سرزمین نیل خسته از منازعات سیاسی

با توجه به رخدادهای یک ماهه اخیر، اوضاع کنونی مصر را چگونه می‌بینید؟

اخوان معتقد است​ نظامیان اقدامی غیرقانونی انجام داده‌​ و آنها را که در انتخابات ریاست جمهوری رای آورده‌اند، کنار زده‌اند. از نظر اخوان این یک اقدام کاملا غیرقانونی بوده و باید مرسی دوباره به قدرت بازگردد، اما نظامیان هم در مقابل بر این نکته تاکید می‌کنند که آنها برای پرهیز از درگیری‌ها و ادامه اردوکشی‌های خیابانی در میدان‌های شهرها بود که دست به این کار زدند و اکنون با تعیین دولت موقت خود ، جامعه را برای انتخابات بعدی ـ که هم شامل همه‌پرسی برای اصلاح قانون اساسی و هم انتخابات ریاست جمهوری و مجلسین است ـ آماده می‌کنند.

دیگر جریان‌های سیاسی و فکری ازجمله لیبرال‌ها، سوسیالیست‌ها و ...چه انتظاراتی دارند؟

جریان‌های لیبرال یا سوسیالیست‌ها و ملی‌گرا در مصر همین اندازه که بتوانند انتخابات دوباره و همراه با تعدیل قانون اساسی را شاهد باشند به آن اکتفا می‌کنند. آنان بر این باورند که اکنون دیگر اخوان از حمایت‌هایی که در گذشته داشت و می‌توانست رای اکثریت را به دست آورد، بی‌بهره است و از اعتبار مردمی آن کاسته شده است.

در گذشته سخنگوی گروه اخوان‌المسلمین اعلام کرد که این گروه با وجود چند شرط آماده حضور در گفت‌وگوهای مستقیم برای حل بحران سیاسی کشور است. مهم‌ترین خواست این گروه در شرایط کنونی چیست؟

اخوان در شرایط کنونی تلاش می‌کند تا مشروعیتی را که در نتیجه انتخابات ریاست جمهوری به دست آورده دوباره به دست آورد. اکنون اخوان به تغییر و اصلاح قانون اساسی تمایلی نشان نمی‌دهد و طبعا مهم‌ترین خواسته‌اش در شرایط کنونی آزادی رهبران خود از زندان‌هاست.

با کودتای ارتش و پس از هفته‌ها نزاع و درگیری با اخوان به نظر می‌رسد که مردم خسته شده‌اند، این مساله چه تاثیری بر کنشگران سیاسی ازجمله اخوان‌المسلمین خواهد گذاشت؟

این نکته روشن است که مردم مصر خواهان آزادی، عزت و کرامت انسانی، استقلال رای کشور خود از تاثیر قدرت‌های خارجی هستند. بیشتر این مردم مسلمان هستند و تمایلات دینی و مذهبی نیرومندی دارند ، بنابراین تا خواسته‌هایشان محقق نشود، آرام نخواهند گرفت. آنان مخالف این هستند که گروهی یا جمعی بخواهد انحصار رای در حاکمیت داشته باشد. چه این انحصارگرایی از سوی ارتش باشد یا گروه‌های دیگر ازجمله اخوان‌المسلمین. مردم حتی مخالف انحصارگرایی از سوی لیبرال‌ها، ملی‌گراها و سوسیالیست‌ها هستند.

به عبارتی دیگر مردم مصر از افراط‌گرایان نفرت دارند و با هر گونه افراط و تفریطی چه در بعد ضد مذهبی و چه در بعد گرایش‌های سیاسی مانند سلفی‌ها مخالف هستند و با آن برخورد خواهند کرد. مردم خواهان آرامش اوضاع هستند و به دنبال وضع اقتصادی آبرومندی هستند تا بتوانند کار کنند و به امرار معاش بپردازند. آنان از آشوب‌های اخیر خیلی ضربه خورده​ و دیگر خسته شده‌اند؛ بنابراین در برابر ادامه این آشوب و تشنج‌ها خواهند ایستاد یا با آن همراهی نخواهند کرد.

با توجه به پیام رهبران القاعده در​باره مصر و توجه گروه‌های سلفی و تندرو به تحولات این کشور، آیا ممکن است شاهد تولد گروه‌های زیرزمینی تندرو باشیم یا این کشور مانند آنچه در لبنان در دهه ​80 رخ دادبه سمت یک جنگ داخلی برود؟

بعید است که وضع شبیه لبنان در دهه 70 و 80 میلادی در مصر رخ دهد. گرچه نیروهای افراطی و سلفی و بعضا اسرائیلی‌ها به سمت ایجاد چنین درگیری‌هایی تمایل داشته باشند، اما عقلا و نخبگان مصری نسبت به خطرات چنین درگیری‌هایی بخوبی واقف هستند و تلاش می‌کنند​ هرگز چنین وضعی رخ ندهد. علاوه بر این برخلاف لبنان، مصر ارتشی قوی و نیرومند دارد که نگهبان تمامیت ارضی کشور است و قطعا در برابر چنین بلواها و افراط گرایی‌هایی ایستادگی خواهد کرد. به هر حال باید گفت هر اندازه اوضاع آرام‌تر شود و سرنخ کارها به دست نیروهای افراطی نیفتد، خروج ارتش از سیاست هم آسان‌تر و فوری‌تر خواهد بود. از این رو برخی این نظریه را مطرح می‌کنند که افزایش درگیری‌ها به سود صهیونیست‌ها خواهد بود.

