ثبت ملی یک مراسم در خراسان جنوبی

علیرضا شناسایی با بیان این‌که این مراسم اکنون و در هیاهوی زندگی شهرنشینی روز‌به‌روز کمرنگ‌تر شده و به دست فراموشی سپرده می‌شود، افزود: مراسم نامگذاری برای نوزاد متولد شده در شب شش این گونه بود که طی مراسم جشن و شب‌نشینی با حضور همه اقوام بویژه بزرگ ترهای فامیل و با تبادل نظر آنها بویژه پدر، مادر یا پدر بزرگ چند اسم در چند برگ کوچک وسط قرآن گذاشته می‌شد و سپس قرآن را باز و هر نامی که می‌آمد همان را برای کودک انتخاب و به همراه تاریخ سال، ماه، روز و ساعت در حاشیه آن ثبت می‌کردند.به گفته وی معمولا اگر نوزاد در ماه رجب به دنیا می‌آمد، نامش را رجب و اگر در ماه رمضان متولد می‌شد، رمضان می‌گذاشتند و در مناسبت دیگر نامش به همان مناسبت انتخاب می‌شد.

مسئول ثبت آثار معنوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی با بیان این که به طور کلی در نقاط مختلف شهرستان بیرجند بیشتر اسامی ائمه اطهار(ع) را برای نوزادان انتخاب می‌کنند، تصریح کرد: در بعضی از روستاهای استان برای نامگذاری فرزندانشان آداب و رسوم خاصی دارند که تا‌کنون توانسته‌اند این آداب و رسوم را حفظ کنند. به طور مثال در روستای خور خوسف هنگام تولد و موقعی که در گوش نوزاد اذان و اقامه گفته می‌شود، برایش نامی هم انتخاب می‌کردند.شناسایی خاطرنشان کرد: روستای شاخن هم برای خودش آداب خاصی در این زمینه داشت، به‌طوری که نام حوا و کفتر را روی کودکان نمی‌گذاشتند و اگر فردی بچه‌هایش زنده نمی‌ماند یا سقط می‌شد، نام نوزاد را گدا، ترخ نسا و کلوخ گدا می‌گذاشتند تا زنده بماند. در «سربیشه» هم اگر پسری به دنیا می‌آمد و زنده نمی‌ماند، برای این‌که زنده بماند کلوخ را به انتهای اسم او اضافه می‌کردند و اگر نوزاد دختر بود، اسم او را ماندگار می‌گذاشتند.

نامگذاری در روستای «مود» هم به صورت موروثی است به مناسبت‌های مختلف نیز اسم انتخاب می‌شود.

در روستای «خور» هنگام زایمان و زمانی که در گوش بچه اذان و اقامه خوانده می‌شود، وی را نامگذاری می‌کنند. در روستای «ماخونیک» نیز بعضی برای انتخاب اسم نزد دعانویس می‌روند.

به گفته این پژوهشگر ، مراسم شب شش پس از نامگذاری ادامه می‌یافت به این ترتیب که اگر نوزاد پسر باشد یک کارد و اگر دختر باشد یک قیچی یا نخ و سوزن به قنداق او می‌زنند و لباس قرمز به تن نوزاد می‌کنند یا یک پارچه قرمز رنگ روی سر، صورت و قنداق او می‌اندازند و نوزاد را در غربال (شغل) یا سینی بزرگ (مجمع)می‌گذارند، با این اعتقاد که نوزاد در این شب نباید روی زمین باشد.

شناسایی افزود: در ادامه بچه را به بغل بزرگ‌تر مجلس می‌دهند تا مراسم را آغاز کند، او پس از باز کردن قیچی یا چاقو از قنداق و با سلام و صلوات و آرزوی سلامت برای کودک و مادر و پدر، اشعاری را به این مضمون می‌خواند: «شش شش یار بچه ـ خدا نگهدار بچه ـ مادر بیمار بچه ـ پدر پرکار بچه ـ بگیر بچه» و کودک را تحویل نفر بعدی می‌دهد. به گفته وی، بعد از این که مهمانان می‌روند یک یا دو نفر بر بالین نوزاد تا صبح بیدار می‌مانند و از او مراقبت می‌کنند.

محمد قربانی ‌/‌ جام‌جم بیرجند