقه‌بندی نشده

افراد به دلایل مختلف راهی زندان می‌شوند. عمده‌ترین دلیل این اتفاق جرائم مربوط به مواد مخدر است به طوری که اخبار رسمی مسئولان سازمان زندان‌ها تائیدکننده درگیری بیش از نیمی از زندانیان کشور به مواد مخدر و جرائم مرتبط به آن است.

اکثر قریب به اتفاق این زندانیان، مصرف‌کننده مواد نیزهستند که مصرف‌کننده بودن یعنی حامل ویروس‌ها و بیماری‌های خطرناک‌بودن. هپاتیت، ایدز، اچ آی وی و سل چهار تهدید بزرگ در زندان‌های سراسر کشور است و این تهدید وقتی بزرگ‌تر می‌شود که بدانیم دربیشتر زندان‌های کشور مجرمان آلوده به ویروس‌های خطرناک کنار مجرمان دیگر نگهداری می‌شوند.

طبق قانون، زندان‌ها باید طبقه‌بندی شوند، یعنی زندانیان در آن بر اساس جرمی که مرتکب شده‌اند، سن، سابقه، تابعیت، مدت مجازات، شرایط جسمانی، روانی و حتی شخصیتی از هم تفکیک شوند و در بندهای جداگانه اقامت کنند. این تاکید قانون است، ولی از قانون تا واقعیت فاصله زیادی وجود دارد و می‌شود بی‌تردید گفت تنها ملاکی که برای طبقه‌بندی زندانیان اعمال می‌شود جنسیت است.

این فضای هزار رنگ و هزار نقش، عاملی است برای گسترش جرائم و نیز زمینه‌ای برای انتقال بیماری‌ها و سرایت آنها به خارج از زندان. با این که تاکنون جمعیت زندانیان به تفکیک هر زندان اعلام نشده و نمی‌توانیم مساحت هر زندان را با تعداد جمعیتش مقایسه کنیم و سرانه فضای زندان به ازای هر زندانی را محاسبه کنیم، تکیه‌مان بر حرف‌های روسای سازمان زندان‌ها در دوره‌های مختلف است که همواره از تراکم بالای زندان‌ها گفته و می‌گویند. این تراکم در برخی از زندان‌های کم جمعیت تا دوبرابر ظرفیت اعلام می‌شود، اما در زندان شهرهای بزرگ این رقم تا سه، چهار و حتی بیشتر از این بالا می‌رود که نشان می‌دهد در برخی زندان‌ها حتی جای سوزن انداختن نیست.

این که چرا زندان‌های کشور تا این حد متراکم شده از یک سو به افزایش وقوع جرائم در کشور برمی‌گردد و از سوی دیگر به قوانین کشور که برای بسیاری از جرم‌ها، زندان را تجویز می‌کند. این تراکم البته به کمبود زندان در کشور نیز مربوط است تا آنجا که بیشتر زندان‌های موجود در کشور در چند دهه گذشته ساخته شده و زندان جدید کمتر یافت می‌شود. حتی ساخت اردوگاه‌های مربوط به مجرمان مواد مخدر که سال‌هاست وعده ساختش داده شده، هنوز تمام نشده تا زندان‌های کشور از مجرمان این جرم خالی شوند و نفسی تازه کنند.

چون وضع این چنین است حالا محیط بیشتر زندان‌ها فضایی است پرخطر، پر از هراس انتقال بیماری و پر از آموزش‌های بزهکاری که زندانیان جرائم مختلف هر کدام معلم دیگران می‌شوند و فوت و فن‌های دزدی، کلاهبرداری و حتی راه‌های گریز از چنگ قانون را به یکدیگر می‌آموزند.