حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
اوباما میگوید فرصتی برای دیپلماسی بهوجود آمده است
گامهای لرزان واشنگتن برای مذاکره با تهران
در آستانه سفر رئیسجمهور به نیویورک به منظور حضور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، بار دیگر حساسیتها درباره رابطه کشورمان با آمریکا بیشتر شده و اظهارات اخیر باراک اوباما در گفتوگو با دو شبکه تلویزیونی ای.بی.سی آمریکا و تلموندو اسپانیا بر گمانهزنیها در این خصوص دامن زده است.
به گزارش جامجم، این حساسیتهای رسانهای و دیپلماتیک که با انتشار برخی اخبار درباره احتمال دیدار روحانی و اوباما در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل آغاز شده بود، با سخنان اخیر رئیسجمهور ایالات متحده بهاوج خود رسید. اظهاراتی که در گفتوگو با یک شبکه اسپانیاییزبان بیان شد و اوباما طی آن مدعی شد به نظر میرسد رئیسجمهور جدید ایران خواستار گفتوگو با آمریکاست و او حاضر است صحت آن را آزمایش کند.
به گزارش ایسنا، رئیسجمهور آمریکا روز سهشنبه در گفتوگو با شبکه تلموندو افزود: در اینجا فرصتی برای دیپلماسی وجود دارد و من امیدوارم ایرانیان از آن استفاده کنند.
بنا بر تحلیل خبرگزاری رویترز، این اظهارات اوباما نشان میدهد که رئیسجمهور آمریکا قصد دارد پس از بحران تسلیحات شیمیایی سوریه تلاش برای یافتن راهحلی دیپلماتیک برای موضوع هستهای ایران را از سر بگیرد. چنین است که گفته است: نشانههایی وجود دارد حاکی از این که رئیسجمهور ایران کسی است که به دنبال آغاز مذاکرات با غرب و آمریکاست، طوری که ما در گذشته شاهد آن نبودهایم. بنابراین ما باید این را آزمایش (بررسی) کنیم.این اظهارات اوباما در شرایطی است که به گفته حشمتالله فلاحتپیشه، صاحبنظر مسائل سیاسی، آمریکا هماکنون در منطقه در موضع ضعف قرار گرفته و به دلیل نقش تهران در معادلات منطقهای، اکنون متفاوت از دوره احمدینژاد که نامههای رئیسجمهور وقت را بیپاسخ میگذاشت، خود در ارسال نامه به رئیسجمهور کشورمان پیشقدم میشود.نماینده پیشین مجلس در گفتوگو با جامجم با اشاره به موانع کاهش سطح تنش میان ایران و آمریکا در دوره ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی و محمود احمدینژاد، به جامجم میگوید: دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی از فرصتسوزیهای گذشته درس گرفته و اکنون با توجه به شرایط منطقهای به این نتیجه رسیدهاند که راهبرد کاهش تنش را پیگیری کنند.
پیشنهاد گری سیک درباره دیدار نمایندگان آمریکا با ظریف
شاید همیــن درس گرفتن از تندرویهای کاخ سفید در گذشته که به گفته فلاحتپیشه در دوره خاتمی یکی از عوامل ناتمام ماندن استراتژی تنشزدایی او بود، باعث شده تااکنون در افکار عمومی آمریکا موجی بهراه بیفتد که خواهان تجدیدنظر واشنگتن در نوع تعامل با تهران است. در همین راستا گری سیک، سیاستمدار کهنهکار آمریکایی دیروز خواستار دیدار مستقیم نمایندگان آمریکا با محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه ایران و بازنگری در تحریمها برای حل و فصل مساله هستهای ایران شد.
این پیشنهاد در حالی است که محمدجواد ظریف که اکنون به نیویورک رفته، چندی قبل در پاسخ به پرسشی درباره این که «آیا ملاقاتی بین مقامات ایران و آمریکا در حاشیه سازمان ملل صورت خواهد گرفت»، گفت: چنین برنامهای به هیچ عنوان تنظیم نشده البته آمریکا عضو 1+5 است و در این قالب ممکن است با مقامات جمهوری اسلامی ایران مذاکرهای داشته باشد.
