شاهنامه‌خوانی رادیویی با نسل چهارمی‌ها

امیررضا راز، سردبیر و تهیه‌کننده برنامه در سایه‌سار سیمرغ روزهای دوشنبه با مهمانان برنامه گفت‌وگو می‌کند؛ مهمانانی که یازده ساله هستند و همراه خانواده خود به استودیو آمده‌اند. او می‌گوید: فضای استودیو برای بچه‌ها جدید است، به همین دلیل قبل از شروع برنامه، چند دقیقه‌ای عوامل برنامه با آنها صحبت می‌کنند تا احساس غریبی نکنند و در زمان ضبط برنامه راحت صحبت کنند.

معصومه آقاجانی، مجری ـ کارشناس برنامه از بچه‌ها می‌خواهد خود را معرفی ‌کنند. نفر اول رامان سعادت در کلاس پنجم درس می‌خواند و می‌گوید همراه مادرش به برنامه آمده است. دیگری می‌گوید: محمد پارسا بشری، کلاس پنجم هستم و با پدرم اینجا آمدم. بچه‌ها، یکی یکی خود را معرفی می‌کنند. دکتر مهدی محمدیان، راوی داستان‌ها در مورد حال و هوای مدرسه با آنها صحبت می‌کند. عوامل برنامه از خاطرات دوران مدرسه، شب‌های امتحان و نحوه درس خواندن در دهه‌های گذشته صحبت می‌کنند. بازار خاطرات مدرسه داغ است!

پس از این گفت‌وگوی صمیمی، بچه‌ها به اتفاق مجری ـ کارشناس و راوی برنامه وارد استودیو می‌شوند و تست صدا می‌دهند. معصومه آقاجانی اعلام آمادگی می‌کند، سپس آرم برنامه پخش می‌شود. در این هنگام از سردبیر برنامه می‌پرسم وقتی برنامه تولیدی است، چرا آرم را پخش می‌کنید؟ او می‌گوید: می‌خواهم ذهن بچه‌ها بیشتر در فضای برنامه قرار گیرد، زیرا مخاطب هر برنامه‌ای با شنیدن آرم آن، تمرکز ذهنی بیشتری پیدا می‌کند. در ادامه محمدیان داستان ضحاک را از کتابی که بازنویسی و بازآفرینی آتوسا صالحی است، می‌خواند. داستان به‌گونه‌ای بازنویسی شده که ساختار آن از لحاظ زبانی برای بچه‌ها قابل درک و فهم است.

***

در فرصتی که پیش می‌آید با امیررضا راز همکلام می‌شوم. او می‌گوید: رادیو فرهنگ در جهت نیاز فرهنگی جامعه و لزوم ارتباط نسل امروز با فرهنگ کهن پارسی، همچنین حفظ ارزش‌های زبان و ادبیات پارسی در اقدامی مثال‌زدنی دنیای شیرین کودکی را به شاهنامه فردوسی پیوند زده است. دنیای کودکان، شگفت‌انگیز و پررمز و راز است و باید به کودکان و نوجوانان توجه ویژه‌ای در برنامه‌سازی شود. پس با الگوسازی، قهرمان‌پروری و توجه به تخیل و رویاهای این گروه سنی می‌توان به اهداف تربیتی و آموزشی برمبنای اصول اخلاقی و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی دست یافت و نباید از کودکان و نوجوانان غافل شد.

«راز» ادامه می‌دهد: همین گفت‌وگوی بظاهر ساده‌ای که قبل از شروع برنامه با بچه‌ها داریم سبب می‌شود عوامل برنامه با روح و تفکر این رده سنی در مقطع کنونی بیشتر آشنا شوند. اگر این بچه‌ها به بازی‌های رایانه‌ای علاقه دارند چه چیز آن جذاب است و چگونه می‌شود ادبیات فارسی را وارد این بازی‌ها کرد تا جذابیت داشته باشد و صدها مورد دیگر که به واکاوی و کارشناسی در حوزه کودک و نوجوان نیاز دارد.

سردبیر برنامه با اشاره به طیف مخاطبان برنامه می‌گوید: ما از سراسر کشور مخاطب داریم، هر چند برخی خانواده‌ها به‌دلیل فاصله مکانی زیاد نمی‌توانند بچه‌ها را به تهران بیاورند.

