مناقشه بر سر موجودی خزانه

به گزارش خبرنگار ما، در نخستین اظهارنظر، حسن روحانی، رئیس‌جمهور بیست و دوم مهرماه در دانشگاه تهران و در مراسم نمادین آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها اعلام کرد: دولت در شرایطی کار خود را آغاز کرده است که با خزانه‌ای خالی و انبوهی بدهکاری مواجه است.

در روزهای اخیر نیز محمدباقر نوبخت، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، اصلاحیه قانون بودجه را نشان‌دهنده خالی بودن خزانه دانست. معاون اول رئیس‌جمهور و وزیر اقتصاد نیز به شکل‌های مختلف این موضوع را تکرار کردند.با وجود این محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور سابق با سکوت کردن در مقابل ادعای خالی بودن خزانه و اظهارنظر درباره آن را به شخص مناسب موکول کرد شخص مناسب نیز کسی نبود بجز محمود بهمنی، رئیس‌ قبلی بانک مرکزی؛ کسی که اظهارنظرش آغازگر بگو مگویی بود که دیروز به اوج خود رسید.

رئیس‌کل سابق بانک مرکزی هفته گذشته در پاسخ به ایرادات وارده درباره خالی بودن خزانه با بیان این‌که خوشبختانه ذخایر ارزی کشور بسیار خوب و در عین حال وضع درآمدهای ارزی‌مان نیز بسیار مطلوب است، موجودی صندوق توسعه ملی را 32 تا 34 میلیارد دلار دانست و گفت: اصلاً خزانه خالی نیست، اتفاقاً پُر است و همیشه هم پُر خواهد بود.

وی میزان ذخیره ارزی کشور را بالای صد میلیارد دلار قلمداد کرد و افزود: این‌که آقایان می‌گویند چیزی در ذخیره ارزی وجود ندارد، غلط است. بهمنی همچنین اعلام کرد که در دولت دهم حجم بدهی‌های خارجی بشدت کاهش یافته، به طوری که در دولت قبل 27.5 میلیارد دلار از میزان بدهی‌های خارجی کشور کم شده است.این اظهارنظر بلافاصله با واکنش بانک مرکزی مواجه شد، واکنشی که درآن بهمنی تلویحا به سفسطه‌گری متهم شده بود.

در این پاسخ آمده بود: در نهایت تعجب رئیس‌‌کل محترم سابق بانک مرکزی، دچار خلط دو مفهوم کاملاً روشن خزانه دولت و ذخایر ارزی بانک ‌مرکزی گردیده، نهاد «دولت» را در بانک مرکزی خلاصه کرده و از منظر مسئولیت‌ سابق خود، طرح دیدگاه‌ کرده‌اند. این در حالی است که «دولت» و عملکرد آن به مفهوم عام کلمه، به مراتب فراگیرتر از حوزه وظایف بانک مرکزی بوده و مراد از آن، نتیجه عملیات مالی دولت است. یادآور می‌شود خزانه دولت ـ که نهادی زیرمجموعه وزارت امور اقتصادی و دارایی است ـ مسئولیت کنترل عملیات مالی دولت، انجام پرداخت‌ها و مدیریت حساب‌های آن را برعهده دارد. مقایسه ورودی‌ها و خروجی‌های خزانه با ذخایر ارزی بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی اساساً قیاسی مع‌الفارق بوده و با هیچ معیاری قابل انجام نیست.

آنچه در پایش گذشت

با این حال این بگومگو پایان ماجرای موجودی خزانه نبود، زیرا حضور سیدشمس‌الدین حسینی در برنامه تلویزیونی یکشنبه شب پایش که از شبکه یک سیما پخش می‌شود و اظهاراتی که داشت، آتش ماجرا را تندتر کرد به طوری که وزیراقتصاد و حتی برخی مقامات خارج دولت بلافاصله روز گذشته به آن پاسخ‌های صریحی دادند.

وزیر سابق اقتصاد در برنامه تلویزیونی پایش گفت: سیزدهم مرداد امسال 1623 میلیارد تومان موجودی خزانه مثبت تحویل داده ایم که نسبت به عدد مشابه سال قبل 76 درصد بالاتر بوده است. وی با اشاره به این‌که دریافتی‌های خزانه کشور در شش ماه نخست امسال 26 درصد رشد داشته، اظهار کرد: در این مدت وضع مالی ما نسبت به سال قبل بهتر است، در شهریور 91 ما 3000 میلیارد تومان تنخواه استفاده کرده بودیم، از بانک مرکزی پول قرض کرده بودیم، هیچ موجودی هم در خزانه نداشتیم، هیچ‌کس هم متوجه نشد، ولی امسال یک‌هزار میلیارد تومان موجودی خزانه مثبت است.

