فایل‌های صوتی از چهره شاه رازگشایی می‌کند

تاریخ مکالمه تلفنی: یکشنبه چهاردهم آبان 1357

مکان: از کاخ نیاوران به منزل علی امینی در تهران

متن کامل پیاده شده دومین مکالمه شاه با امینی به شرح ذیل است:

امینی: الو، تعظیم می‌کنم

شاه: روز بخیر

امینی: قربان شما، سایه‌تان کم نشه

شاه: خواستم بهتون اطلاع بدم که ما بالاخره بعد از اون جریانات دیروز(1) و اون اعلامیه‌ای(2) که اون حضرات دادند در خارج، و یاس از تشکیل حکومت ائتلافی(3) که تازه اصلا از اول هم شاید بی‌خود ما امید بسته بودیم بهش و استعفای دولت(4)، ناچار شدیم این اقدام را بکنیم برای برقراری نظم، البته دولت موقتی(5) تشکیل دادیم.

امینی: بله بله، البته فرصت نداشتم که بیانات اعلیحضرت را گوش کنم می‌خواهم که ساعت 2 بعدازظهر گوش بکنم.

شاه: شنیدم بد نیست

امینی: نه خوب بوده، [ازدیگران شنیدم] خیلی خوب بوده

شاه: گوش دادید؟

امینی: نه بله ضمنا من با مهندس بازرگان که صحبت کردم معلوم شد که یک مقداری از این اعلامیه آقای سنجابی اینها صحیح نبوده قربان، یعنی ملاقاتی دونفری نکردند، یک مقدار جنبه تبلیغاتی داره.

شاه: آخه خب فایده‌ش چیه؟

امینی: خوب بله آخه بی‌خود ولی به هر حال اون‌طور نیست که ایشان عنوان می‌کنه که بله توافق کرده‌اند، این‌طور نیست.

شاه: اون سه ماده پس چیه؟

امینی: نخیر، اون مقدارش هم بلوفه از اون جهت که عرض کردم، خیلی درست نیست، تو مصاحبه دیشبش [سنجابی] هم با [رادیو] بی.بی.سی [فارسی] گویا خیلی شل و خیلی تق و لق بوده.

شاه: اون [سنجابی] هم گفته که با سلطنت همکاری نخواهد کرد.

امینی: بله ولی به طوری متناقض بوده این ترتیبات که یک عده‌ای که شنیده بودند امپرسیون [تاثیر] بسیار بدی رویشان گذاشته بود.

شاه: آخه فایده‌اش چیه؟

امینی: خب بی‌خود ! بله تبلیغاتیه

شاه: در هر صورت با یه همچنین دولتی [ائتلافی] که ما نمی‌توانستیم نظم را برقرار کنیم، آیا اون دولت می‌آمد دستور بدهد که هرکه تکان خورد، بگیریم، بزنیم؟ نمی‌گفت و چاره‌ای غیر از این نیست؟ این را مطمئن باشید.

امینی: بله بله متاسفانه بله

شاه: مثلا در نفت جنوب، خب این بسته بشه، آخر ماه ما حقوق به مردم چه شکلی بدهیم؟

امینی: حالا به هر حال من بیاناتتان(6) را گوش بکنم، به نظرم خیلی بموقع بود.

شاه: بله شنیدم که خیلی تاثیرخوبی کرده، اونهایی که شنیده‌اند می‌گفتند.

امینی: حتما موثر است.

شاه: در هر صورت ما [سخنرانی خطاب به مردم] راجع به گذشته هم صحبت کردیم، خبط و خطا و فساد و ظلم، همه چیز.

امینی: خب اینا خیلی موثره قربان.

شاه: گفتیم دیگر تکرار نخواهد شد و این حکومت [دولت نظامی] هم البته قبلا گفتیم فقط موقتی است و فقط برای برقراری نظمه.

امینی: بله باید حتما پیگیری کرد، اون حضرات رو جمع کرد با همدیگه.

شاه: بله؟

امینی: این حضراتی که هستند بایستی با هم جمع کرد. امروز صبح آقای طالقانی هم یک اعلامیه‌ای داده بود(7) که می‌گفت خیلی خوب بوده و دعوت به آرامش کرده که بنده خدا می‌گفت فکر کردن، ولی نمی‌فهمن.

شاه: حالا از شما می‌خواستم که هر نفوذ که دارید در آخوندها و اینها، بگید که آقا شما خوب ساکت بشینید دیگه!

امینی: بله بله. بنده همین نقش را با اجازه اعلیحضرت این کار را بنده می‌کنم و صبح هم کرده‌ام، که یکی‌یکی ببینم، جمع‌شان بکنم که واقعا ببینم که حداقل توافق را با کی می‌کنن؟

شاه: حالا اون برای بعد است.

امینی: بله، حتما حالا عجالتا با یک کاری اونها را آرام بکنیم.

شاه: الان اینها تا دوره اجرای کامل نظم و آرامش در مملکت باید سکوت بکنند و به کلی حکومت قانون در مملکت برقرار بشه و بعد ترور افکار که شروع شده، این ترور افکار باید از بین برود، یعنی شما چطوری می‌خواهید دموکراسی داشته باشید، اگر یکطرفه باشد، این‌که نمی‌شه.

امینی: من به ایشون گفتم که این کار غیرقابل اجتناب بود پیش‌بینی هم کردیم، ولی متاسفانه نکردید.

