آب خزر با انتقال به سمنان آلوده می‌شود

دکتر محمدرضا کرباسی دراین‌باره به مهر می‌گوید: سازمان محیط زیست بارها مخالفت خود را با طرح انتقال آب از خزر به سمنان به دلیل آسیب‌های زیست‌محیطی که این اقدام برای اکوسیستم خزر دارد، عنوان کرده و به هیچ عنوان تائیدیه‌ای برای اجرای هیچ‌یک از روش‌های اجرای این طرح صادر نکرده است.

وی با بیان این که اسراف و هدر دادن منابع آب برای کشوری همچون ایران که از مناطق خشک کره زمین است، غیرقابل توجیه است، می‌افزاید: وزارت نیرو با سرمایه سه میلیارد دلاری که برای این طرح هزینه می‌کند، می‌تواند از هدررفت میلیون‌ها مترمکعب آب در بخش کشاورزی با سرمایه‌گذاری در پروژه آبیاری تحت فشار جلوگیری کند.

کرباسی با اشاره به این که راندمان آبیاری در کشور اکنون کمتر از 30 درصد است، تاکید می‌کند: با سرمایه‌گذاری در این بخش سالانه می‌توان بیش از 250 میلیون مترمکعب آب صرفه‌جویی کرد.

معاون دریایی سازمان محیط‌زیست با اشاره به آسیب‌های زیست‌محیطی که انتقال آب برای محیط زیست خزر به بار می‌آورد، می‌گوید: در صورت استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها، میزان نمک دریای خزر در طول یک سال، 32 میلیون تن افزوده می‌شود که این میزان شوری برای اکوسیستم خزر فاجعه زیست محیطی به بار می‌آورد.

معاون دریایی سازمان محیط زیست پیش از این گفته بود، بر اساس توافق جدید با وزارت نیرو و با توجه به این که استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها در دریای خزر موجب افزایش غلظت نمک در این دریاچه به میزان 32.5 میلیون تن در سال می‌شود، قرار شده تا زمانی‌که دستورالعمل‌های علمی برای این اقدام مصوب نشود، ساخت آب شیرین‌کن‌ها متوقف شود.

اکنون میزان شوری دریای خزر 13 گرم نمک به ازای هر لیتر بوده و از آنجا که قرار است 250 میلیون مترمکعب آب در سال از این دریاچه به سمنان منتقل شود، بنابراین با توجه به این که به ازای شیرین‌کردن هر لیتر آب، 13 گرم نمک به دریاچه بازگردانده می‌شود، در طول سال و برای 250 میلیون مترمکعب، میزان نمک چیزی حدود 32.5 میلیون تن خواهد شد که برای اکوسیستم خزر چنین شوری فاجعه به بار می‌آورد.

این در حالی است که قائم مقام وزیر نیرو شنبه گذشته با اعلام این که مرحله اول مطالعه برای انتقال آب دریای خزر به سمنان انجام شده است، بر رعایت ملاحظات زیست‌محیطی درباره طرح انتقال آب دریای خزر به مرکز ایران تاکید کرد و گفت: ابتدا باید آب دریا شیرین و سپس منتقل شود.

ستار محمودی با بیان این‌که به صورت کلی موضوع انتقال آب بین حوضه‌ها در تمام دنیا انجام می‌شود، افزود: اکنون مرحله اول مطالعاتی طرح برای تائید در اختیار شرکت مدیریت منابع آب ایران قرار گرفته است و انتقال 200 میلیون مترمکعب آب برای مصارف شرب و صنعت در این طرح مدنظر قرار دارد.طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان، از طرح‌های مصوب سفر سوم هیات دولت به استان سمنان است که اواخر سال 88 مطرح و مطالعه و اجرای آن به صورت همزمان دنبال شد.مرحله مطالعات این طرح را قرارگاه خاتم‌الانبیا اجرا می‌کند و قرار است طرح انتقال آب دریای خزر به استان سمنان از نزدیک‌ترین نقطه به دریای خزر ـ یعنی منطقه دیباج دامغان ـ با ساخت تونلی به قطر چهار متر اجرایی شود. مسئولان، مدت زمان اجرای این طرح را چهار ساله و هزینه آن را بین3000 تا 5000 میلیارد تومان اعلام کرده‌اند.