سخنگوی اقتصادی دولت دهم با بیان این‌که بحث ذخایر بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی همان بحث دارایی‌هاست، افزود: اکنون کشور ما بیش از یکصد میلیارد دلار ذخایر ارزی دارد. علاوه بر آن ما 20 میلیارد دلار به‌خاطر مسائل تحریم‌ها بابت نفت فروخته شده طلبکاریم که در زمان دولت دهم بیش از ده میلیارد دلار آن سررسید شده بود.

ادعاها مستند نیست

وی افزود: حساب ذخیره ارزی هم با ساز و کاری که در قانون برنامه پنجم آمده هنوز وجود دارد، رقم عنوان شده ـ منفی 19.5 میلیارد دلار ـ اصلا درست نیست، وام‌هایی از این حساب پرداخت شده که با سود آن در سررسید به این حساب بازخواهد گشت.

حسینی با بیان این‌که به میزان قابل توجهی مغایرت آمار این دولت و دولت گذشته منتفی است، خاطرنشان کرد: مساله، نحوه طرح آمار است، البته برخی محاسبات و برخی ادعاها وجود دارد که به‌نظر من آن ادعاها مستند نیست و بخوبی هم قابل نقد و پاسخ است.وی افزود: اینها مغایرت‌های آماری نیست، بلکه مداخلات افراد غیرفنی در امور فنی است.

وزیر اقتصاد دولت دهم با اعلام این‌که دولت دهم با کاهش ۳۱درصدی بدهی و رشد ۸۰ درصدی ذخایر ارزی تحویل دولت یازدهم شد، گفت: مجموع بدهی دولت و شرکت‌های دولتی به بانک مرکزی در سال گذشته ۲۰ هزار میلیارد تومان بود.

سخنگوی اقتصادی دولت دهم با اعلام این‌که طبق قانون ۴۲ هزار میلیارد تومان درآمد دولت در سال جاری برای یارانه‌هاست، گفت: برآوردم این است که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد درآمدهای دولت به خزانه واریز نمی‌شود.

حسینی در پایان، مهم‌ترین توصیه‌اش به همتای خود در دولت یازدهم را این‌گونه بیان کرد: آقای طیب‌نیا خودشان را به رئیس‌جمهور نزدیک کنند تا بتوانند وظایف فرابخشی‌شان را بهتر انجام دهند.

پاسخ کنایه‌آمیز طیب‌نیا

از سوی دیگر وزیر امور اقتصادی و دارایی در پاسخ کنایه‌آمیز به همتای قبلی خود و همچنین محمود احمدی‌نژاد، با اشاره به این‌که مهم نیست خزانه را با چه رقمی تحویل دادند، گفت: امسال ۱۱۰ هزار میلیارد تومان کسری بودجه داریم. ضمن این‌که بودجه عمرانی صفر شد و پول عمرانی را به یارانه‌های نقدی اختصاص دادیم.

علی طیب‌نیا اظهار کرد: منظور آقای رئیس‌جمهور از خزانه روشن است، مفهوم خزانه برای آشنایان علم اقتصاد روشن و واضح است که وقتی صحبت از خزانه می‌شود کدام خزانه مدنظر است.وی با تأکید بر این‌که خزانه به‌معنای درآمدها و هزینه‌های عمومی دولت است، تصریح کرد: از 210 هزار میلیارد تومان بودجه تا پایان سال 110 هزار میلیارد تومان قابل وصول نیست بنابراین منابع بودجه کفایت هزینه‌های جاری را نمی‌کند.

وزیر اقتصاد تصریح کرد: نکته قابل توجه این است که هزینه‌های عمرانی دولت نزدیک صفر درصد شده است بنابراین با توجه به این‌که کل هزینه‌های عمرانی امسال 6000 میلیارد تومان بود و مبلغ پرداختی خزانه به این طرح‌ها 3000 میلیارد تومان است، عملا می‌توان گفت پرداختی برای طرح‌های عمرانی صورت نگرفته و امسال بیشتر طرح‌های عمرانی با کسری بودجه مواجه است و عملا کار پیش نمی‌رود.

طیب‌نیا تصریح کرد: با تحمیل مبالغ بودجه وضع خزانه حل و فصل نمی‌شود، مهم اینجاست در کل سال بودجه 110 هزار میلیارد تومان کسری دارد و درآمد آن قابل وصول نیست.

