یک تن زعفران برابر با30 هزار بشکه نفت

زعفران یکی از صادرات عمده غیرنفتی است بیش از90 هزار خانوار جنوب خراسان و جمعیتی بالغ بر700 هزار نفر از راه کشت زعفران امرارمعاش کرده و این محصول ارزشمند را که هر تن آن 500 هزار دلار معادل 30 هزار بشکه نفت درآمدارزی دارد

کد خبر: ۵۸۶۶

وارد چرخه اقتصاد کشور می کنند به رغم آن که زعفران در چند کشور دیگر هم کشت می شود؛ اما کیفیت و مرغوبیت زعفران ایران در جهان کم نظیر است و در حال حاضر قائنات پایتخت زعفران جهان محسوب می شود باوجود این ، اطلاعات نشاندهنده این واقعیت است که عمده زعفران ایران بصورت فله به کشورهای دیگر به خصوص اسپانیا صادر می شود و آنها این محصول را به نام خود بسته بندی کرده و با صدور آن به دیگر کشورهای جهان ، ارزش افزوده واقعی و شهرت و جایگاه زعفران ایران را در بازارهای جهانی از آن خود می کنند.به منظور بررسی مسائل و مشکلات زعفران ایران با محسن احتشام کارشناس ارشد بازاریابی و از دست اندرکاران تولید و صدور زعفران گفتگو کرده ایم.در حال حاضر وضعیت تولید و صادرات زعفران ایران چگونه است؛بیش از37 هزار هکتار از اراضی کشاورزی جنوب خراسان زیر کشت زعفران قرار دارد و هر سال بیش از150 تن زعفران خشک از این مناطق برداشت می شود؛ این میزان تولید بیش از80 درصد تولید جهانی است.پس از ایران که بزرگترین تولیدکننده زعفران در جهان است ، کشورهای اسپانیا، یونان ، ترکیه ، چین ، مراکش و هند قرار دارند.عمده زعفران صادراتی ایران در سالهای گذشته به کشورهای اسپانیا، امارات متحده عربی ، آلمان ، فرانسه ، ایتالیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر شده است.چرا باوجود این که ایران بزرگترین تولیدکننده زعفران دنیاست ، بخش عمده ای از زعفرانش بصورت فله به کشور اسپانیا صادر می شود و در واقع ارزش افزوده واقعی این محصول نصیب اسپانیاییها می شود؛زیرا طی سالهای گذشته در زمینه ایجاد واحدهای تخصصی اصولی فرآوری ، بسته بندی ، درجه بندی و صادرات زعفران سرمایه گذاری زیربنایی نشده است و مراحل کاشت ، داشت و برداشت و نیز مراحل بسته بندی و بازاریابی زعفران طی این سالها بدون برنامه ریزی ، استراتژی و حمایت بوده و متولی خاصی نداشته است و در واقع این محصول ارزشمند به درستی هدایت نشده است.از نظر بازاریابی ، اشکال کار ما چه بوده است ؛ و اصولا عوامل موثر در تعیین استراتژی های بازاریابی چیست؛استراتژی هایی که ایران باید طرح ریزی می کرد، اسپانیایی ها در بازارهای جهانی طرح ریزی کرده اند؛ به طوری که امروزه در تجارت جهانی زعفران دارای مزیت هستند و زعفران را در دنیا به نام خود معرفی کرده و توانسته اند مصرف کنندگان زعفران را در سطح جهان به مارکهای تجاری خود وفادار کنند در واقع اسپانیایی ها از نقاط ضعف ما در تعیین استراتژی های بازاریابی به نحو احسن استفاده کرده و برای خود نقاط قوت به وجود آورده اند آنها از این خلاء برای خود فرصت و برای ما تهدید ایجاد کرده و آمیزه بازاریابی را به نحو احسن اجرا کرده اند؛ آنگونه که امروزه بزرگترین تاجر زعفران در دنیا به شمار می آیند.عوامل موثر در استراتژی بازاریابی عبارتند است از:عوامل قابل کنترل که به دو دسته تقسیم می شود:الف: شناسایی بازار هدف ، مطالعه ابعاد رفتار مصرف کننده ، عوامل جمعیت شناختی و سطح درآمد مصرف کننده ، ب:آمیزه بازاریابی شامل محصول ، قیمت ، کانال های توزیع ، تبلیغات ترغیبی و پیشبردی فروش و بسته بندی.عوامل غیرقابل کنترل شامل عوامل فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، قوانین و مقررات سایر کشورها، توان رقبا، سطح فناوری ، عوامل جغرافیایی و دموگرافی.