بیماری همیشه مانع بارداری نیست

دکتر نیلا طبسی، جراح و متخصص زنان و زایمان در گفت‌وگو با «جام‌جم» در این زمینه به پرسش‌های ما چنین پاسخ داده است.

آیا خانم‌هایی که دچار بیماری‌های مزمن و خاص هستند، می‌توانند باردار شوند؟

در گذشته می‌گفتند این افراد نمی‌توانند باردار شوند، چون کنترل سلامت مادر و جنین کار دشواری بود؛ بنابراین در آن زمان ترجیح داده می‌شد این خانم‌ها اصلا ‌باردار نشوند تا عوارض بارداری هم ایجاد نشود و جنینی هم وجود نداشته باشد که با این مشکلات و عوارض روبه‌رو شود.

هم‌اکنون چطور؟ آیا شرایط فرق کرده است؟

امروزه با توجه به پیشرفت‌هایی که در این زمینه حاصل شده و همچنین با در نظر گرفتن مراقبت‌های بارداری، تقریباً به هیچ خانمی نمی‌گوییم نمی‌تواند باردار شود، مگر این‌که در فازهای خیلی شدید و فعال بیماری‌ قرار داشته باشد.

برای به حداقل رساندن مشکلات، قبل از بارداری چه اقداماتی لازم است انجام شود؟

قبل از بارداری خانم‌ها حتماً باید کنترل‌هایی در مورد سلامت‌شان انجام دهند. به عبارت دیگر، هر خانمی که قصد بارداری دارد ابتدا باید مراقبت‌ها و کنترل‌های خاصی انجام دهد که براساس آن، تاریخچه دقیقی از شرایط سلامتش به دست می‌آید. از جمله این موارد که پیش از بارداری باید بررسی شود، بیماری‌هایی است که فرد قبلا به آنها مبتلا شده و همچنین سیر پیشرفت آنها، بیماری‌هایی که در خانواده‌شان به صورت ژنتیکی وجود داشته است، سیگاری بودن مادر، داروهایی که مصرف می‌کند و عوامل خطری که در حال حاضر تحت تاثیر آنها قرار دارد، مانند افرادی که با مواد شیمیایی سروکار دارند یا کسانی که به دلایل مختلف کاری در معرض اشعه‌ها قرار می‌گیرند. همچنین باید تاریخچه بیماری مزمنی که به آن مبتلا هستند و وضع فعلی آن نیز مشخص شود و تعاملی با پزشک معالج بیمار صورت ‌گیرد تا با نظر او بی‌ضرر بودن بارداری برای مادر تائید شود.

پس از این موارد هم آزمایش‌های تکمیلی دیگری انجام می‌شود تا نرمال بدن کنترل شود و بعد از طی این مراحل در صورتی که مشکلی وجود نداشته باشد، اجازه بارداری به خانم داده می‌شود.

مراقبت‌های دوران بارداری​ این افراد چگونه است؟

هر خانمی به محض این‌که مطلع می‌شود باردار است باید به پزشک مراجعه کند و این موضوع برای کسانی که به بیماری‌ای دچار هستند، اهمیت ویژه‌ای می‌یابد و تغییراتی نیز در برنامه مراقبت‌های قبل از زایمانشان ایجاد خواهد کرد؛ بنابراین اگر در ماه‌های اول بارداری به خانمی که هیچ مشکلی ندارد توصیه می‌کنیم ماهی یکبار به پزشک مراجعه کند، کسانی که به بیماری خاصی مبتلا هستند باید هر دو هفته یکبار یا براساس آنچه پزشک تعیین می‌کند، نزد او بروند. همچنین از طرف دیگر، مراقبت‌های مورد نیاز توسط پزشک معالج‌شان نیز باید در این مدت انجام شود. بنابراین خانم باردار باید همزمان به هر دو پزشک مراجعه کند و تحت نظر باشد.

آیا بارداری این افراد با بارداری‌های معمولی تفاوت دارد؟

کسانی که با این مشکلات روبه‌رو هستند در گروه بارداری‌های پرخطر قرار می‌گیرند، ولی با در نظر گرفتن و انجام اقدامات لازم می‌توانیم این مادران را هم به سمت یک زایمان معمول و نرمال پیش ببریم.