صهیونیست‌ها از این‌که در مصر تنش و درگیری باشد بیشترین سود را خواهند برد. به همین دلیل خیلی‌ ​ها معتقدند که افزایش تنش‌ها در مصر با تحریک صهیونیست‌ها و شبکه‌های مرتبط با آنها صورت می‌گیرد.

با توجه به بازداشت گسترده اعضای اخوان‌المسلمین و تلاش قوه‌قضاییه مصر برای محاکمه آنان به جرم آشوب و قتل شهروندان و نیز تلاش دولت حازم‌الببلاوی، نخست وزیر موقت مصر برای انحلال این گروه، آیا امکان انحلال این جماعت به صورت رسمی و قانونی وجود دارد و این مساله چه تاثیری بر فضای سیاسی مصر خواهد گذاشت؟

انحلال اخوان مساله‌ای بسیار مهم است که بعید می‌دانم مقامات دولت کنونی مصر به سمت آن بروند. بازداشت اعضای این جماعت بیشتر برای کنترل اوضاع است نه این‌که بخواهند کار به نابودی یا انحلال جریانی ختم شود. من همچنان بعید می‌دانم در صورت ممنوع‌شدن فعالیت اخوان این جریان دست به شیوه‌های خطرناک از جمله رویکردهای تروریستی بزند. در گذشته هم فعالیت اخوان ممنوع شده بود، اما این گروه توانست خود را با شرایط تطبیق دهد و به نوعی راه برای حضور سیاسی خود پیدا کند. از این رو اعضای اخوان تحت عنوان‌ و اسامی دیگر فعالیت کردند. از آن گذشته حزب عدالت و آزادی که شاخه سیاسی اخوان است، هنوز رسمیت دارد و فعالیت می‌کند و کسی هم معترض آن نشده است.

در برخی خبرها آمده بود که اخوان قصد دارد یک ارتش آزاد تاسیس کند. با توجه به این گونه خبرها آیا ممکن است اخوان برای کسب دوباره قدرت دست به اسلحه ببرد؟

اخوان از تجربه به دست گرفتن سلاح در دهه​ 60 میلادی نتیجه‌ای نگرفته است، بنابراین حاضر به تکرار آن نیست. تجربه طولانی اخوان نشان می‌دهد که آنان سعی نکرده‌اند از سلاح علیه نیروهای داخلی بهره ببرند. البته در دهه‌​​50 میلادی قرن گذشته از سلاح علیه صهیونیست‌ها و اسرائیلی‌ها استفاده کردند؛ بنابراین اخوانی‌ها به عقب باز نخواهند گشت و درعوض تلاش می‌کنند راهکاری برای آینده پیدا کنند. البته ممکن است برخی جناح‌های تندرو به سمت خشونت و افراط‌گرایی و احیانا اقدامات مسلحانه روی آورند، اما بدنه اصلی اخوان از بازگشت به عقب امتناع می‌کند و طبیعا بیشتر به دنبال دموکراسی خواهی و تطبیق خود با شرایط جدید است.

آیا مسیحیان قبطی از شرایط موجود مصر و سقوط اخوان رضایت دارند؟

قبطی‌ها از حکومت تندرو‌ها از اقداماتی که سلفی‌ها و جریان‌های صهیونیستی در مصر انجام می‌دادند. بسیار ناراضی و نگران بودند​ آنان از این‌که امور به صورت درگیری‌های اجماعی تبدیل شود، هراس داشتند. آتش‌سوزی‌هایی که در کلیساهای آنها انجام گرفت هم مسیحیان مصر و هم مسیحیان جهان را نگران کرد زیرا نشانه‌ای از یک همزیستی را بروز نمی‌داد؛ بنابراین ​ آنها هم از اقدامات ارتش حمایت کردند چون می‌خواستند به این نگرانی‌ها پایان داده شود.

در شرایط کنونی مهم‌ترین حامیان خارجی دولت نوین مصر چه کشورهایی هستند؟

حمایت‌ها عمدتا از سوی عربستان، امارات، کویت و اردن صورت می‌گیرد. در اروپا برخی دولت‌ها از مصر کنونی حمایت می‌کنند،‌ در آمریکا نیز جناح دموکرات‌ها از این دولت حمایت می‌کند، اما جناح جمهوری خواهان با دولت کنونی مصر بویژه حضور نظامیان بشدت مخالف است و به اخوان تمایل بیشتری دارد. البته شاید این نوعی تقسیم کار بین آنها باشد.

آینده وضع و نقش نظامیان در مصر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

وقتی آرامش به مصر بازگردد دیگر هیچ بهانه‌ای برای ارتشی‌ها برای ماندن در قدرت و حضور در داخل شهرها باقی نخواهد ماند. البته طی سه، چهار دهه اخیر دکترین نظامی مصر تا حدودی دچار تغییرات شده​، اما همچنان خطر اصلی برای مصر همان اسرائیل است و ارتش هم متوجه این خطر اصلی هست و نباید خود را درگیر مسائل داخلی کند.

علی رمضانی ‌/‌ جام‌جم