به گزارش ایرنا، سیک در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی اندیشکده آمریکایی شورای روابط خارجی در ادامه پیشنهاد خود گفت: وجود یک کادر رهبری جدید در ایران و تلاش سازمان ملل برای نابود کردن سلاحهای شیمیایی سوریه، فرصت نادری برای همکاری بین واشنگتن و تهران و پیشبرد مذاکرات هستهای ایجاد میکند و برای اولین بار در چند سال گذشته حضور سالانه ایران در مجمع عمومی سازمان ملل در پاییز سال جاری امیدواریهایی برای پیشرفت در مسائل دشوار جهانی ایجاد کرده است. این تحلیلگر مسائل خاورمیانه که در دولتهای فورد، کارتر و ریگان در شورای امنیت ملی آمریکا حضور داشته است، میگوید: در مساله هستهای مهم است که نمایندگان آمریکا بهطور مستقیم با ظریف دیدار کنند تا بررسی کنند که دوطرف میخواهند در مذاکرات به کجا برسند.
در همین رابطه فؤاد ایزدی، عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در گفتوگویی با جامجم با تاکید بر این که تهران همواره خواهان کاهش فشارها بوده و این محدود به دولت حسن روحانی نیست، از عملکرد اوباما در قبال ایران انتقاد کرده و با یادآوری برخی رفتارهای عملی وی علیه ایران از جمله استفاده از چهرههای ضدایرانی در بررسی پرونده ایران و نیز افزایش تحریمها علیه کشورمان، میگوید: با وجود چنین پیشینهای، اکنون موجی در افکار عمومی آمریکا بهراه افتاده که خواهان استفاده از فرصت روی کار آمدن یک دولت میانهرو در ایران شده است. بنابراین در میان مردم آمریکا این پرسش مطرح است که اگر کاخ سفید، احمدینژاد را تندرو میدانست و با شدت عمل با او روبهرو میشد، آیا باید در قبال دولت روحانی هم همین روند ادامه یابد؟
تاکید گاردین بر تعامل سازنده با دولت روحانی
بیتابی رسانهها و نخبگان غربی برای گشایش روابط تهران و واشنگتن ـ که شاید به دنبال فشار افکار عمومی که ایزدی بر آن اشاره میکند، افزایش یافته ـ تا آنجاست که دیروز روزنامه گاردین نیز در گزارشی با اشاره به تحریمهای اعمال شده علیه ایران و بیتاثیری آنها، نوشت: بسیاری از ناظران غربی معتقدند که حسن روحانی، رئیسجمهور جدید ایران حقیقتا به دنبال یافتن یک راهحل دیپلماتیک است. اما سیاستمداران و مقاماتی در کشورهای عضو گروه 1+5 وجود دارند که اگر یک راهحل دیپلمــــاتیک در مدت زمان نسبتا کوتاهی حاصل نشود، اعمال اقدامات شدیدتر را خواستار خواهند شد. اگر ایران و 1+5 از فرصتی که اکنون به دست آمده است استفاده نکنند، عواقب آن بیشتر از حفظ وضع فعلی خواهد بود.
استفاده از فرصت کاهش تنش میان تهران و واشنگتن در حالی به فصل مشترک مقالات و گزارشهای رسانههای غربی و اظهارات صاحبنظران غربی تبدیل شده که فؤاد ایزدی معتقد است؛ تهران باید اقلیت خواهان کاهش فشار بر کشورمان را در کاخ سفید، تبدیل به اکثریت کرده و تندروهای جنگطلب را منزوی کند.
درخواست نتانیاهو برای اعمال فشار بر ایران
این در حالی است که نخستوزیر رژیم صهیونیستی از قرار گرفتن تندروها در اقلیت نگران است. نتانیاهو در اظهاراتی که روز سهشنبه در جلسه کابینه وزرای این رژیم داشت، تاکید کرد که متوقف کردن برنامه انرژی هستهای ایران از اولویتهای برنامه سفر آینده وی به آمریکا در اواخر ماه سپتامبر است.
