هریرود به روی مشهدی‌ها بسته می‌شود

سد سلما با همکاری هندی‌ها در بالادست هریرود در حال ساخت است. به گفته مسئولان محلی افغانستان، این طرح 200 ‌میلیون دلاری اواخر سال 2014 میلادی به بهره‌برداری می‌رسد. در صورت بهره‌برداری از این سد، بخش زیادی از آب هریرود پشت آن جمع می‌شود و دیگر به سد دوستی نمی‌رسد و در این شرایط اگر تمهیداتی اندیشیده نشود، مردم مشهد تشنه خواهند ماند؛ فاجعه‌ای که پیش از این در جنوب شرقی کشور نیز اتفاق افتاد و احداث دو سد کجکی و کمال‌ خان از سوی دولت افغانستان روی هیرمند، خشکی هامون و نابودی زندگی هزاران نفر از هموطنان سیستانی را رقم زد. ساخت سد سلما، پیش از ساخت سد دوستی آغاز شده بود، اما جنگ و درگیری در افغانستان طرح را برای سال‌های طولانی متوقف کرد. هرچند ایرانی‌ها بیش از یک دهه منتظر ماندند تا تکلیف سد سلما روشن شود، اما در این مدت فقط آب از دست دادند. بنابراین دست به‌کار شدند و ساخت سد دوستی را آغاز کردند. ساخت این سد در دولت هاشمی رفسنجانی و نزدیکی مرز ترکمنستان کلید خورد و در دولت خاتمی به بهره‌برداری رسید. امروز در حالی ساخت سد سلما نگرانی‌ زیادی را برای کشورهای ایران و ترکمنستان به ارمغان آورده که پیگیری‌ این دو کشور و نامه‌نگاری با دولت افغانستان در این زمینه بی‌نتیجه مانده است، به طوری که نامجو وزیر پیشین نیرو در این زمینه گفته بود، ایران، طرحی را به رئیس‌جمهور افغانستان برای تامین منافع سه کشور ارائه کرده است؛ طرحی که ظاهرا افغانستان توجه زیادی به آن ندارد.

تامین 65 درصد آب مشهد از طریق سد دوستی

آب شرب مشهد هم‌اکنون از طریق منابع آب سطحی و زیرزمینی تامین می‌شود. سه سد دوستی، طرق و کارده سدهایی است که آب‌های سطحی این شهر را تامین می‌کند و به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی، تا نیمه سال آینده سد ارداک هم به کمک سدهای یاد شده خواهد آمد. محمدحسین جعفری در گفت‌وگو با جام‌جم می‌افزاید: از 55 کیلومتر طول لوله انتقال آب از این سد، تاکنون 44 کیلومتر ساخته شده و فقط 11 کیلومتر باقی مانده است.

به گفته وی، سدهای یاد شده در مشهد، هرکدام حدود 30‌میلیون مترمکعب ظرفیت دارد. با این حال در ده سال اخیر به دلیل خشکسالی و کاهش بارندگی حدود ده میلیون مترمکعب آب در خود جای داده‌است.

جعفری با بیان این‌که به این‌ترتیب، بار اصلی تامین آب مشهد را سد دوستی بر دوش می‌کشد، خاطرنشان می‌کند: این سد با یک‌ میلیارد و 261 میلیون مترمکعب آب، به‌طور متوسط 65 درصد آب مشهد را تامین می‌کند و گاهی در زمان اوج مصرف، این میزان به 76 درصد می‌رسد.

وی با بیان این‌که سد دوستی تاکنون سرریز هم داشته است، یادآور می‌شود: بجز سال گذشته که آورد رودخانه حدود 150 میلیون مترمکعب بوده، رودخانه هریرود با سیلاب‌های ویژه در 70 سال گذشته، در بعضی سال‌ها تا چهار میلیارد متر‌مکعب روان‌آب داشته است.

منابع زیرزمینی آب مشهد به 400 حلقه چاهی مربوط می‌شود که در دشت مشهد وجود دارد. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی با بیان این‌که این چاه‌ها 35 درصد از آب مشهد را تامین می‌کند، می‌گوید: 200 حلقه از این چاه‌ها فعلا غیرفعال است و به‌صورت آماده نگهداری می‌شود تا در صورت نیاز از آب آن استفاده شود.

جعفری می‌افزاید: اصل بر این است که آب سد دوستی پایدار خواهد ماند، اما برای هرگونه شرایطی غیر از این، برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدتی پیش‌بینی شده که در کوتاه‌مدت چاه‌های غیرفعال را فعال می‌کنیم، اما در درازمدت، انتقال آب بین‌حوزه‌ای از دریای عمان، دریای خزر و کشورهای همسایه را در دستور کار مطالعاتی داریم.

وی تصریح می‌کند: مطالعات استفاده از آب آهک‌های شمالی هزار مسجد نیز ـ که در دور دوم سفر استانی هیات دولت به خراسان‌ رضوی تصویب شده ـ در حال انجام شدن است که تا آخر سال به پایان می‌رسد و اگر مطالعات، اجرای طرح را تائید کند، کار اجرایی آن آغاز خواهد شد. راهکار دیگری که جعفری به آن اشاره می‌کند، استفاده از آب همسایگان شرقی شامل تاجیکستان، افغانستان و ‌ترکمنستان است که در این‌باره پیشتر تفاهم‌نامه‌ای بین روسای جمهور کشورهای ایران، تاجیکستان و افغانستان امضا شده است.

در هر صورت مشکل آب داریم

نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز درباره سد دوستی می‌گوید: اقدامات زیادی در این‌باره انجام شده و از حدود 2.5 سال پیش، مذاکرات و نامه‌نگاری‌هایی از سوی وزارت امور خارجه با طرف افغانی انجام شده که تاکنون بی‌نتیجه بوده است.

امیرحسین قاضی‌زاده به مشکلات آبی در افغانستان نیز اشاره می‌کند و می‌افزاید: افغانستان کمبود آب دارد. بنابراین بعید است سد سلما را افتتاح نکند. با این حال در صورت بهره‌برداری، باید به ایران و ترکمنستان خسارت بدهد، اما با توجه به ماجرای هیرمند، بعید می‌دانیم این خسارت پرداخت شود. قاضی‌زاده با بیان این‌که سلما 40 درصد آب ورودی به سد دوستی را کاهش می‌دهد و 60 درصد بقیه از دیگر سرشاخه‌ها به مشهد می‌رسد، یادآور می‌شود: موضوع دیگری که به مشکل آب در مشهد دامن می‌زند، افزایش جمعیت و مصرف زیاد آب در این شهر است.