احیای هنر پرده خوانی در خراسان رضوی

به گزارش مهر، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی در این باره می‌گوید: پرده‌خوانی هنری دیرینه است که با فرهنگ و معارف اسلامی پیوند یافته است.

راضیه باباخانی می‌افزاید: این هنر آیینی در گذشته در متن جامعه با مردم ارتباطی بنیادی داشته و واسطه شناخت مخاطبان از زندگی و سیره معصومین(ع) بوده است. در واقع پرده‌خوانی فعالیتی بوده که می‌توانسته مخاطب را به عمق ماجرا بکشاند و سعی پرده‌خوان بر این بوده که مخاطب را به آن سمت پرده برده و به عمق برساند.

به گفته باباخانی، پرده‌خوان‌ها در طول تاریخ خدمت بزرگی به ما کردند و با بازخوانی بسیاری از حادثه‌ها توفیق ارتباط با ماجرا‌ها و حقایق را برای مخاطب ایجاد می‌کردند.

مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی اظهار می‌کند: متاسفانه این هنر اصیل و مذهبی ایرانی در پرده‌ای از فراموشی سپرده شده است. استفاده از این هنر تاثیرگذار در راه تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان و انتقال فرهنگ اسلامی در آنها بسیار موفق بوده است.

وی با اشاره به پرده‌خوانی رضوی عنوان می‌کند: پرده‌خوانی تلفیقی از ادبیات و هنر است و پرده‌خوانی رضوی فرصتی بود برای این‌که تاثیرگذاری آن را بر کودکان و نوجوانان ببینیم.

باباخانی تصریح می‌کند: کودکان و نوجوانان خیلی با روضه‌خوانی ارتباط برقرار نمی‌کنند و اگر بخواهیم مفاهیم دینی و مصائب اهل بیت(ع) را برای آنها قابل درک کنیم، باید از راه دیگری وارد شویم.

وی ابراز می‌کند: اجرای پرده‌خوانی برای کودکان و نوجوانان نشان داده است که درک وقایع و شناخت شخصیت‌های بزرگ اسلام برای آنها ملموس‌تر است.

باباخانی با اشاره به اجرای پرده‌خوانی‌های محرم می‌گوید: این پرده‌خوانی‌ها با هدف شناساندن وقایع کربلا و شخصیت‌های دخیل در آن برای کودکان و نوجوانان استان خراسان رضوی در مراکز کانون اجرا می‌شود. از جمله این پرده‌خوانی‌ها می‌توان به پرده‌خوانی طفلان مسلم، حضرت زینب(س) و مصیبت حضرت رقیه(س) اشاره کرد که در این ایام اجرا می‌شود.

باز آفرینی پرده خوانی

یک کارشناس ارشد هنرهای نمایشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی نیز معتقد است پرده‌خوانی نوعی قصه‌گویی نمایشی ایرانی و مذهبی است که در آن پرده‌خوان یا همان راوی با استفاده از تصاویر منقوش بر پرده به روایت می‌پردازد.

علی‌اکبر حلیمی می‌افزاید: در این قصه‌گویی راوی عموما به روایت مصائب مربوط به امام حسین(ع) و اصحاب و یاران ایشان در کربلا و عاشورا می‌پرداخته است. درواقع پرده‌خوانی هم مصیبت‌خوانی و ابراز دلدادگی به اهل بیت(ع) و عزاداری هنرمندانه ایرانی و شیعی است و هم در مواقعی مانند دهه کرامت رویکردی شاد و شورانگیز دارد.

وی اظهار می‌کند: در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی با بهره‌گیری از فرهنگ و هنر درخشان و میراث گذشته به بازآفرینی این هنر فراموش شده پرداخته‌ایم. در این بازآفرینی خلاقیت مدرن پدید آورده و از ساختارشکنی پرهیز کرده‌‌ایم.

