مردم با «کلاه‌پهلوی» تاریخ را ورق زدند

این سریال با انتخاب مقطعی از تاریخ به موضوعات مختلف از جمله کشف حجاب و نفوذ غربی‌ها به حکومت ایران پرداخت. استادان دانشگاه و منتقدان معتقدند این سریال با روایت درست از تاریخ توانست مردم را با واقعیت‌های تاریخی آشنا کند. آنها امتیازات این سریال را فیلمنامه منسجم و کارگردانی شسته و رفته و گرفتن بازی خوب از بازیگران حرفه‌ای و نابازیگران ذکر کردند. دکتر رضا پرتوی‌زاده، استاد دانشگاه تهران، دانشکده صدا و سیما و علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد درباره سریال «کلاه پهلوی» به جام‌جم گفت: محتوای فیلمنامه «کلاه پهلوی» هوشمندانه انتخاب شده بود و شخصیت‌ها پردازش خوبی داشت. به نظرم این سریال در جذب مخاطب موفق بود و بینندگان توانستند ارتباط خوبی با آن برقرار کنند.

این استاد دانشگاه دلیل ارتباط مخاطبان با سریال «کلاه پهلوی» را شخصیت‌های باورپذیر ذکر کرد و افزود: وقتی بیننده پای این سریال می‌نشست، احساس می‌کرد شخصیت‌ها واقعی هستند. از سوی دیگر تنوع موضوعات و دقت نویسنده در این باره باعث شد مردم علاقه‌مند و مشتاق به بازخوانی تاریخ شوند.

دیدن یک قسمت از سریال کافی بود تا مخاطب برای دنبال کردن قسمت‌های بعدی ترغیب شود.

وی با اشاره به این‌که مردم با دیدن سریال «کلاه پهلوی»، تاریخ را به وسیله یک اثر نمایشی دراماتیک ورق زدند، گفت: خوشبختانه این سریال مردم را به خواندن کتاب‌های تاریخ تشویق کرد و آنها اشتیاق خاصی برای دانستن اتفاقات تاریخی دارند. این سریال تلویزیونی تاثیر زیادی بر مخاطبان گذاشته و مردم با فرازها و ناگواری‌های تاریخ آشنا شدند. نظرسنجی‌ها هم نشانگر جذابیت‌های این سریال برای مردم است.

پرتوی‌زاده تاکید کرد: نوع پرداختن به حوادث و نوع پوشش و لباس‌ها در سریال «کلاه پهلوی» نشانگر تحول در فرهنگ ایران است. کارگردان در سریال «کلاه پهلوی» با ظرافت خاصی نشان می‌دهد که غربی‌ها چگونه با نفوذشان سعی کردند فرهنگ ایران را تغییر دهند تا به فرم ایده‌آل خودشان برسند.

بازیگران هم بازی خوبی در این سریال داشتند و معتقدم این سریال یکی از بهترین سریال‌هایی بود که امسال پخش شد و به لحاظ فیلمنامه، کارگردانی و بازی امتیازات زیادی داشت.

محسن ابراهیم‌پور، دکترای جامعه‌شناسی دارد. او استاد دانشگاه تهران و علامه طباطبایی است. ابراهیم‌پور معتقد است سریال تلویزیونی «کلاه پهلوی» در جذب مخاطب عام موفق بود. البته باید قبول کرد تعداد قشر تحصیلکرده اکنون نسبت به پنج سال گذشته بیشتر است و آمار نشان می‌دهد 12 میلیون نفر از افراد جامعه تحصیلات بالا دارند. بنابراین آگاه کردن افراد جامعه از ساختار تحولات فرهنگ ایران اهمیت زیادی دارد و سریال تلویزیونی «کلاه پهلوی» در این باره توانسته موفق عمل کند. به همین دلیل باید به عوامل سازنده این سریال خسته‌نباشید گفت.

وی ادامه داد: یکی دیگر از ویژگی‌های این سریال پرداختن به دوره‌های مختلف تاریخ است. می‌توان گفت فیلمنامه به جزئی‌ترین اتفاقات هم اشاره کرده است. البته بعد از انقلاب مشروطه ناامنی در جنوب کشور بیشتر شد، به همین دلیل انتظار می‌رفت در این سریال به این ناامنی‌ها بیشتر پرداخته شود، اما به نظرم کمرنگ بود.

این استاد دانشگاه با اشاره به اتفاقات تاریخی بین سال‌های 1304 تا 1311 گفت: در این سال‌ها دیکتاتوری خیلی پررنگ بود و سریال «کلاه پهلوی» هم نسبت به این دوره روشنگری مناسب داشت و می‌توان گفت به اندازه نیاز به آن پرداخته شد.

ابراهیم‌پور یکی از امتیازات این سریال را پرداختن به اقشار مختلف جامعه ذکر کرد و گفت: اگر بخواهیم از منظر جامعه‌شناسی تاریخی به این سریال نگاه کنیم، باید بگویم که پرداختن فیلمنامه به اقشار جامعه خوب بود، ولی ای کاش به عشایر هم توجه می‌شد که در آن سال‌ها قدرت تعیین‌کننده‌ای داشتند؛ اما سریال «کلاه پهلوی» بیشتر به نظام ارباب و رعیت و پیامدهای آن پرداخت.