نخستوزیر رژیم صهیونیستی همچنین مدعی شد تمامی تلاشهای دیپلماتیک با هدف حل و فصل برنامه انرژی هستهای تهران باید با «تهدید نظامی معتبر» همراه باشد.
همین فشارهای جنگطلبان است که باعث میشود ایزدی در گفتوگو با جامجم، بر دیپلماسی فعال تهران تاکید کند. او هر چند معتقد است که لبخند دیپلماتیک آمریکا الزاما به معنی تغییر نگاه دولت اوباما نسبت به رابطه با ایران نیست، اما تاکید میکند: اوباما باید به جای پیگیری همزمان فشار و درخواست گفتوگو، به اقلیتی در دولتش بپیوندد که به جای تنش، کاهش فشار بر تهران را پیگیری میکند.
شرطهای تهران برای گفتوگو با واشنگتن
با وجود شدت گرفتن واکنشها در کاخسفید در ارتباط با مذاکره با ایران، در سوی دیگر این شطرنج سیاسی، تهران پیششرطهایی را برای انجام گفتوگو مطرح کرده که بارها از زبان دستگاه دیپلماسی کــــشورمان تشریح شده است. در تازهترین اظهارنظرها در این رابطه، سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری اخیر خود گفت: دولت آمریکا متاسفانه همچنان با زبان تهدید با ایران صحبت میکند؛ ما اعلام کردهایم این زبان باید به زبان تکریم تغییر کند... امیدواریم واقعبینی به وزارت خارجه آمریکا برگردد.پیش از این وزیر امور خارجه هم در گفتوگو با یک شبکه عربزبان گفته بود که «ما از آمریکا میخواهیم اراده صادقانه خود را درخصوص صلح نشان دهد و از زبان تهدید دست بردارد.»
محـــمدجواد ظریف در پاسخ به پرسش المیادین درخصوص رابطه با آمریکا تاکید کرد: ایران اعتمادی به آمریکا ندارد. در عین حال ما برای اعتمادسازی با آمریکا درخصوص مسالمتآمیز بودن برنامه هستهای ایران آمادهایم.
نباید آنچنان خوشبین باشیم
فلاحتپیشه، صاحبنظر سیاسی و نماینده پیشین مجلس درباره پیششرطهایی که تهران برای گفتوگو با واشنگتن مطرح کرده، میگوید: ایران و آمریکا در مرحله محکزنی متقابل یکدیگر هستند. این دو کشور گاه همکاری غیرمستقیم را تجربه کرده و گاه در آستانه جنگ قرار گرفتهاند و همین روابط پرتلاطم، باعث شده که با محک متقابل، حسننیت و جدیت در برقراری روابط را بررسی کنند. با این حال به عقیده او، برای انجام گفتوگو میان دو کشور نباید آنچنان خوشبین باشیم چرا که دو دولت هماکنون فقط در مرحله کاهش سطح تنش هستند و در فاز بعد باید تنشزدایی را دنبال کنند و فقط وقتی که در این دو راهبرد موفق باشند، میتوان به فکر گفتوگو و رابطه بود.
اما مهمترین موضعگیری درباره سیاست خارجی ایران، روز سهشنبه از سوی رهبر معظم انقلاب صورت گرفت، آنجا که حضرت آیتالله خامنهای از موافقت با پیگیری سیاست نرمش قهرمانانه سخن گفتند. روزنامه واشنگتن پست درباره اهمیت این سخنان نوشت: اظهارات آیتالله خامنهای آشکارترین نشانه این است که دولت روحانی از حمایت رهبر معظم ایران برخوردار است؛ چیزی که برای رسیدن به توافق با آمریکا و دیگر کشورهای دخیل در مذاکرات هستهای با ایران الزامی است.
