امان از گرانی که ما را ماشینی‌پسند کرد

اما دریغ از این‌که مدتی است این تصور ذهنی بنا به دلایلی رنگ و بویی دیگر به خود دیده و در اکثر منازل شهری دیگر خبری از قالی‌های دستباف که تاروپودشان با عشق و علاقه بافندگان گره خورده نیست، بلکه به جای آن، فرش‌های ماشینی زینت‌بخش منزل شده‌ است؛ فرش‌هایی که اگرچه زیباست اما از لحاظ هنری مورد توجه کارشناسان و اهل فن قرار نگرفته و صرفا به عنوان کفپوش منزل از آنها یاد می‌شود.

کارشناسان، جاخوش‌کردن فرش‌های ماشینی در منازل ما را ناشی از گرانی بافته دست هنرمندان ایرانی می‌دانند و به نوعی این تولیدات را مانعی برای رشد و توسعه صنعت فرش دستباف ایران معرفی کرده‌اند. هرچند عوامل دیگری در این زمینه دخیل بوده،‌ اما کم‌شدن روز‌به‌روز تقاضای خرید فرش‌های دستباف در زرق و برق بافته‌های ماشین‌آلات صنعتی تاکنون ادامه داشته و روبه افزایش است.

فرش ایران از چه تاریخی ماشینی شد؟

به طور کلی فرش ماشینی در کشورمان کمی بیش از 40 سال عمر دارد و در ابتدای دهه 50 شمسی بود که اولین فرش ماشینی تولید داخل در کارخانه مخمل و ابریشم کاشان، تاروپودش به زندگی شهری ما گره خورد. اما دیری نپایید تولیدات زیبا و دلفریب بلژیکی نیز وارد سرزمین هنر شد و روند رشد خود را میان خریداران آغاز کرد. استقبال خریداران ایرانی از بافته‌های ماشین‌آلات خارجی در کارخانجات نساجی باعث شد در سال 57 تعدادی از متخصصان صنعت نساجی که تا آن زمان در رشته‎های دیگر نساجی فعالیت می‌کردند به فکر ایجاد واحدهای جدید فرش ماشینی افتاده و کارخانه‌هایی از قبیل قالی سلیمان، فرش مشهد، فرش شیراز (دناژ)، فرش مازندران، فرش باستان و ستاره کویر شروع به کار کردند. به این ترتیب، روند توسعه فرش ماشینی در ایران آغاز شد.

انواع فرش ماشینی

مانند فرش‌های دستباف، این نمونه از فرش‌ها نیز باتوجه به نوع جنس مواد اولیه، ابعاد و طرحشان تقسیم‌بندی می‌شود، ولی به طور کلی فرش ماشینی به وسیله ماشین‌آلات مختلف در جنس‌های آکریلیک، بی.سی.اف یا مخلوطی از این دو تولید می‌شود در حالی که الیاف جدید ابریشم مصنوعی (پلی استر) بتازگی یکه‌تاز میدان تولید این‌گونه فرش‌ها شده است.

به گفته کارشناسان، تولیداتی که صدرصد مواد اولیه آنها از اکریلیک باشد دارای کیفیت بالاتری نسبت به بقیه است، اما اکنون فرش‌های ابریشم مصنوعی به دلیل مقاومت و پرزندادن از سوی خریداران داخلی و خارجی مورد توجه ویژه قرار گرفته است. فرش‌های ماشینی براساس شانه نیز تقسیم‌بندی می‌شود که عبارت است از: 350، 440، 500 و 700 شانه. این درحالی است که تراکم فرش‌های ماشینی می‌تواند براساس نوع ماشین بافنده از 700 تا 3500 باشد.

تراکم بیشتر؛ بهتر

اگر قصد خرید فرش ماشینی داشته باشید بسیاری از فروشندگان به شما می‌گویند: «این نمونه تراکم بالاتری دارد» بنابراین بدون تردید طول عمر بیشتر برای صاحبش به ارمغان می‌آورد. اما این سوال در ذهن اکثر خریداران ایجاد می‌شود که تراکم در فرش ماشینی یعنی چه و چرا باعث بهتر شدن کیفیت فرش می‌شود.

به طور کلی هر تخته فرش ماشینی دارای دو نوع تراکم (عرضی و طولی) است. تراکم عرضی فرش به تعداد ریشه (گره رنگ) در یک متر عرض فرش گفته شده و با نماد شانه مشخص می‌شود. به عنوان مثال، قالی 400 شانه یعنی در هر متر عرض فرش معادل 400 ریشه (گره رنگ) بافته شده است. اما تراکم طولی فرش به تعداد ریشه (گره رنگ) در یک متر طولی فرش ماشینی گفته می‌شود. مثلا قالی با تراکم 7۰۰ یعنی در یک متر طولی فرش معادل 7۰۰ ریشه (گره رنگ) بافته شده است. بنابراین جای تردید نیست هرچه این اعداد گره در طول و عرض فرش بیشتر باشد، فرش محکم‌تر و مقاوم‌تر خواهد بود چون تعداد گره بیشتری در طول و عرض آن زده شده است.