یکی دیگر از مواردی که در آن دوره پررنگ بود، اما در این سریال کمتر به آن توجه شد پرداختن به مشاغل مختلف بود. گروه سازنده می‌توانست در این باره به مشاغل قدیمی اشاره کند. این استاد دانشگاه درباره بازی بازیگران سریال «کلاه پهلوی» گفت: خوشبختانه در این سریال بازی خوبی از بازیگران حرفه‌ای و نابازیگران گرفته شده بود و بینندگان شاهد بازی‌های خوب و شسته و رفته بودند. با این‌که رضا کیانیان نقش پررنگی نداشت، اما خیلی خوب نقش خان‌های قدیمی را درآورد. داریوش فرهنگ هم به زیبایی نقش یک ارباب دیکتاتور را بازی کرد. وی افزود: به نظرم بهتر است کارگردانان چنین آثار فاخری قبل از ساخت اثرشان با جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و کسانی که تحصیلاتشان در زمینه مردم‌شناسی است مشورت کنند تا شاهد جزئی‌ترین اتفاقات هم در این سریال‌ها باشیم.

طراحی خوب صحنه و لباس

جبار آذین، منتقد و مدرس دانشگاه درباره سریال تلویزیونی «کلاه پهلوی» به جام‌جم گفت: ضیاء‌الدین دری با عملکرد خوبی که در عرصه‌های سینما و تلویزیون داشته نشان داد که توانایی‌ها و قابلیت‌های لازم برای ساخت آثار تاریخی و اجتماعی را دارد. سریال فاخر «کلاه پهلوی» با نگاه به برهه‌ای از تاریخ ایران در دوران پهلوی ساخته شده است. گرچه بازخوانی آن دوران به روایت کارگردان است، ولی به دلیل بهره بردن از یک متن پخته، طراحی خوب صحنه و لباس، گریم و کارگردانی منسجم توانست نظر قشرهای زیادی از تماشاگران را به خود جلب کند.

این منتقد با اشاره به مقوله حجاب در سریال «کلاه پهلوی» تصریح کرد: این مجموعه در بررسی مقوله حجاب علاوه بر رعایت عرف اجتماعی با تکیه بر نظرگاه شرعی کوشید تصاویری منطبق با فرهنگ جامعه ارائه کند و مخاطب را با ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها در گذشته و امروز آشنا و همراه می‌کند.

آذین یکی از امتیازات این سریال را بهره بردن از بهترین عوامل هنری و مطرح‌ترین بازیگران کشور دانست و اظهار کرد: سریال «کلاه پهلوی» این توفیق را داشت تا یکی از آثار خوب و ماندگار تاریخی و اجتماعی رسانه ملی را رقم زند و نشان دهد که می‌توان در قالب هنر و با روایت دراماتیک تاریخ بویژه تاریخ مرتبط با آیین‌ و مذهب، آثار اجتماعی شاخصی تولید کرد. «کلاه پهلوی» از محصولات قابل توجه و پرمخاطب سال‌های اخیر صدا و سیما بوده و می‌تواند نمونه‌ای برای تولید مجموعه‌های مشابه تاریخی و اجتماعی و مذهبی باشد.

این مدرس دانشگاه با اشاره به دیگر ویژگی‌ها و امتیازات این سریال افزود: فیلمنامه سریال منسجم است و شخصیت‌پردازی‌ها درست و شخصیت‌ها باورپذیر هستند و شکل‌دهی داستان‌ بر اساس واقعیت‌های تاریخی در بستر مسائل اجتماعی است که در توفیق این مجموعه نقش موثری داشته و تبدیل آن به تصویر جذاب تلویزیونی به وسیله کارگردان از ویژگی‌های ممتاز «کلاه پهلوی» محسوب می‌شود.

بنا به گفته این منتقد، یکی دیگر از نکات قابل اعتنای مجموعه «کلاه پهلوی» استفاده مناسب و هماهنگ از بازیگران حرفه‌ای و نابازیگران در کنار هم است.

آذین ادامه داد: صدا و سیما برای احترام به سلیقه و باور قشرهای مختلف مردم و ارائه آثار متنوع و جذاب نیازمند تولید انواع فیلم‌ها و مجموعه‌ها به شکل‌ها گوناگون است. تلویزیون به تولید آثاری متنوع، تاریخی و فاخر در کنار مجموعه‌های اجتماعی نیاز دارد.

وی عنوان کرد: بدیهی است هرکدام از این آثار به هزینه و برنامه‌ریزی خاص نیازمند است و به عنوان آثار فاخر خوب، عالی و متوسط قابل تقسیم است. صدا و سیما در برنامه‌های فیلم و مجموعه‌سازی خود با آن‌که به لحاظ هزینه ممکن است دچار مشکل باشد، اما نباید تولید مجموعه‌های ارزشی، اعتقادی، تاریخی و مردمی را از یاد ببرد و با ادامه تولید آثاری چون «کلاه پهلوی»، «مختارنامه» و «امام علی(ع)» شاخص بهترین‌های رسانه‌ ملی را بالا برده و به رضایت مخاطبان و تامین دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب پایبند بوده و احترام بگذارد.

فاطمه عودباشی / گروه رادیو و تلویزیون