افزایش نشاط فرهنگی با «شوقستان»

برنامه راس ساعت 23 و 4 دقیقه با پخش آنونسی کار خود را آغاز می‌کند. در ابتدا سعید اسلام‌زاده، کارشناس و مجری برنامه با خواندن متنی با مطلع «‌زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست» به سینما می‌پردازد و می‌گوید: قرار است در این برنامه از قامت تصویر به کرشمه نور برسیم.

او با بیان این مطلب، اولین بخش برنامه را که مروری بر رویدادهای روز سینمای ایران است آغاز می‌کند. در این قسمت تینا میرکریمی، آیتم‌ساز برنامه شوقستان در قالب یک مجموعه، گزارشی از تعویق فیلم «خسته نباشید» به کارگردانی محسن هاشمی، برگزاری هفتمین جشنواره سینما حقیقت به دبیری مهدی طباطبایی‌نژاد و اکران فیلم «لطفا وارد نشوید»، مستند «حاج‌کاظم» در این جشنواره، اکران فیلم «سر به مهر» به کارگردانی هادی مقدم دوست، حضور ابراهیم حاتمی‌کیا کارگردان فیلم «چ» ـ روایت زندگی شهید چمران ـ و همچنین حضور حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی با پنج اثر سینمایی در سی و سومین جشنواره فیلم فجر خبر می‌دهد.

پاسخ به نیاز هنری مخاطب

قبل از این‌که سعید اسلام‌زاده، مجری برنامه در گپ و گفتی صمیمانه با محسن علی‌اکبری، تهیه‌کننده فیلم استرداد به بررسی این اثر بپردازد، با اسلام‌زاده هم‌صحبت می‌شوم. می‌پرسم با توجه به این که برنامه هر شب به یکی از رشته‌های هنری اختصاص دارد، چگونه برنامه را کارشناسی می‌کند. او می‌گوید: با توجه به موضوعاتی که برای هر برنامه انتخاب می‌شود و مطالعاتی که داشته و کسب می‌کنم درخصوص آن موضوعات صحبت می‌کنم. در بعضی از شب‌ها مهمانانی داریم که خیلی دقیق به موضوعات نگاه می‌کنند، بنابراین جزئی‌تر وارد موضوعات می‌شویم و من در جایگاه کارشناس و مجری پرسش‌هایی را مطرح می‌کنم. چون کارم در زمینه ادبیات و تئاتر نقد آثار منتشر شده و آثار در حال اکران است، با بیان مواردی به نقد موارد مطرح شده می‌پردازم. ضمن این‌که از مهمان‌های روی خط تلفن هم سوالات خود را می‌پرسم تا موضوع مورد پسندی را تقدیم مخاطب خود کنیم.

وقتی به بررسی هنر می‌پردازیم متوجه یک سری اشتراکات و پیوندها می‌شویم و من معتقدم شاخه‌های هنری از یکدیگر جدا نیست. در ضمن، علاقه شخصی و الزامی که نسبت به اجرای برنامه پیدا کردم باعث شده مطالعه گسترده‌ای در حیطه کارهای هنری داشته باشم که سازگاری این دو، در اجرای برنامه به من کمک می‌کند.

می‌پرسم برنامه باید از چه ویژگی‌هایی برخوردار باشد تا بتواند مخاطب خودش را داشته باشد؟ می‌گوید: برنامه زنده فرهنگی در رادیو ایران چند ویژگی دارد. اضافه بر تخصصی بودن در حوزه‌ای که در مورد آن صحبت می‌شود نوع مطالبی هم که مطرح می‌شود، موضوعاتی که شاید در ذهن یک مخاطب عادی که فیلم و تئاتری را تماشاکرده هم مدنظر قرار می‌گیرد. بنابراین باید نه‌تنها تهیه‌کننده به بررسی سبک آثار بپردازد، بلکه با طرح کردن موضوعاتی به پرسش‌های ذهن مخاطب هم جواب دهد، ضمن این‌که به مسائل روز توجه دارد؛ این‌که اکنون در حوزه ادبیات داستانی چه اتفاقاتی رخ داده، چه فیلم‌ها و تئاترهایی روی پرده است. این نیاز باید در بخش‌های گزارشی و بخش‌های خبری برنامه تامین شود تا مخاطبان با مسائل آن حوزه بیشتر آشنا شوند.

