از‌ انتخابم پشیمان‌ نیستم

زمانی که کار گویندگی را شروع کردید، فکر می‌کردید روزی عنوان گوینده شاخص رادیو را از آن خود کنید و گویندگان جوان هم از شما درس‌های زیادی یاد بگیرند؟

طبیعی است هر فردی در دوران کودکی و نوجوانی‌اش آرزوهایی دارد و با عشق و علاقه خاصی رویاهایش را دنبال می‌کند. من هم این طور بودم. از آنجا‌ که به ادبیات علاقه داشتم برخی مواقع شعر می‌گفتم و جشن‌های مدرسه را اجرا می‌کردم. می‌دانستم برای این کار مناسب هستم، حتی به یاد دارم در آن سال‌ها وقتی زنگ تفریح می‌شد در کنار بچه‌ها از گویندگان معروف آن دوره تقلید می‌کردم.

در مجموع با پشتوانه تجربه و اطلاعاتی که داشتم این حرفه را انتخاب کردم. از همان سال‌ها زیر نظر استادان حرفه‌ای، ادبیات را ‌آموختم. ناظم مدرسه، معلم ادبیاتمان بود و او کمکم ‌کرد‌ بیشتر به ادبیات علاقه‌مند شوم.

الان پنجاه و اندی سال است که در رادیو کار می‌کنم. کارم را از رادیو زاهدان شروع کردم و از سال 1342 وارد رادیو ایران شدم. در طول این سال‌ها عاشقانه کار گویندگی را در رادیو انجام دادم. البته موقعیت‌های مختلف برایم پیش آمد و کارهای نان و آب‌دار پیشنهاد شد، اما انجام ندادم و مرتب به دنبال درک بیشتر ادبیات بودم تا بتوانم قواعد زبان معیار را در کارم رعایت کنم.

اشاره کردید ‌ در طول این سال‌ها شغل‌های نان‌و‌آب‌دار به شما پیشنهاد شد. با توجه به این‌ که دستمزد در رادیو خیلی ایده‌آل نیست و گوینده برای امرار معاش خود باید چند برنامه را در طول هفته اجرا کند، آیا پشیمان نیستید آن کارها را نپذیرفتید؟

نه، اصلا پشیمان نیستم. من اگر یک بار دیگر هم متولد شوم باز هم حرفه گویندگی را انتخاب می‌کنم. این کار را دوست دارم و در اقیانوس ادبیات فارسی توانسته‌ام چیزهای زیادی را کشف کنم. بخش زیادی از موفقیتم به‌خاطر داشتن استادان حرفه‌ای است که از آنها درس‌های زیادی یاد گرفتم. وقتی کسی عاشقانه کاری را دنبال کند، هرگز فراز و نشیب‌های زندگی خسته‌اش نمی‌کند و با علاقه کارش را انجام می‌دهد.

شما در طول این سال‌ها بیشتر گویندگی برنامه‌هایی با محوریت ادبیات فارسی را به عهده گرفته‌اید. علاقه خودتان است که گویندگی چنین برنامه‌هایی را می‌پذیرید یا تصادفی پیش آمده است؟

علاقه شخصی‌‌ام به ادبیات است. به همین دلیل گویندگی برنامه‌هایی با این محوریت را می‌پذیرم. به یاد دارم وقتی استاد روانشاد مسئول خبر شدند، من را گرداننده خبرهای صبح کرد و به مدت یک سال و نیم تا دو سال گوینده خبر هم بودم. در واقع از سال 1342 تا 1350 گویندگانی که توانایی‌های زیادی داشتند، هم خبر می‌خواندند و هم این‌ که گویندگی برنامه‌های مختلف را به‌عهده داشتند.

بعد از آن که رادیو و تلویزیون ادغام شد گویندگان خبر فقط خبر می‌خواندند و برنامه‌های دیگر را اجرا نمی‌کردند. تا این ‌که مرحوم استاد شادروان انجوی به من گفت‌ چرا من به جای این‌ که گوینده خبر باشم به دنیای ادبیات برنگردم و گوینده برنامه‌های ادبیات نباشم؟ او به من گفت‌ تا وقتی خبر می‌خوانم زبان حکومت و دولت هستم، اما وقتی گوینده برنامه‌های ادبیات فارسی باشم می‌توانم نماینده سرزمینم باشم و توانایی‌هایم را بیشتر نشان بدهم و بعد از آن من گویندگی خبر را رها کردم.

شما از معدود گویندگانی هستید که نه‌تنها بر زبان معیار تسلط کافی دارید، بلکه همیشه آن را رعایت می‌کنید، اما برخی گویندگان جوان خیلی پایبند به زبان معیار نیستند. شما این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

من مخالف صددرصد این مساله هستم. زبان فارسی یک بیان موسیقایی دارد که با زبان‌های دیگر متفاوت است. بیش از 90 درصد واژه‌های زبان فارسی یک هجایی است و هر هجا مرز و محدوده‌ای دارد که اگر به واژه‌های قبل از خودش بچسبد یا در حقیقت ترکیب شود واژه تازه‌ای می‌سازد، پس در بیان فارسی باید کمال دقت را به کار برد تا ترکیب پسوند و پیشوند و تغییر معنی به‌وجود نیاید.

بنابراین گوینده نباید به بهانه این ‌که‌ برای طیف خاصی مثل جوانان برنامه اجرا می‌کند این قوانین را زیر پا بگذارد یا در آنها تغییری بدهد. باید توجه داشته باشد ‌مردم از هر‌طبقه‌ای که باشند بیان معیار را از رادیو و از زبان گوینده آموختند. پس گوینده قبل از هر چیز باید نقش آموزش خود را در اشاعه بیان معیار ایفا و اصول این بیان را رعایت کند.

ما یک زبان رادیویی داریم که از طریق گوینده آن را می‌شنویم و باید قاعده‌مند باشد. رادیو می‌تواند از شخصیت‌های مختلف‌ یا از کارشناسان در برنامه‌هایش استفاده کند‌ یا در یک نمایشنامه و برنامه طنز تیپ‌های مختلفی قرار دهد که هریک نماینده قشری از جامعه باشند و هر کدام از آنها می‌توانند زبان، لهجه و بیان خاص خود را داشته باشند.

در بعضی‌ از برنامه‌ها هم تیپ‌های طنز و کمدی ارائه شود. مثل برنامه‌ «صبح جمعه با شما» یا «جمعه ایرانی». معتقدم اگر گوینده‌ای به دنبال یک بیان متفاوت به غیر از زبان معیار است باید این مساله را در برنامه‌های تفریحی و طنز تجربه کند، نه در یک برنامه رسمی. من این شیوه‌های اجرای تازه و جدید را مغایر با اصول زبان فارسی می‌دانم. امیدوارم گویندگان جوان زبان معیار را رعایت کنند.

فاطمه عودباشی‌ /‌ گروه رادیو و تلویزیون