مساله علم و فناوری در نسبت با عنوان سال جدید

اما مساله دیگر که امسال در کنار اقتصاد مورد تاکید رهبری قرار گرفته است، مساله فرهنگ است. تجربیات داخلی و خارجی نشان داده است این دو مقوله از یکدیگر مستقل نیستند و بر یکدیگر تاثیرگذارند. فراز و نشیب‌های اقتصادی بر وضع فرهنگی جامعه موثر است. مردمی که دغدغه اصلی آنها نان شب یا تهیه اجاره مسکن باشد، کمتر فرصت اندیشیدن به مسائل فرهنگی را خواهند داشت. از سوی دیگر وضع فرهنگی مصرف‌گرا نیز ممکن است افراد را هر چه بیشتر نیازمند کرده و افراد را دچار فقر مادی کند.

یکی دیگر از ارتباط‌های مساله فرهنگ و اقتصاد، می‌تواند به پیشرفت صنعت و علم در جامعه منجر شود؛ ارزشمند بودن کمک و خدمت به دیگران و تولید کالاهای مفید، یک مقوله فرهنگی است که اگر در یک جامعه نهادینه شود، می‌تواند موجب رشد اقتصادی، علمی و صنعتی را فراهم کند. اگر افراد بپذیرند کار را نه فقط برای درآمد و تامین معیشت، بلکه همچنین برای مفید بودن و احساس ثمربخش بودن برای جامعه انجام دهند، بنابراین با انگیزه و بینش عمیق‌تری به کار می‌پردازند و نتیجه بهتری از کار خود خواهند دید. چنین بینشی به این منجر خواهد شد که افراد و بویژه صنعتگران و دانشمندان، نسبت به کمبودها و نقایص جامعه و نیازهای هموطنان خود حساس‌تر باشند و احساس مسئولیت کنند. تلاش برای رفع این نیازها هم مزایای اقتصادی به همراه خواهد داشت؛ زیرا بازار تقاضا برای استفاده از محصولات عرضه شده ناشی از این تلاش، بسیار زیاد است و هم مزایای معنوی و اخلاقی؛ چون صنعتگر و دانشمند می‌تواند به این شیوه به دیگر انسان‌ها کمک کند.

بنابراین فرهنگ خدمت به دیگران، می‌تواند به عنوان یک موتور محرک قدرتمند برای برانگیختن افراد به سمت رشد اقتصادی و صنعتی به کار آید، اما چنین فرهنگی را از کجا بیاوریم و چگونه در بین مردم نهادینه کنیم. به نظر می‌رسد مهم‌ترین عامل تاثیرگذار بر کنش‌های اجتماعی مردم، باورهای عمیق آنها، بویژه باورهای دینی است. باورهای دینی، بخصوص در جامعه‌ای مانند ایران، به عاملی مهم و تعیین‌کننده در همه عرصه‌ها، از انقلاب گرفته تا جنگ و صلح، سیاست و علم و حتی ورزش است. بنابراین باورهای دینی و مذهبی می‌تواند در این عرصه بسیار یاری‌رسان باشد. در متون دینی اسلامی ـ و نیز متون سایر ادیان آسمانی که در کشور پیروانی دارند ـ ارزشمندبودن خدمت به دیگران، فراوان یافت می‌شود، اما از آنجا که آموزه‌های ادیان آسمانی گستردگی فراوانی دارند، همواره این امکان وجود دارد که برخی از آموزه‌های آنها در دوره‌هایی از تاریخ مورد بی‌توجهی و بی‌مهری پیروانشان قرار گیرد. ارزشمندبودن خدمت به خلق و کار مولد نیز از آن دسته از ارزش‌های دینی است که امروزه کمتر مورد توجه ماست و در این مسیر علما و وعاظ دینی که به آموزه‌های دینی می‌پردازند، می‌توانند این ارزش‌ها را بهتر از هر طیف دیگری در بین مردم درونی و نهادینه کنند. این حرکت فرهنگی در سال جدید که عنوان فرهنگ را به همراه دارد، می‌تواند به رشد اقتصادی، صنعتی و علمی جامعه منجر شود.