نقاط ضعف زعفران تولیدی کشور چیست؛بی توجهی به درجه بندی زعفران براساس خواسته های مشتری در عرصه تولید و رعایت نکردن استانداردهای تعیین شده هنگام جداسازی و خشک کردن.عدم رعایت اصول بهداشتی در مراحل برداشت ، خشک کردن ، نگهداری به دلیل نبود واحدهای اصولی فرآوری زعفران در مناطق عمده کشت زعفران استفاده نکردن از ابزار و تجهیزات مناسب در فرآیند تولید. آموزش ندادن روشهای صحیح جداسازی ، خشک کردن و نگهداری به کشاورزان و نبود کانال های صحیح جمع آوری محصول از کشتکاران.بی توجهی به اندازه و ویژگی های محصول نگهداری غیراصولی محصول در ظروف نامناسب بعد از برداشت و خشک کردن البته ما در موارد دیگر مانند: قیمت ، کانال های توزیع ، تبلیغات و بسته بندی نیز نقاط ضعف بسیاری داریم که چنانچه براساس علم مدیریت بازار به رفع این نقاط ضعف بپردازیم ، می توان به موفقیت زعفران ایران در بازارهای جهانی امیدوار بود.برای رفع نقاط ضعف موجود در تولید و صادرات زعفران چگونه باید برنامه ریزی کرد؛رفع این نقاط ضعف بدون برنامه ریزی ، اجرای صحیح و کنترل و نظارت دقیق و حمایت های مسوولان امر و دولت ممکن نیست و از عهده صادرکنندگان زعفران به تنهایی برنمی آید. دولت باید در این زمینه بستر مناسب را فراهم آورد و از سرمایه گذاری های زیربنایی واحدهای فرآوری زعفران در مناطق زعفران کاری که به عنوان پل ارتباطی و اصولی میان کشاورزان و خریداران نهایی زعفران عمل می کنند و می توانند علاوه بر حل بسیاری از تنگناهای موجود، حتی از صدور غیرقانونی و فله زعفران و سودجویی عده ای واسطه گر جلوگیری کنند، حمایت کند، زیرا آنها علاوه بر ظلم به کشاورزان زحمتکش به صدور غیرقانونی و تقلبی زعفران اقدام کرده و خسارات جبران ناپذیری بر اقتصاد کشور و زعفرانکاران وارد می کنند.آیا در صورت پیوستن به سازمان تجارت جهانی ، شاهد اثرات منفی بر این محصول ارزشمند نخواهیم بود؛در حال حاضر کمکها و تسهیلات دولتی باید شامل صنایعی شود که باتوجه به قابلیت ها و مزیتهای صادراتی ، در آینده می توانند در بازارهای جهانی به رقابت بپردازند و خریدارانی برای فروش پیدا کنند؛ یعنی از یک دست کالا بدهند و از دست دیگر دلار بگیرند در این شرایط، محصولاتی می توانند در رقابت جهانی شرکت کنند که دارای مزیت نسبی باشند؛ بنابراین عدم شناسایی وضعیت صنایعی که دارای مزیت هستند و دادن امکانات به صنایعی که امکان رشد و شکوفایی در داخل و خارج را ندارند، تنها اتلاف منابع خواهد بود.باتوجه به این که کشور ما بزرگترین تولیدکننده زعفران در دنیا به شمار می آید و دارای مزیتهای زیادی در زمینه تولید این محصول است ، ازجمله سابقه 700 ساله کشت زعفران و مهارت خاص زعفرانکاری ما که منجر به تولید کالا با کیفیت برتر در دنیا شده است ، قیمت پایین به دلیل ارزان بودن نیروی کار، شرایط آب و هوایی و اقلیمی مناسب که دیگر تولیدکنندگان زعفران فاقد آنند، پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی نه تنها اثر منفی بر این محصول ارزشمند نخواهد داشت ؛ بلکه با انتقال سریعتر فناوری و دانش روز، بهره وری و ارزش افزوده آن افزایش خواهد یافت.و سخن آخر شناخت و گسترش مدیریت بازاریابی و آموزش بازرگانانی که از اصول مهم بازاریابی بین المللی و مجموعه قوانین و قواعد و عرف و اخلاق حقوق تجارت ناآگاهند و ایجاد تشکلهای تخصصی صادراتی که بتوانند با ایجاد یک هم افزایی مثبت ، زمینه رقابت سالم را به وجود آورند، می تواند در موفقیت زعفران ایران نقش بسزایی داشته باشد ایران برای کسب جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی باید با تکیه بر اصول دانش بازاریابی ، مصرف کنندگان نهایی را با نامهای تجاری شرکتهای ایرانی آشنا کند.