همچنین امروزه، شرایط مرگ‌ومیر مادران به علت بارداری یا مرگ جنین و نوزاد تا 28 روز اول یکی از شاخص‌های بهداشتی کشورها به حساب می‌آید. به همین دلیل در حال حاضر، هم در اقدامات بهداشتی و هم درمانی، به مراقبت‌های بارداری توجه خاصی می‌شود. متخصصان نیز همیشه خانواده‌‌ها و بویژه مادران را به انجام این مراقبت‌ها تشویق می‌‌کنند تا بتوانند علائم خطر را قبل از این‌که مشکلی ایجاد کند، تشخیص داده و آنها را برطرف کنند. البته این وضع براساس شرایط هر فرد به طور جداگانه تعیین می‌شود و میان افراد مختلف متفاوت است. با این حال، اگر خانمی که به بیماری مبتلاست در حال حاضر فاز حاد بیماری را سپری می‌کند یا بیماری‌اش شدید است، شاید بارداری منطقی نباشد و به همین دلیل در این مواقع ممکن است به خانم‌ها توصیه ‌کنیم باردار نشوند، اما وقتی بیماری فاز فعال و حاد را گذرانده و بیمار شرایط ثابتی دارد و مشکلی برایش ایجاد نشده، معمولاً با کاهش داروهایی که تحت درمان با آنها قرار دارد و استفاده از داروهایی که در دوران بارداری کمترین میزان خطر را دارد، می‌توانیم به خانم اجازه بارداری بدهیم.

با این توضیحات، هیچ خانمی تنها به دلیل این‌که به بیماری‌ای مبتلاست، از بارداری منع نمی‌شود؟

امروزه در بیش از 90 درصد موارد هیچ مشکلی با این موضوع نداریم، البته در صورتی که بیماری در فاز حاد و فعال نباشد و همچنین شرایطی نداشته باشد که لفظ شدید بودن بیماری در مورد آن بیان شود. به‌عنوان نمونه، در مورد بیماری قلبی، حالت شدید طوری است که بیمار با انجام کارها و حرکت در حد رفع نیازهای عادی روزانه‌اش با مشکل روبه‌رو می‌شود. بنابراین غیر از این موارد، هیچ مشکلی برای بارداری نداریم و امروزه هم هیچ کس بارداری را برای این افراد منع نمی‌کند، اما همراه آن واژه پرخطر را هم می‌گذاریم. چراکه بهتر است این افراد به مراکزی مراجعه کنند که هر دو پزشک معالج در آنجا حضور دارند، همچنین باید داروهایی را که برایشان تجویز می‌شود نیز به درستی مصرف کنند و مراقبت‌های بارداری را در نظر داشته باشند. علاوه بر این موارد، این افراد باید به علائم خطری که برایشان گذاشته می‌شود نیز توجه کنند.

کدام یک از بیماری‌ها بیشتر موجب نگرانی خانم‌ها می‌شود؟

باید توجه داشته باشیم لازم نیست این بیماری‌ها حتماً مزمن باشد. با این حال، مهم‌ترین موردی که در این زمینه مطرح می‌شود، بیماری‌های قلبی است. چون در دوران بارداری، ضربان قلب افزایش می‌یابد، حجم خون در گردش بیشتر می‌شود و همه اینها مسائلی است که می‌تواند به قلب فشار وارد کند، اما با کنترل دقیق بیماری می‌توان این مشکل را هم حل کرد. بیماری‌های اتوایمیون نیز گروه دیگری از این بیماری‌هاست و کسانی که به بیماری‌هایی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید مبتلا و تحت درمان هستند، زمانی که فاز حاد بیماری را بگذرانند هم با کنترل دقیق می‌توانند باردار شوند.

دیابت و فشار خون نیز ازجمله بیماری‌هایی است که کنترل دقیقی برای آن در نظر می‌گیریم و این افراد از قبل از بارداری باید تحت نظر باشند. بیماری‌ها و مشکلات خونی، ریوی، اختلالات تیروئید و... و همچنین کسانی که دچار سقط‌های مکرر می‌شوند نیز باید تحت کنترل و مراقبت‌های بیشتری باشند تا دوران زایمان به سلامت سپری شده و نوزادی سالم متولد شود.

نیلوفر اسعدی‌بیگی / گروه سلامت