اجرای طرح ملی پایش دریای خزر

نگرانی از افزایش آسیب‌های زیست‌محیطی به دریای خزر بر اثر انتقال آب این دریا به دیگر نقاط کشور در حالی مطرح شده که نتایج طرح ملی پایش دریای خزر نیز که اکنون در حال انجام است، نشان می‌دهد اکنون میزان آلودگی آب این دریا و فلزات سنگین موجود در آن همچون آرسنیک بسیار بالا و خطرآفرین است.

مدیر ایستگاه پژوهشی دریای خزر مرکز ملی اقیانوس‌شناسی با اشاره به این‌که طرح پایشی دریای خزر مهم‌ترین طرح در دست اجرای در حوزه دریای مازندران است، می‌گوید: این طرح پژوهشی اکنون در منطقه نوشهر و چالوس در استان مازندران در دست اجراست و چند پارامتر برای آن در نظر گرفته شده است.

حسین باقری با بیان این‌که چهار پارامتر در عمق 30 متر در نظر گرفته می‌شود، می‌افزاید: پارامترهای مختلف فیزیکی، شیمیایی، زیستی، زمین‌شناسی، خط ساحلی، مدلسازی انتقال رسوب، وضع تغییرات خط ساحلی، تغییرات خط دریا، موجودات کف‌زی و موجودات ساحلی نیز به‌صورت فصلی پایش می‌شود.

وی با اشاره به این‌که هر سال بخشی از این طرح به اجرا درمی‌آید، خاطرنشان می‌کند: فرآیند زمانی پنجساله برای این طرح پژوهشی در نظر گرفته شده است که اگر به نتایج تعریف شده دست یافتیم، اجرای طرح ادامه می‌یابد و در غیر این صورت اهداف طرح تغییر خواهد یافت.

میزان آلودگی آرسنیک خزر بالاست

مدیر ایستگاه پژوهشی دریای خزر مرکز ملی اقیانوس‌شناسی با بیان این‌که تاکنون در حوزه خلیج گرگان شش فصل کار انجام شده است، می‌گوید: مواردی همچون جوامع کفزیان، آلودگی آب و پارامترهای رسوب در این بخش مورد بررسی قرار گرفته است.باقری با اشاره به این‌که در طرح پایش دریای خزر در منطقه نوشهر و چالوس نیز 12 ایستگاه از سی‌سنگان تا سردآبرود چالوس تعریف و فصل اول اندازه‌گیری در این منطقه انجام شده است و فصل دوم از دی ماه شروع می‌شود، می‌افزاید: در این طرح بیشتر روی بحث‌های هیدروکربنی، فلزات سنگین و... کار می‌شود و بررسی‌های اولیه پایش نشان می‌دهد آلودگی‌های آرسنیک و میزان آرسنیک در این مناطق بالاست.

مرگ ماهیان کفال دریای خزر با آرسنیک

به گفته این کارشناس، آلودگی‌های آرسنیک سبب بروز بیماری‌های پوستی می‌شود و به عنوان نمونه، بررسی ماهیان کفالی که در سال‌های گذشته در حاشیه خزر تلف شدند و همچنین آنالیزهای زخم‌هایی که روی بدنشان بود، نشان داد مقدار آرسنیک موجود در بدن این ماهیان بالا بوده است.

باقری با اشاره به پژوهش‌های صورت‌گرفته در خلیج‌گرگان و گرگان‌رود نیز یادآور می‌شود: بررسی‌های انجام شده حاکی از آن است که مقدار آرسنیک بیش از دایلان جهانی و به مقدار حدود 15، 17، 20 یا 30 پی پی‌ام بوده است.

وی با بیان این که آرسنیک بالاتر از میزان 8 تا 10 پی‌پی‌ام خطرآفرین است، تصریح می‌کند: در سواحل جنوبی خزر، مقدار آرسنیک مناطق پایش‌شده، بالاتر از حد استاندارد جهانی است و باید بررسی شود منشأ آن عامل انسانی است یا زمین‌شناسی. هر چند براساس مشاهدات در حوزه گرگان‌رود و در بالادست این رودخانه، سازه‌هایی وجود دارد که آرسنیک می‌تواند از آن منشأ گرفته باشد.