عربستان ، پایان زمامداری فهد

با تایید گزارش های مربوط به وخامت وضع جسمانی شاه فهد و درخواست رادیو و تلویزیون این کشور از مردم برای دعا جهت سلامت وی ، هم اینک توجه محافل سیاسی و رسانه ای جهان و منطقه ، به سمت تحولات مربوط به جانشینی وی و همچنین چالشهایی که عربستان سعودی به عنوان اصلی ترین کشور تولیدکننده نفت با آن مواجه خواهد شد ، معطوف شده است.

کد خبر: ۶۶۵۱۵

باید در نظر داشت هرچند مطابق سنت حاکم بر خاندان سلطنتی آل سعود ، روند جانشینی در این کشور ظاهرا با هیچ چالشی مواجه نبوده و با درگذشت شاه فهد ، برادر ناتنی وی ، شاهزاده عبدالله که از سال 1984 میلادی تا به حال به عنوان ولیعهد منصوب شده است ، خود به خود به منصب پادشاهی خواهد رسید ، با این حال ، باید به چند نکته مهم درباره این روند اشاره کرد که می تواند در هدایت تحولات سیاسی ریاض سهم بسزایی داشته باشد.
الف - شورای خاندان حاکم ، مطابق رسم و سنت به جا مانده از ملک عبدالعزیز ، بنیانگذار عربستان سعودی ، فرزندان بلافصل وی را به عنوان اصلی ترین نامزدهای تصدی پست پادشاهی و ولایت عهدی می شناسند و تا زمانی که فرزندان عبدالعزیز در قید حیاتند ، فرصت به نوه های وی و فرزندان امرای فعلی خاندان حاتم برای تصدی این پستها نخواهد رسید.
از این رو ، مطابق این رسم و قاعده ، شاهزاده عبدالله ، هر چند منصب ولیعهدی را دارد ، با این حال برای ارتقاء به منصب پادشاهی ، به نظر اجماعی و تاییدی شورای خاندان حاکم نیاز دارد که به موقع و پس از اعلام درگذشت شاه فهد ، به برگزاری اجلاس غیرعلنی خود و تعیین شاهزاده عبدالله به عنوان شاه بعدی عربستان اقدام خواهد کرد.
ب - خاندان حاکم دو جناح عمده دارد که متاثر از رقابت های درونی فرزندان ناتنی ملک عبدالعزیز هستند.
با این حال ، شاه فهد و چند برادر تنی وی ، از جمله سلطان ، وزیر دفاع و مرد شماره 3 در سلسله مراتب قدرت این کشور جزو جناح سدیری ها محسوب می شود و در مقابل او ، شاهزاده عبدالله ، ولیعهد و برادرش که معاون وی در گارد ملی عربستان است ، جناح دیگر را تشکیل می دهند.
از این رو، در صورتی که شاهزاده عبدالله از سوی خاندان حاکم به مقام پادشاهی برسد ، بلافاصله سلطان ، به عنوان ولیعهد معرفی خواهد شد.
همین جا باید یادآوری کرد ، وی باید از سوی پادشاه منتخب معرفی شود ، نه خاندان حاکم.
از این رو احتمال دارد در چارچوب همین رقابت ها ، برادران سدیری درصدد برآیند ، عبدالله را دور زده و سلطان را به عنوان پادشاه معرفی کنند.
ج - شاه فهد ، عبدالله ، سلطان ، سلمان و دیگر برادران آل سعود ، همگی بیش از 70 سال دارند ، از این رو بتدریج مبحث مربوط به اقتدار یافتن فرزندان آنان برای به دست گرفتن مناصب کلیدی ، قوی تر می شود.
البته هنوز گزارشی از تمایل نوه های ملک عبدالعزیز برای تصاحب چنین پستهایی به دست نرسیده است.
با این حال چنانچه این مبحث مطرح شود ، فرزندان شاه فیصل ، ازجمله سعود الفیصل ، از اولویت و تقدم برخوردارند.
د - درگذشت شاه فهد ، در اوضاعی ناخوشایند برای عربستان اتفاق می افتد.
از یک سو این کشور با اعلام جنگ القاعده که توانسته دهها خارجی مقیم عربستان را ترور و به ادارات دولتی حمله کند ، مواجه شده و از سوی دیگر ، درخواست های درونی برای اصلاح سیستم سیاسی و کاهش اختیارات خاندان حاکم ، بالا گرفته است و بعلاوه دستگاه رسمی دینی وهابیت دچار انشعاب درونی میان سلفی های نوگرا و سنت گرا شده است.
به این موارد باید فشارهای مستمر امریکا برای ایجاد تغییرات درونی در سیستم سیاسی و باز شدن فضای سیاسی را نیز افزود.
در چنین اوضاعی ، هرگونه بروز ناثباتی و نااستواری سیاسی در این کشور ، پیامدهای مستقیمی بر اوضاع سیاسی و اقتصادی منطقه و جهان بر جای خواهد گذاشت.
حال باید دید چگونه سعودی ها می توانند این اوضاع را پشت سر بگذرانند.