از سرودهای مسیحی تا رسانه‌های یهودی

مسیحیت به‌عنوان یکی از ادیان جهان، نظام وعظ خود را بر پایه کلیسا بنا کرده است. کشیش‌ها به عنوان روحانیون مسیحی و متولیان کلیسا، با خواندن نیایش‌های مختلف تلاش می‌کنند فضای دینی را برای مخاطبان خود و پیروان مسیحیت حفظ کنند. علاوه بر آن، کشیش تلاش می‌کند با خواندن موعظه‌های مختلف ازجمله آنهایی که در کتاب مقدس آمده، مثل موعظه مشهور «سرکوه»، تلاش کند مردم اخلاق فردی را بخوبی رعایت کنند. از این‌رو بر واژه اخلاق فردی تکیه می‌شود که از عصر روشنگری به این سو در مسیحیت دین از صحنه تعاملات اجتماعی و بخصوص سیاسی محو شده است. مساله استغفار یا اعتراف به گناهان هم یک ساز و کار وعظ است که البته از سوی معتقدان و مخاطبان انجام می‌شود و کشیش صرفا به‌عنوان یک شنونده تلاش می‌کند فرد را در موقعیت شرمندگی و تخلیه روانی قرار دهد تا دیگر آن گناه را انجام ندهد. در عین حال در فضای جدید کنونی ​بخصوص در کشورهایی که مسیحیت نفوذ چندانی ندارد، گفت‌وگوی چهره به چهره و ساخت کلیساهای خانگی هم بخش دیگری از فضای تبلیغی و وعظ مسیحیت است.

یهودیان به دلیل حساسیت تاریخی که روی مذهب آنان وجود دارد، همواره تلاش کرده‌اند فضای تبلیغ دینی خود را به صورت مخفیانه انجام دهند. به غیر از این، آنها با در دست گرفتن ساختارهای اقتصادی، سیاسی و رسانه‌ای تلاش کنند اهدافشان در جهان به تحقق برسد و از این‌روست که لابی‌های قدرتمند سیاسی، شرکت‌های ثروتمند تجاری و شبکه‌های نظام‌مند رسانه‌ای جهان اغلب در دست این گروه است و کار وعظ و خطابه را انجام می‌دهند. با این حال خاخام‌های یهودی هم با استفاده از جایگاه کنیسه و بخصوص جایگاه خاصی که در کنیسه‌ها برای سخنرانی ساخته می‌شود، مردم را وعظ می‌کنند. البته در حال حاضر کنیسه و حضور در آن بیش از هر چیز به‌عنوان یک محل و یک کنش عبادی فردی و نه برای شنیدن وعظ و نصیحت به کار می‌رود.

بوداییان اما نظام وعظ و موعظه مانند آن چیزی که در یهودیت و مسیحیت دیده شد، ندارند. البته در برخی فرقه‌های آنان چون فرقه‌ای در تبت است و دالایی لاما رهبر آن است نظام موعظه وجود دارد، اما این فرقه دینی بیش از هر چیز بر رعایت اخلاق فردی تاکید دارد و وعظ هم در این راستا صورت می‌گیرد.

در جهان کنونی نباید از شیوه‌های جدید وعظ و تبلیغ نیز غافل بود. استفاده از قدرت تلویزیون به‌عنوان پرمخاطب‌ترین کالای فرهنگی در جهان، تلفن همراه به‌عنوان در دسترس‌ترین وسیله تکنولوژیک و اینترنت به‌عنوان دریایی از محتوا و قالب‌ها برای تبلیغ و وعظ باعث شده تا بیشتر فعالیت‌های دینی به فضای تکنولوژیک و رسانه‌های جدید کشیده شود.