فلاحتپیشه نیز بیانات رهبر معظم انقلاب را چراغ سبزی به دیپلماسی دانسته و میگوید: این فرمایشات از یکسو دست روحانی را در آستانه سفر به نیویورک برای پیگیری دیپلماسی باز میگذارد و از سوی دیگر به طرف مقابل هشدار میدهد که ایران فقط در شرایط «برد» حاضر به پیگیری نتیجه است.
وی با اشاره به این که مذاکره ایران و آمریکا از مرحله «باواسطه» میتواند به سطح «بیواسطه» ارتقا یابد، میافزاید: آمریکا باید بداند که ایران آماده مذاکره است، اما مذاکرهای که با اصول عزت کشور در تضاد نباشد و نکته مهم اینجاست که این اصول، تهدیدی برای آمریکا نیست.
ادعای واشنگتن برای رعایت اصل احترام متقابل
شاید درک ضرورت توجه به عزت ایران است که باعث شده تا سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا با بیان این که واشنگتن برای تعامل با دولت جدید ایران براساس احترام متقابل آماده است، نسبت به امکان حصول توافق در مذاکرات هستهای ابراز امیدواری کند.
به گزارش ایسنا، آلن ایر، سخنگوی فارسیزبان وزارت امور خارجه آمریکا در گفتوگو با خبرگزاری ترند گفته است، امید ما این است که با روی کار آمدن دولت جدید، این دولت به طور جدی و محتوایی آماده تعامل باشد تا به راهحل دیپلماتیکی برسیم که نگرانیهای جامعه جهانی را در مورد برنامه هستهای ایران برطرف کند.
وی در مورد احتمال لغو یا کاهش تحریمها علیه ایران نیز مدعی شده «برای جامعه جهانی که نظام تحریمها را وضع کرده است، ابزار تحریم وسیله است، نه هدف. هدف تحریمها این است که ایران در مورد برنامه هستهایاش به تغییر محاسبات راهبردی بپردازد. هنگامی که ایران در این مورد با جامعه جهانی همکاری کند، به موازات این همکاری، تحــــریمها کاسته و در نهایت برداشته خواهد شد.»
لبخند واشنگتن، پایانی بر مشتزنی دیپلماتیک؟
اما تلاش غرب برای نزدیک شدن به تهران، آن هم پس از آن که در هفتههای اخیر، آمریکا و متحدانش متوجه نقش غیرقابل انکار ایران در منطقه شدند، در حالی صورت میگیرد که روحانی بیست و هفتم خرداد و در اولین نشست خبری خود پس از رسیدن به کرسی ریاستجمهوری، راهبرد دولت خود برای رابطه با آمریکا را چنین تشریح کرد: «رابطه ایران با آمریکا مساله پیچیده و دشواری است ساده نیست. زخم کهنهای وجود دارد که باید درمان شود. دنبال افزایش تنش نخواهیم بود. عقل سلیم هم حکم میکند دولت و کشور به فکر آینده و ترمیم گذشته باشند. هرگونه سخن گفتن با آمریکا باید بر مبنای منافع و احترام متقابل و از موضع برابر باشد، اما آمریکا باید تصریح کند که در امور داخلی ایران هرگز مداخله نخواهد کرد، ثانیا تمام حقوق حقه ایران مانند هستهای را به رسمیت بشناسد و سیاستهای یکجانبهگرایی و زورمدارانه نسبت به ایران را کنار بگذارد. در این شرایط زمینه متفاوت میشود، اما همه باید بدانند که دولت از حقوق حقه ملت ایران هرگز کوتاه نخواهد آمد.»با این همه هنوز باید منتظر ماند و دید که آیا لبخند واشنگتن به دیپلماسی در پاسخ به دعوت روحانی به «احترام متقابل»، بهراستی پایانی بر مشتزنی دیپلماتیک ایالات متحده در سه دهه اخیر است یا فقط عشوهای غیرواقعی برای ادامه پیشبرد سیاستهای متکی بر فشار سیاسی است؛ تاکتیکی که البته تاریخ نشان داده هیچگاه در قبال تهران بهجایی نمیرسد.
مصطفی انتظاریهروی / گروه سیاسی
گفت و گو