برخی‌ به جای پول نفت، تورم برسر سفره‌ها آورده‌اند

وزیر اقتصاد همچنین در دومین روز از نخستین همایش بین‌المللی صندوق توسعه ملی با کنایه به احمدی‌نژاد مبنی بر این‌که برخی به اصطلاح می‌خواستند پول نفت را سر سفره‌های مردم بیاورند ولی با این کارشان عملا تورم و نقدینگی را در جامعه افزایش دادند، بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف درآمدهای نفتی تاکید کرد.

طیب‌نیا افزود: نرخ رشد کم اقتصادی و تورم بالا و مزمن به نحوه استفاده از درآمدهای نفتی مربوط می‌شود.

وی به رویه درآمدهای نفتی طی هشت سال گذشته اشاره و تصریح کرد: وضع هشت سال گذشته کشور نمونه افزایش درآمدهای نفتی است، وقتی درآمدهای نفتی بالا می‌رود دولت‌ها هوس می‌کنند این درآمدها را هزینه کنند و به اصطلاح نفت را سر سفره مردم بیاورند، در نتیجه هزینه‌های نفتی افزایش پیدا کرده و به دنبال آن تورم و نقدینگی در جامعه بالا می‌رود.

وی با بیان این‌که وجوه حاصل از نفت در چند سال گذشته که درآمدهای نفتی بالا بود به بانک مرکزی فروخته می‌شد، ادامه داد: در این حالت نقدینگی وارد جامعه می‌شود که آثار آن تورم قطعی و اجتناب‌ناپذیر است؛ وقتی دولت تلاش می‌کند درآمدهای نفتی به این شکل استفاده شود، متوسل به افزایش واردات به منظور خرید ارز توسط تولیدکنندگان از بانک مرکزی می‌شود.

وضع تراز پرداخت یارانه نقدی

وزیر اقتصاد در ادامه درباره وضع پرداخت یارانه‌های نقدی و برنامه دولت اظهار کرد: در خصوص بحث تراز مالی پرداخت‌های نقدی مسائلی در کشور مورد پرسش جامعه شده است که بنده ترجیح می‌دهم گزارشی از این وضع ارائه کنم؛ مجموع پرداخت‌های نقدی 42 هزار میلیارد تومان است، در حالی که درآمدهای دولت از محل افزایش قیمت حامل‌های انرژی درسال 92، 28 هزار میلیارد تومان است.

وی با بیان این‌که طبق قانون 50 درصد افزایش قیمت‌های حامل‌های انرژی باید صرف پرداخت نقدی شود، افزود: بنابراین باید امسال 14 هزار میلیارد تومان به یارانه‌های نقدی پرداخت شود. مسلم است که فاصله 14 تا 42 هزار میلیارد تومان منابعی خواهد بود که به‌صورت خارج از قانون هدفمندی یارانه‌ها باید تامین شود.

خزانه کشور پر است، اما دولت ریالی ندارد

محمدرضا باهنر، نایب رئیس مجلس با اشاره به اظهارات رئیس‌جمهور مبنی بر این‌که خزانه دولت خالی است، گفت: اگر در ارتباط با مساله بودجه عمومی دولت نگاه کنیم بودجه کاملا انقباضی بسته شده و دولت جای هیچ مانوری ندارد.

وی در گفت و گو با مهر افزود: درآمدهای دولت باید قاعدتا صرف هزینه‌های جاری شود و شاید حتی با توجه به شرایط فعلی برای بودجه عمرانی هم نمی‌توانیم عدد جدیدی را تخصیص دهیم، اما این‌که کل نظام مشکل اقتصادی داشته باشد و منابع نداشته باشد، این طور نیست.

باهنر با بیان این‌که صندوق توسعه ملی رقم خیلی خوبی دارد، گفت: البته این رقم در اختیار دولت نیست و طبق قوانین و ضوابط برای هزینه مشخصی تصویب شده و در همان رابطه مصرف می‌شود. علاوه بر این نظام، دارایی‌های بالایی در خارج از کشور دارد و صندوق توسعه ملی نیز رقم خوبی دارد، اما این‌گونه نیست که دولت ریالی داشته باشد و بتواند تا پایان سال کارهای جدیدی را شروع کند.

نایب رئیس مجلس، با اشاره به این‌که دولت برای انجام کارهای خود بودجه کافی ندارد، افزود: این روال هم باید بتدریج حل شود تا کشور ظرف این چند ماه بخوبی اداره شود؛ چراکه راه‌هایی برای بهتر اداره شدنش وجود دارد که یکی از آنها مساله هدفمندسازی یارانه‌هاست.