برخورد با تقلب‌های علمی در دانشگاه‌ها

بر همین اساس معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از ابلاغ آیین‌نامه برخورد با تقلب علمی در دانشگاه طی یکی دو هفته آینده خبر می‌دهد و می‌گوید: این آیین‌نامه به منظور برخورد با دانشجویان و استادانی که تخلف علمی می‌کنند یا پیش از این تخلف کرده‌اند، به دانشگاه‌ها ابلاغ خواهد شد. وحید احمدی در گفت‌وگو با جام‌جم توضیح می‌دهد: لایحه برخورد با تقلب علمی در دانشگاه‌ها هم‌اکنون در کمیسیون‌های هیات دولت در حال بررسی است و پس از آن برای تصویب به مجلس ارسال خواهد شد، اما تا آن زمان قراراست دستورالعمل و آیین‌نامه اجرایی آن در قالب مقرراتی که از قبل برای برخورد با تخلفات استادان و دانشجویان در دانشگاه‌ها وجود داشته است، به دانشگاه‌ها ابلاغ شود.

به گفته احمدی، با ابلاغ این آیین‌نامه، روسای دانشگاه‌ها موظف هستند به تخلفات استادان در قالب هیات‌های انتظامی استادان و به تخلفات دانشجویان در کمیته‌های انضباطی دانشجویان رسیدگی کنند.

ابلاغ آیین‌نامه برخورد با تقلب‌های علمی در دانشگاه‌ها به مذاق اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نیز خوش آمده و از آن استقبال کرده‌اند چراکه معتقدند انضباط بخشی و ساماندهی این عرصه از ضرورت‌های مهمی بوده که خیلی پیشتر از اینها احساس می‌شده و وزارت علوم باید زودتر در این زمینه وارد عمل می‌شده است.

علیرضا سلیمی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس به جام‌جم می‌گوید: واقعیت این است که در سال‌های اخیر موضوع تقلب علمی به طور گسترده‌ای در دانشگاه‌ها شیوع پیدا کرده و وضع فعلی که دامنگیر مراکز آموزش عالی کشور شده، دانشگاه‌ها را به مراکز علمی بی در و پیکری تبدیل کرده که کیفیت آموزش و پژوهش در آن زیر سوال رفته است.

تخلف دوسویه در دانشگاه‌ها

دانشجویی که نوشتن پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد یا دکترای خود را به یکی از مراکز فروش پایان‌نامه‌های دانشجویی می‌سپارد، دانشجویی که به دلیل نیاز مالی در ازای گرفتن مبلغ قابل توجهی حاضر می‌شود پایان‌نامه دانشجویان دیگر را بنویسد، دانشجویی که ابداعات و اختراعات دیگری را با زیرکی به نام خود تمام می‌کند، استادی که متن آخرین کتابش را در قالب صفحات جداگانه تقسیم کرده و ترجمه آن را به عنوان نمره کار کلاسی پایان ترم به گردن دانشجویان می‌اندازد، دانشجو یا استادی که از روی مقاله علمی منتشر شده‌ای بدون منبع کپی‌برداری می‌کند و....

اینها فقط تعدادی از مصادیق آشکار تخلف و تقلب علمی در دانشگاه‌ها هستند که به گفته احمدی، معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، متاسفانه این روزها کم در دانشگاه‌ها اتفاق نمی‌افتد.

احمدی در گفت‌وگو با جام‌جم تصریح می‌کند: براساس آیین‌نامه جدید که تا دو هفته آینده به دانشگاه‌ها ابلاغ می‌شود، اگر مجرم بودن استادان و دانشجویان در هر یک از مصادیق تخلفات اثبات شود، در کمیته‌های انضباطی دانشجویان و هیات‌های انتظامی اساتید با آنها برخورد می‌شود.