نقد صحبت‌های منتقدان سینما

در ادامه برنامه شوقستان، تهیه‌کننده استرداد کلیاتی را از این اثر سینمایی ارائه می‌دهد و می‌گوید: این فیلم سینمایی که در واقع رویدادهای اواخر دولت زاهدی را به تصویر می‌کشد موضوع اصلی خود را اختلاس قرار داده؛ سوژه‌ای که در سریال‌ها و فیلم‌های امروزی کمتر به آن پرداخته شده است.

پس از اتمام این مقدمه، سعید قطبی‌زاده، منتقد ثابت چهارشنبه شب‌های برنامه شوقستان توضیحات خود را به عنوان منتقد سینما این گونه بیان می‌کند: سوژه و موضوعی که در فیلم به تصویر کشیده شده هم با پشتوانه تاریخی روبه‌روست و هم دارای جذابیت دراماتیکی است. در واقع کارگردان این اثر علاوه بر گذری بر تاریخ معاصر ایران، به نوعی تخیل خود را نیز در این اثر دخیل کرده است.

قطبی‌زاده در ادامه با اشاره به این‌که روابط میان ایران و روسیه همیشه بحث مهمی بوده و قصه‌گوی استرداد نیز تلاش می‌کند روابط میان دو کشور را به زیبایی به تصویر بکشد؛ تنها نقاط ضعف این اثر را فیلمنامه دانسته و درباره آن می‌گوید: تنها اشکالی که می‌توانم از این اثر سینمایی بگیرم ضعف در فیلمنامه‌نویسی است؛ پدیده‌ای که امروز معضل بسیاری از فیلم‌های ایرانی شده است.

وقتی صحبت‌های منتقدان تمام می‌شود مهدی ساعی، تهیه‌کننده شوقستان با پخش موسیقی فیلم سلام سرزمین من برنامه شوقستان را به پایان می‌رساند.

از ادبیات تا سینما

ریحانه یزدان‌دوست، یکی از سردبیران برنامه شبانه شوقستان که یک هفته در میان تهیه‌کنندگی این برنامه هنری را بر عهده دارد برایم می‌گوید: این برنامه کاری از گروه ایران و فرهنگ رادیو ایران است که هر هفته از شنبه تا چهارشنبه ساعت 23 پخش می‌شود و هدف آن بررسی و تحلیل موضوعات و رویدادهای فرهنگی ـ هنری ایران و آشنایی با کارهای شاخص خارجی است. رویکرد اصلی برنامه، تحلیل و اطلاع‌رسانی در حوزه فرهنگ و هنر است. از آنجا که فرهنگ و هنر نقش بسزایی در انتقال مفاهیم زندگی و ارزش‌های والای اخلاقی دارد، هر شب یکی از شاخه‌های فرهنگی ـ هنری مورد بررسی قرار می‌گیرد.

یزدان‌دوست که از خرداد 76 با برنامه باشگاه رادیو جوان وارد رادیو شده و اولین کارش تنظیم و کارگردانی نمایش‌های خارجی بوده، می‌گوید: تقریبا به مدت دوسال و نیم است که تهیه‌کنندگی این برنامه را به عهده دارم.

یزدان‌دوست که غیر از برنامه شوقستان تهیه برنامه‌های «آئینه جادو»، «زیرگذر طنز»، «پذیرایی» و «این یک برنامه خانوادگی است» را نیز به عهده داشته و به مدت سه سال سردبیری جشنواره فیلم فجر و دوسال هم سردبیری برنامه جشنواره تئاتر را به عهده داشته ادامه می‌دهد: از آنجایی که فوق‌لیسانس تئاتر هستم و به هنر خصوصا رشته‌های سینما، تئاتر و ادبیات علاقه‌مندم، دوست دارم که تهیه برنامه‌های هنری را به عهده داشته باشم. وقتی از او درباره سختی کار زنده می‌پرسم، می‌گوید: جذابیت برنامه زنده در این نکته نهفته است که فی‌البداهه می‌توانی کاری را انجام بدهی و احساس می‌کنی که مخاطب همراهت است. برنامه‌های هنری خیلی مخاطب دارد، به طوری که در یک آن با بمباران پیامک از طرف مخاطبان روبه‌رو می‌شوی. برنامه زنده خلق در لحظه است و این طور می‌توانی بگویی که در یک مثلث تو، مخاطب و گوینده کار را به ثمر می‌رسانی.