***

بخش‌های مختلف برنامه در حال ضبط است که نظر مادر رامان سعادت را در مورد برنامه می‌پرسم. او می‌گوید: این برنامه دریچه‌ای جدید در حوزه ادبیات فارسی روی فرزندم گشوده است، زیرا با استفاده از کلمات ساده و روان فارسی در واقع از جنس خود بچه‌ها با آنها صحبت می‌شود.او همچنین می‌گوید: مادربزرگ رامان علاقه بسیاری به اشعار حکیم ابوالقاسم فردوسی دارد و گاهی اشعاری از شاهنامه فردوسی را برای رامان می‌خواند. در مدرسه‌ای هم که او درس می‌خواند به ادبیات فارسی بسیار اهمیت داده می‌شود.

پدر محمد پارسا بشری نیز می‌گوید: ذهن بچه طوری است که از همان زمانی که شروع به حرف زدن می‌کند، باید او را با داستان‌ها و حکایت‌های آموزنده‌ای که در ادبیات فارسی هست، آشنا کرد؛ هرچند در این حکایت‌ها، کلمات ثقیل و دشواری وجود دارد، ولی با همفکری پدر و مادر و استفاده از وسایل کمک‌آموزشی داستان‌های گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی و مثنوی را می‌توان با زبانی کودکانه و شیرین بیان کرد. در واقع بذر اولیه را در فضای فرهنگی ذهن کودک باید کاشت تا در آینده بچه خودش به سمت ادبیات فارسی برود. تعلیم و تربیت فرزند در سطوح علمی باید به موازات تعلیم و تربیت فرهنگی او باشد، زیرا فرهنگ ایرانی هویت فرزند من است.

***

در ادامه این برنامه، قسمت پایانی داستان ضحاک مار دوش توسط محمدیان خوانده می‌شود. بعد معصومه آقاجانی از بچه‌ها می‌خواهد حس خود را در مورد داستان بگویند. بچه‌ها خیلی راحت نظر خود را بیان می‌کنند و بعضی جاها مکث می‌کنند تا بتوانند آنچه در ذهن‌شان است، بگویند. سردبیر برنامه با لبخند دست خود را تکان می‌دهد. مجری ـ کارشناس برنامه و راوی داستان نیز با صبر و طمانینه با بچه‌ها صحبت می‌کند.

برنامه با ادای جمله «توش و توان پایدار و پیروز باشید» مجری ـ کارشناس برنامه به اتمام می‌رسد. در اینجا از سردبیر برنامه می‌پرسم، چرا جاهایی که تپق زده می‌شود، چیزی تکرار نمی‌شود که او می‌گوید: در این برنامه حدود 45 دقیقه در فضایی آرام و به دور از استرس، همکارانم با بچه‌ها صحبت می‌کنند. اگر مثل دیگر برنامه‌های تولیدی بخواهم هر جایی که تپق زده می شود وارد بحث آنها بشوم تمرکز بچه‌ها به هم می‌خورد. به همین دلیل اجازه می‌دهم صحبت کنند، بعد حدود 20 دقیقه از آن انتخاب می‌شود.

***

وقتی ضبط برنامه تمام می‌شود، معصومه آقاجانی برای بچه‌ها توضیحاتی در زمینه اشارات شاهنامه فردوسی به شکر نعمت‌های الهی در قالب نظم و شعر ارائه می‌کند. دکتر محمدیان در پایان برنامه ضمن تشکر از حضور بچه‌ها در برنامه می‌گوید: یکی از دغدغه‌های ما این است که در متنی مثل شاهنامه در مورد کنش‌ها و شخصیت‌های داستان بچه‌های امروزه چه حسی دارند و چگونه با شخصیت‌های داستان ارتباط برقرار می‌کنند. دیگر این که حس وطن‌دوستی در بچه‌ها افزایش داده شود، زیرا یکدلی، تجلی اراده مردم ساده روزگار است، همان چیزی که امروز از داستان ضحاک استنباط شد؛ قدرت و اراده جمعی می‌تواند اتفاق بزرگی را رقم بزند.

تنظیم موج

برنامه در سایه‌سار سیمرغ، هر هفته روزهای زوج ساعت 19 و 30 دقیقه روی موج اف‌ام، ردیف 106 مگاهرتز به مدت 30 دقیقه از رادیو فرهنگ پخش می‌شود. این برنامه کاری از گروه مطالعات فرهنگی رادیو فرهنگ است که شنبه‌ها و چهارشنبه‌ها اشعار شاهنامه فردوسی بازخوانی می‌شود. کودکان و نوجوانان 10 تا 14 سال که علاقه‌مند به شرکت در برنامه هستند، می‌توانند در ساعات اداری با روابط عمومی رادیو فرهنگ تماس گرفته و نام‌نویسی کنند.

سیما پویا