شاه: البته اون‌طور نشد که حکومت نظامی بیاید و همین حکومت نظامی باشد، برای این‌که این یک حکومت موقته و در اساس کار، که کاری نخواهد داشت، گویی این‌که مبارزه با فساد خواهند کرد.

امینی: بله آقا این کار را بکنید، آقا خیلی موثره.

شاه: گویی این‌که این کار را خواهند کرد، ولی غیر از این و ایجاد نظم برنامه‌ای نداره، فردا اگر برود مجلس و مجلسین را نبندیم، گویی این‌که اینها می‌خواهند ببندند، ولی شاید هم تصمیم بگیریم که نبندیم، این برنامه‌ای که مجلس می‌دهد، می‌گوید من برنامه‌ای ندارم غیر از برقراری نظم و مبارزه با فساد همین، چون وقت نیست، دولت طولانی در یک مدت می‌تواند برنامه‌ریزی کنه.

امینی: نخیر برنامه اقتصادی که نمی‌تواند تنظیم کنه الان، نخیر در جوار ایشان باید برنامه‌ریزی تهیه کرد برای بعد.

شاه: بله، شما هرچه می‌توانید مردم را دعوت کنید به آرامش و خوش‌باوری.

امینی: من تلاشم همین کار بوده و حالا بیشتر باید بشه.

شاه: آرامش و خوش‌باوری، بگوید از اون راه که به جایی نمی‌رسید، کجا می‌رفتید؟

امینی: موثر هست و رویش باید عمل کرد.

شاه: می‌خواهید میرزا کوچک‌خان را در رشت بلند کنند، می‌خواهید تجزیه بشود مملکت، یا کردستان اون حرف‌ها را بزنند(7)،خوب اونکه به جایی نمی‌رساند شما را، حالا این دفعه سکوت بکنید و آرامش، ببینید چه می‌شود، بعدا ناچارم که بالاخره اون سیاست لیبراسیون اصلی یعنی دموکراتیکم را ادامه بدهم به همان دلایل که شماها می‌دونید.

امینی: بله بله، من همین را گفتم، قبول بکنید و مطمئن باشید همین طور خواهد بود، ولی یک مدتی یک فرصتی بدهید.

شاه: یکی این، یکی این‌که حتما اون فقط می‌تواند در یک محیط آزاد برای همه، نه یکطرفه، اگر یکطرفه باشه یعنی ترور افکار، ترور افکار چرا سابق که از این ور بود بد بود، اما حالا از اون ور باشه خوبه، خب این به همان اندازه بده دیگه، پس از شما انتظار دارم که هر کاری می‌تونید بکنید.

امینی: از صبح تا حالا کوشش من در همین راه بوده، این نطق خیلی بموقع بوده فوق‌العاده.

شاه: پس ساعت 2 هم گوش بدید.

امینی: بله بله حتما سایه مبارک کم نشه.

پی‌نوشت‌ها:

1ـ اشاره به تظاهرات مردم در خیابان‌های تهران در روز سیزدهم آبان 1357 دارد که در جریان این تظاهرات، تعدادی از مردم از جمله دانش‌آموزان شهید و مجروح شدند.

2ـ اشاره به اطلاعیه‌ای است که کریم سنجابی پس از ملاقات با امام خمینی در پاریس صادر کرد، در این اطلاعیه آمده است:

«بسمه‌تعالی یکشنبه چهارم ذی‌الحجه 1398 (چهاردهم آبانماه 1357)

1ـ سلطنت کنونی ایران با نقض مداوم قوانین اساسی و اعمال ظلم و ستم و ترویج فساد و تسلیم در برابر سیاست‌های بیگانه فاقد پایگاه قانونی و شرعی است.

2ـ جنبش ملی اسلامی ایران با وجود بقای نظام سلطنتی غیرقانونی با هیچ ترکیب حکومتی موافقت نخواهد کرد.

3ـ نظام حکومت ملی ایران باید براساس موازین اسلام و دموکراسی و استقلال بوسیله مراجعه به آرای عمومی تعیین گردد.

دکتر کریم سنجابی

3ـ با توجه به خاطرات منتشر شده از سوی کریم سنجابی، احتمالا اشاره شاه به تصمیمی است که شاه برای تشکیل حکومت ائتلافی با شرکت اعضای جبهه ملی به ریاست سنجابی داشت.

4ـ منظور استعفای دولت جعفر شریف امامی در چهاردهم آبان 1357 است.

5ـ اشاره به دستور شاه برای تشکیل دولت نظامی توسط ارتشبد غلامرضا ازهاری در روز چهاردهم آبان 1357 دارد، البته تشکیل دولت ازهاری رسما در روز پانزدهم آبان 1357 به اطلاع عموم مردم رسید.

6ـ اشاره به سخنرانی شاه تحت عنوان من نیز پیام انقلاب شما را شنیدم در چهاردهم آبان 1357 در این سخنرانی شاه برای فریب افکار عمومی تلاش کرد از مردم و علمای اسلام دلجویی کند.

7ـ اشاره به تشکیل جمهوری مهاباد در دوم بهمن سال 1324 توسط قاضی محمد دارد. این اقدام تجزیه‌طلبانه با حمایت شوروی انجام گرفت، اما پس از توافق قوام ـ سادچیکوف، سفیر وقت شوروری در تهران با قطع حمایت شوروی از فرقه دموکرات آذربایجان در تبریز و حزب دموکرات کردستان به رهبری قاضی محمد در مهاباد، ارتش ایران با ورود به تبریز و مهاباد در این دو شهر مستقر شد و مانع تجزیه ایران گردید.