یزدان‌دوست ادامه می‌دهد: روزهای شنبه به ادبیات می‌پردازم. بررسی سبک‌های ادبیات ایرانی و نویسنده‌های معاصر و آثارشان از دیگر بخش‌های برنامه است. چون قبلا بازیگر برنامه رادیویی «تا انتهای حضور» به تهیه‌کنندگی مرحومه سیما هاشمی بودم در قالب نمایش رادیویی، داستان‌های این نویسندگان را اجرا می‌کنم. یکشنبه‌ها از طنز ایران و جهان می‌گویم که الهه قطبی، با طنزپردازان معاصر درخصوص آثارشان گفت‌وگو می‌کند و آقای کتابدار آثار طنزپردازان معاصر ایرانی را بررسی می‌کند. طنزهای بخش ایرانی را خودم اجرا می‌کنم و در بخش طنزهای خارجی از بازی فرزاد حسنی، علی میلانی و آسیه گرجی هم بهره می‌برم.

او ادامه می‌دهد: دوشنبه‌ها موسیقی ایران بررسی می‌شود. همچنین نامی از مردان موسیقی ایران همچون ابوالحسن صبا و فرامرز پایور برده می‌شود و دکتر مانی جعفرزاده درخصوص موسیقی فیلم صحبت می‌کند و الهه قطبی با یک آهنگساز گفت‌وگو می‌کند. موضوع سه‌شنبه‌ها تئاتر است و از تئاترهای در حال اجرا گزارشی توسط علی‌اصغر نادرپور پخش می‌شود. معرفی کتاب در مورد تئاتر و کارشناسی دکتر عطاءالله کوپال از درام‌نویسان جهان از دیگر بخش‌های برنامه است که ما در این زمینه، اولین درام‌نویس یونانی را معرفی کرده‌ایم و اکنون به معرفی درام‌نویسان معاصر می‌پردازیم. همچنین به بهانه اجرای تئاتر از هر نویسنده، سبک خاص آن نویسنده بررسی می‌شود. به طور مثال اگر کار چخوف اجرا شود سبک او نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. تینا میرکریمی نیز اخبار موسیقی و تئاتر را می‌خواند.

یزدان‌دوست با اشاره به این‌که چهارشنبه‌ها به هنر سینما می‌پردازیم ادامه می‌دهد: سهیلا قوسی اخبار سینما را می‌خواند و مصطفی محمودی به نقد سینمای ایرانی و موضوعات مربوط به آن می‌پردازد. به طور مثال اگر موضوع برنامه درخصوص ارزش‌گذاری در سینمای ایران باشد با حضور چند منتقد مثل آنتونیو شرکا، جواد طوسی و طهماسب صلح‌جو این موضوع مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد.

هماهنگی و آشنایی با دنیای آدم‌ها

الهه قطبی، آیتم‌ساز برنامه می‌گوید: در دل یک برنامه با افراد مختلفی گفت‌وگو می‌کنم و بخش‌های متنوعی می‌سازم. به طور مثال شنبه‌ها که موضوع ادبیات مطرح است در راستای فرهنگ کتابخوانی در گفت‌وگو با آقای افقی آخرین اخبار دنیای نشر گفته می‌شود. همچنین در بخشی که با آقای علی فریور، کسی که در کتابفروشی بلوار شهرزاد کار می‌کند، درخصوص پرتیراژترین کتاب‌هایی که در حوزه رمان و داستان است صحبت می‌شود. گفت‌وگو با نویسنده و مترجم از دیگر کارهای من در شنبه‌شب‌هاست. فکر کنید اسامی و شماره تماس‌های این نویسنده‌ها را از انتشارات مختلف پیدا می‌کنم.

وقتی از قطبی می‌خواهم که از سختی کارش بگوید ادامه می‌دهد: حجم کار من خیلی بالاست، ولی چون به هنر علاقه دارم و با دنیای آدم‌های مختلف آشنا می‌شوم کار را با تمام سختی‌ای که دارد ادامه می‌دهم. متاسفانه تعریف خاصی برای هماهنگی وجود ندارد. خیلی‌ها فکر می‌کنند هماهنگی یعنی این‌که چند نفر را هماهنگ کنی، در صورتی که هماهنگی یعنی سردبیری آن برنامه. پیدا کردن تک تک آدم‌هایی که صحبت‌هایشان قابل پخش باشد همان قدر که وقت‌گیر است، جذاب است اما برای هماهنگ کردن خیلی اذیت می‌شوی و باید با سعه‌صدر کارها را پیش ببری که آدم‌ها را با اخلاق‌های متفاوتی که دارند بپذیری و با آنها گفت‌وگو کنی. من برای هر گفت‌وگو 15 الی 20 دقیقه صحبت می‌کنم. ولی آن را در یک بخش شش دقیقه‌ای ارائه می‌دهم. هرچند که باید اشاره کنم رنگارنگ بودن برنامه مانع خستگی کار می‌شود.

زهره زمانی