جمعه بازارها، دست دلالان را کوتاه می‌کند

این بازارچه‌ها که به بازارچه‌های هفتگی با عنوان‌های شنبه بازار، یکشنبه‌بازار،... و جمعه بازار معروف هستند،‌ در گذشته تقریبا فقط در روستاها تشکیل می‌شد و محلی بود برای فروش و عرضه مستقیم اجناس و محصولات دامی، کشاورزی و باغی روستاییان روستاهای همجوار.

با گسترش شهرنشینی گرچه بساط این نوع عرضه در برخی مناطق جمع شد، اما از سوی دیگر دامنه آنها به شهرهای کوچک هم کشیده شد و روستاییان و کشاورزان با مشاهده بازار بزرگ‌تر و پرمتقاضی‌تری مانند شهر، به انتقال و عرضه محصولات خود به شهرها اقدام کردند.

این بازارچه‌ها اکنون در بسیاری از روستاها و شهرهای استان‌های شمالی کشور که در فاصله نزدیکی از یکدیگر قرار دارند و همچنین در بسیاری از استان‌هایی که فعالیت‌های کشاورزی در آنها جلوه پررنگ‌تری دارد، تشکیل می‌شود.

کالاهای اساسی عرضه شده در این بازارها همچون محصولات کشاورزی و دامی، معمولا کالاهای با کیفیت‌تر و در عین حال ارزان قیمت‌تر است، چرا که محصول همان روستا یا روستاهای همجوار است که فروشندگان و خریداران آن، ساکن این روستاها و شهرهای کوچک اطراف هستند.

ویژگی بارزی که این بازارها دارد، نبود واسطه در آنهاست که به گفته بیشتر خریداران باعث باصرفه شدن قیمت‌ها و پررونقی این بازارها شده است.

الگوی دیگری که ریشه در این نوع بازاچه‌های روستایی دارد، میادین تره‌بار شهر تهران است که در این میادین برخی صاحبان کالا محصولات خود را به‌طور مستقیم و با قیمتی نازل‌تر از بازار به متقاضیان عرضه می‌کنند.

بازارچه‌های هفتگی جاذب گردشگر

استان‌های شمالی کشور نماد بارز برپایی این‌گونه بازارهاست. در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان به دلیل نزدیکی روستاها با شهرها این بازارها علاوه بر هفتگی به صورت روزانه نیز برپا می‌شود و حتی یکی از جاذبه‌های گردشگری برای مسافران به شمار می‌رود.

نایب‌رئیس شورای شهر رشت در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: اکنون در بسیاری از روستاها و شهرهای تابع شهرستان رشت مانند دشت‌نشاء، سنگسر، کوچ‌اصفهان، فومن و صومعه سرا، بازارچه‌های هفتگی در روزهای مختلف و به صورت جمعه‌بازار، پنجشنبه‌بازار، شنبه‌بازار و... برگزار می‌شود. محمد حسن عاقل‌منش می‌افزاید: معمولا روستاییان ساکن در اطراف این شهرها، محصولات خود اعم از میوه، تخم‌مرغ محلی،‌ سبزیجات، ترشیجات و حتی صنایع دستی منطقه خود را به این بازار آورده و بدون واسطه یا کلی‌فروش، آن را به فروش می‌رسانند.

وی با بیان این‌که این بازارچه‌ها در میان شهروندان استان شناخته شده است، تصریح می‌کند: شهروندانی که به خرید محصولات محلی مانند تخم‌مرغ محلی، مرغ محلی یا اردک، ترشیجات و... محصولات خاص این منطقه تمایل دارند، به سراغ این بازارچه‌ها رفته و محصولات مورد نیاز خود را با کیفیت بهتر و قیمت کمتر تهیه می‌کنند. عاقل‌منش با بیان این‌که علاوه بر محصولات محلی، محصولات دیگری نیز از سوی شهروندان در این بازارچه‌ها عرضه می‌شود، می‌گوید: برخی شهروندان که از وجود رونق در این بازارچه‌ها مطلع هستند، سعی می‌کنند در میان بساط روستاییان جایی نیز برای خود فراهم کرده و محصولات صنعتی خود را با کمترین دردسر به فروش برسانند و به سود حداقلی آن نیز راضی هستند.

وی با بیان این‌که شهرداری نیز در سال‌های اخیر از این فرصت استفاده کرده و مکان‌هایی را برای روستاییان و شهروندان در شهرهای مختلف استان فراهم آورده است، می‌افزاید: شهرداری به این طریق هم از ایجاد مشکل برای تردد مردم جلوگیری می‌کند و هم با اجاره دادن این مکان‌ها برای خود درآمدزایی می‌کند.

عضو شورای شهر رشت خاطرنشان می‌کند: بسیاری از مسافران و گردشگرانی هم که به نوعی از وجود این بازارچه‌ها باخبر می‌شوند، از عمده مشتریان این بازارچه‌ها هستند که این مساله رونق صنعت گردشگری را نیز به دنبال دارد.

بازارچه‌های هفتگی بین روستایی

آذربایجان شرقی از استان‌هایی است که بازارچه‌های هفتگی بین‌روستایی در آن برگزار می‌شود و خریداران محصولات روستاییان، هم روستاییان هستند و هم شهرنشینان.

یعقوب عطایی، مدرس دانشگاه تبریز در این‌باره به مهر می‌گوید: تنها دلیلی که یک شهرنشین به بازاری روستایی در روستا سفر می‌کند، این است که محصولات تازه از تولید به مصرف خریداری کند که البته قیمت‌های مناسب نیز در این سفر مزید بر علت است.

مدیر کل امور روستایی استانداری آذربایجان‌شرقی نیز می‌گوید: بازارهای هفتگی عامل مهم در کاهش سفرهای روستاییان به شهرهاست، چراکه وقتی روستایی برای خرید کالایی احساس نیاز می‌کند، مجبور است تا ساعت‌های زیادی را در راه سپری کرده و به قیمتی بالاتر آن جنس را از شهر بخرد.

سید اسماعیل حسینی در عین حال تاکید می‌کند: این بازارچه‌ها مخاطراتی هم از نظر بهداشتی برای روستاییان داردبه همین دلیل باید مراکز بهداشت محیط از لحاظ بهداشتی بودن محصولات گوشتی و غذایی در این بازارها نظارت کافی داشته باشند. وی با بیان این‌که بازارها نوعی منبع درآمد برای روستاهاست، یادآور می‌شود: دهیاران روستاها در عوض ایجاد امکانات، فضا و پارکینگ برای فروشندگان، مبلغی هر هفته از آنها دریافت می‌کنند که در دراز مدت می تواند منبع مالی خوبی برای مصارف روستا باشد. حسینی این بازارها را موجب بهبود روابط اجتماعی مردم روستاهای همجوار عنوان می‌کند و می‌گوید: این بازارها از لحاظ فرهنگی و اجتماعی کمک شایانی به روستاها می‌کند، چراکه سفر مردم به روستاهای همجوار، ایجاد روابط و تعامل فرهنگی اجتماعی را در بین آنها به دنبال دارد.

محمدعلی ابراهیم‌پور، کشاورز اسفنجانی که همیشه در این بازارها محصولاتش را عرضه می‌کند، می‌گوید: بازارهای روستایی محل خوبی برای فروش است و هر روز در روستایی برپاست و بیشتر روستاییان ترجیح می‌دهند محصولاتشان را در این بازار عرضه کنند و به دلال‌ها اعتماد نکنند.