وی تاکید می‌کند: متناسب با نیاز مخاطبان عناصر ساختاری را تطبیق داده و پرده‌خوانی‌ای کودکانه و جدید پدید آوردیم تا علاوه بر زنده کردن این هنر فراموش شده از تاثیرگذاری عمیق آن هم بر کودکان بهره ببریم.

به گفته حلیمی، در این پرده‌خوانی از تکنیک‌های فنی نقاشی کودک با الهام از نقاشی قهوه‌خانه‌ای و اشعار و مدایح ساده و کودکانه و عناصر مقبول در حوزه ادبیات داستانی کودک و نوجوان استفاده می‌شود.

وی ابراز می‌کند: در گذشته پرده‌خوان‌ها عموما آقایان بوده‌اند، اما امروز یک قصه‌گوی خانم که مربی کودک در کانون است هم در محدوده فعالیت قصه‌گویی حرفه‌ای خود با استفاده از تصاویر متناسب با نیاز مخاطب از کلام آهنگین بدون نغمه‌خوانی در روایت وقایع استفاده می‌کند.

کارشناس‌ارشد هنرهای نمایشی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خراسان رضوی می‌گوید: نقش‌های پرده‌ها در گذشته عموما عامیانه بوده و حاصل تصور و تخیل برگرفته از گفتار توصیفی نقالان و قصه‌گویان واقعه کربلا و تحت‌تاثیر سبک نقاشی قهوه‌خانه‌ای بوده است.

وی ابراز می‌کند: در شکل جدید پرده‌خوانی می‌توان با استفاده از گنجینه هنر ایرانی اسلامی به خلق آثاری متناسب با نیاز و استانداردهای جدید زد.

حلیمی اظهار می‌کند: در سبزوار، مشهد و کاشمر در طول محرم و صفر بویژه در دهه آخر صفر که مقارن با شهادت حضرت رضا(ع) است اجرای ویژه‌ای از پرده‌خوانی خواهیم داشت.

وی علت اصلی از اجرای پرده‌خوانی برای کودکان و نوجوانان در محرم را این‌گونه بیان می‌کند: معرفی وقایع، شخصیت‌ها و سرزمین کربلا به زبان هنر نمایشی پرده‌خوانی تاثیر زیادی بر کودکان داشته به طوری که برای همیشه در دلشان ماندگار می‌ماند.

پرده‌خوانی هنری روایی است که با اتکا بر زبان و کلام بر شیوه‌های نقلی استوار بوده و از روش‌های قصه‌گویی بهره می​برد و دارای ساختار هنری جامعی از هنرهای مختلف است که به آن جذابیت ویژه‌ای می‌بخشد.

این هنر علاوه بر جلب‌نظر مخاطبان در احیا و ارتقای ذوق و تخیل آنان موثر بوده و امکان ارتباط او را با موضوع فراهم می‌کند و شرایط عبور از سطح متن روایت شده به عمق معنا را فراهم می‌سازد.

متاسفانه این هنر تاثیرگذار در دهه‌های اخیر به دست فراموشی سپرده شده است در حالی که می‌توان با بهره‌گیری از روش‌های جدید آن را دوباره احیا کرد که در عمق تاریخ خاک نخورد.

پیشینه تاریخی پرده‌خوانی به پیش از اسلام مربوط می‌شود که پس از ورود اسلام به ایران به دلیل محدودیت‌های موسیقی به نوعی نقالی ملی و مذهبی تغییر یافته‌ است.

پرده‌خوانی از سابقه‌ای دیرینه در عرصه هنرهای اسلامی ایرانی برخوردار بوده و در ادوار گذشته به عنوان یک رسانه سنتی نقشی برجسته در ارتباطات فرهنگی و اجتماعی داشته است.اوج هنر پرده‌خوانی از دوره صفویه به بعد است که در دوران معاصر به دلیل ظهور رسانه‌های مختلف بتدریج از حضورش کاسته شد تا جایی که می‌توان گفت به هنری فراموش شده در هنرهای سنتی تبدیل شده است.