آغاز ساخت سدهای آب زیرزمینی در آذربایجان شرقی

البته سد کردن جریان آب زیرزمینی به منظور جلوگیری از به هدر رفتن آن، فکر تازه‌ای نیست.

سدهای آب زیرزمینی در جزیره ساردینیا در زمان رومیان ساخته شده و بناهایی در تونس نشان می‌دهد که سد کردن جریان آب زیرزمینی توسط تمدن‌های قدیمی در شمال آفریقا انجام شده است.

گزارشی هم از یک سد آب زیرزمینی که در قرن هجدهم در آریزونا ساخته شده، موجود است.

بتازگی روش‌های مختلف احداث سدهای آب زیرزمینی در مقیاس کوچک، گسترش یافته و در بعضی قسمت‌های دنیا بویژه در هند، جنوب و شرق آفریقا و برزیل به کار رفته است.

توقف جریان آب در زیر زمین

کارشناس مرکز تحقیقات آب و خاک جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی در تشریح نحوه عملکرد سدهای زیرزمینی به مهر می‌گوید: سدهای معمولی در عرض رودخانه یا نهر به منظور ذخیره آب ساخته می‌شود و آب سطحی را در مخازن بالادست سد جمع‌آوری می‌کند.

احد حبیب‌زاده می‌افزاید: اما سد آب زیرزمینی، جریان زیرزمینی را مسدود و آب را در زیر سطح زمین ذخیره می‌کند. همچنین به عنوان سازه جمع‌کننده‌ای که جریان آب زیرزمینی را منحرف می‌کند، به کار می‌رود. به عنوان مثال می‌تواند سفره‌های مجاور را تغذیه ‌کند یا سطح ایست آبی را در یک سفره با جریان کم طوری بالا ببرد که به سهولت به وسیله عملیات پمپاژ، قابل بهره‌برداری باشد.

یکی دیگر از کارشناسان مرکز تحقیقات آب و خاک جهاد کشاورزی استان درباره مزایای استفاده از سدهای آب زیرزمینی نسبت به روش‌های متداول ذخیره سطحی آب می‌گوید: در این روش تبخیر آب کاهش یافته یا حتی به‌طور کامل از بین می‌رود.

جمشید یاراحمدی با بیان این که در روش مورد نظر آب ذخیره شده کمتر آلوده می‌شود، تصریح می‌کند: مخاطرات سلامت از قبیل تخمگذاری‌ پشه مالاریا و شیوع تب حلزون که در مخازن سطحی وجود دارد، در این مورد منتفی است.

یاراحمدی تاکید می‌کند: وقتی از مخازن ذخیره سطحی استفاده می‌شود، قسمتی از زمین توسط مخازن اشغال می‌شود، در صورتی که زمین بالادست مخازن سد آب زیرزمینی را می‌توان برای اهداف دیگری نیز به کار برد.

به گفته وی، محل احداث سدهای آب زیرزمینی بهتر است در دره‌ها یا رودخانه‌های باریک و یکدست انتخاب شود، زیرا احداث سد در چنین محل‌هایی هزینه‌ها را کاهش می‌دهد و امکان ارزیابی حجم ذخیره و کنترل نشت را فراهم می‌کند.

ساخت سد، منتظر تخصیص اعتبار است

رئیس جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نیز با بیان این که هزینه ساخت این نوع سدها بسیار پایین‌تر از دیگر سدهاست، به طوری که ساخت یک سد زیرزمینی با همان مقدار ذخیره آب برابر در سطح، با یک دهم هزینه آن ساخته می‌شود، می‌گوید: پس از تصویب هیات دولت یک سد زیرزمینی برای آذربایجان شرقی مصوب شد که با بررسی‌های صورت گرفته از سوی کارشناس مرکز تحقیقات آب و خاک استان، محل آن در روستای مشنق شبستر تعیین شد.

مسعود محمدیان می‌افزاید: بنا به گفته اهالی این روستا، آب‌بهای هر مترمکعب آب کشاورزی هزار ریال و درآمد محصولات باغی برای هر هکتار در شرایط مناسب رشد، معادل یک میلیون تومان است. هرچند اکنون در روستا شرایط طوری است که آبی فروخته نمی‌شود، ولی در صورت نیاز می‌توان با پرداخت مبلغ 4000 تا 5000 تومان برای هر تانکر آب هزار لیتری، از مناطق مجاور آب تهیه کرد.

وی با بیان این که ظرفیت این سد زیرزمینی، 163 هزار متر مکعب است و هزینه‌ای حدود 700 میلیون تومان برای ساخت آن در نظر گرفته شده است، تصریح می‌کند: متاسفانه به علت حمایت نکردن دولت از اجرای آن، فعلا این پروژه متوقف شده و هزینه‌های اجرای آن روز به روز افزایش می‌یابد.

محمدیان خاطرنشان می‌کند: در صورت بهره‌برداری از این سد، امکان اشتغال برای جوانان مهاجر این روستا فراهم و به همین دلیل بسیاری از معضلات منطقه مثل آبفای روستایی در زمینه تامین آب سالم برای خانوارهای روستایی حل می‌شود.