احمدی معتقد است: البته در دانشگاه‌های دولتی چنین موضوعی کمتر دیده می‌شود و آمار تخلفات و تقلب علمی در آنها پایین است؛ چراکه در این دانشگاه‌ها نظارت جدی‌تری بر عملکرد استادان انجام می‌شود ضمن این‌که تعداد دانشجویان در کلاس‌ها نیز به نسبت استاد در حد قابل قبول‌تری توزیع شده، درحالی که در دانشگاه‌هایی که تعداد دانشجو زیاد است و استادان وقت کمتری برای رسیدگی به دانشجویان و نظارت بر عملکردشان دارند، بیشتر شاهد چنین تخلفاتی هستیم.

معاون پژوهش و فناوری وزیر علوم با تاکید براین‌که سیاست وزارت علوم کاهش نسبت تعداد دانشجو به استاد است تا ظرفیت استادان کم شده و آنها بتوانند بیشتر برای دانشجو وقت بگذارند، تصریح می‌کند: در این خصوص از امسال موضوع کاهش تعداد دانشجویان در دانشگاه‌های پیام نور و پردیس‌های دانشگاهی نیز در دستور کار قرار گرفته است.

تجارتخانه پایان‌نامه‌های دانشجویی

تا وقتی پایان‌نامه سنگ بزرگی بر سر راه فارغ‌التحصیلی دانشجویان است، تا وقتی استادان همزمان خود را به عنوان استاد راهنمای ده‌‌ها پایان‌نامه دانشجویی معرفی می‌کنند بدون این‌که بتوانند برای هیچ‌کدام‌شان به اندازه کافی وقت بگذارند و تا وقتی دانشجویان صرفا به نمره گرفتن فکر می‌کنند، نان مراکز فروش پایان‌نامه‌های دانشجویی هم حسابی در روغن است.

سلیمی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، بی‌کیفیت بودن بسیاری از پایان‌نامه‌های دانشجویی در سال‌های اخیر را مصداق واقعی این شرایط می‌داند و می‌گوید: بی‌انگیزگی و بی‌حوصلگی دانشجویان، مشغله فراوان استادان راهنما و مدرک‌گرایی مهم‌ترین دلایلی است که موجب رونق گرفتن مراکز سفارش و فروش پایان‌نامه‌های دانشجویی شده و در واقع آنها را به تجارتخانه‌هایی تبدیل کرده است تا از آشفته‌بازار موجود به نفع خود بهره ببرند.

وی تصریح می‌کند: بسیاری از پایان‌نامه‌های موجود حتی پس از ارائه دفاع نیز دارای ایرادهای شکلی و محتوایی هستند و این یعنی همان‌طور که کیفیت آموزش در سال‌های گذشته زیر سوال رفته، حالا این نگرانی وجود دارد که در آینده نزدیک کیفیت پژوهش نیز در چنین مسیری قرار بگیرد.

سلیمی در این باره توضیح می‌دهد: هم‌اکنون برخی تحقیقات و پژوهش‌هایی که از سوی استادان دانشگاه‌ها نیز ارائه می‌شود از پشتوانه دقیق علمی و کار کارشناسی برخوردار نیست و گویی این استادان مطالعات و تحقیقات خود را در خلأ انجام می‌دهند و حتی با خواندن کل یک پایان نامه نمی‌توانیم به این سوال پاسخ دهیم که بالاخره هدف پژوهشگر از چنین تحقیق علمی چه بوده است؟ عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، ابراز امیدواری می‌کند اقدام وزارت علوم مبنی بر ابلاغ آیین‌نامه برخورد با تقلب علمی در دانشگاه‌ها صرفا در حد صدور یک بخشنامه نباشد که مدت کوتاهی به طور ضربتی به اجرا گذاشته شود و به مرور به فراموشی سپرده شود بلکه انتظار مجلس از وزارت علوم در وهله اول کنترل و برخورد با تقلب‌های علمی دانشجویان و استادان در دانشگاه‌ها و در مرحله بعدی، برخورد با مراکز فروش پایان‌نامه‌های دانشجویی در سطح شهر است تا زمینه‌های ارتکاب تقلب از هر دو طرف کنترل شود.

پوران محمدی ‌/‌‌‌ گروه جامعه