افراط و تفریط در استفاده از تکنولوژی

آیا جلوه‌های بصری باعث کاهش هزینه‌های تولید فیلم‌ها و سریال‌ها می‌شود؟

در فیلم‌های تاریخی آن بخشی که به ساخت دکور و موارد اینچنینی مربوط می‌شود حذف می‌شود و به‌‌یقین هزینه کمتری خواهد داشت. استفاده از جلوه‌های بصری در سینمای جهان تنها به دلیل کیفیت نبوده، چون گاهی به دلیل صرفه‌جویی در هزینه‌ها و گاهی به دلیل امکان نداشتن انجام و اجرای طرح‌ها به صورت زنده مانند ساخت یک شهر قدیمی تاریخی است که در حال حاضر دیگر وجود ندارد یا در یک نمای لانگ‌شات فیلمبرداری سر صحنه ممکن نیست، زیرا باید در همان شرایط ماکت شهر دوباره ساخته شود. به طور حتم یک بخش آن هزینه است و کم کردن بودجه و بخش دیگر این‌که امکان انجام برخی کارها به صورت واقعی وجود ندارد. این اصل غیر از فیلم‌های تاریخی تا حدی هم درباره فیلم‌های اکشن امکان‌پذیر است.

به هر حال ترکیبی از آنچه سر صحنه اتفاق می‌افتد و آنچه به صورت جلوه‌های بصری روی فیلم اعمال می‌شود به بهتر شدن و باورپذیری بیشتر و البته هزینه کمتر، کمک بسیاری می‌کند. به عبارت دیگر، هم در بهبود شرایط تولید فیلم از نظر تکنیکی و هم از لحاظ اقتصادی تاثیر بسزایی دارد. به طور مثال بسیاری اوقات به جای استفاده از یک ناوگان هوایی که پرواز آن هزینه‌های فراوانی بر دوش گروه تولید تحمیل می‌کند، می‌توان برای صرفه‌جویی هزینه‌های تولید از جلوه‌های بصری استفاده کرد. باز آنچه غیر از هزینه برآن تاکید دارم امکان‌ نداشتن انجام یک طرح‌ است که ما را به‌استفاده از جلوه‌های بصری وادار می‌کند.

جلوه‌های بصری چقدر در آثاری که خودتان در آن حضور داشته‌اید، کاربرد داشته است؟

اگر بخواهم به مبلغ اشاره کنم به دلیل نداشتن اطلاع کافی نمی‌توانم پاسخ دهم، اما مطمئنم در هزینه بسیار صرفه‌جویی شده است. به‌طور مثال برای روشن‌تر شدن موضوع به دو مورد سریال جنگی و تاریخی اشاره می‌کنم. در شهرهای کوفه، مدینه و... سریال «مختارنامه» بافت و پوشش گیاهی و همچنین خود معماری، شهرسازی و گسترش جمعیت آنها هنگام ساخت و ساز و دکور در نظر گرفته شده بود و ما این موارد را به وسیله جلوه‌های بصری چند برابر کردیم، کاری که به صورت میدانی به دلیل هزینه بالا امکان‌پذیر نبود. همین‌طور در تکثیر لشکرها و اضافه کردن جمعیت‌ها بویژه در سکانس‌های جنگی.

در سریال «شوق پرواز» نیز چند سکانس جنگ‌ هوایی وجود داشت که آنها با جلوه‌های بصری کار شده بود که اگر می‌خواستیم به صورت واقعی انجام شود هم هزینه بسیار بالایی به گروه تولید تحمیل می‌کرد و هم زمان زیادی برای تصویربرداری نیاز بود. در حالی که با استفاده از جلوه‌های بصری دیگر گروه درگیر فیلمبرداری نبود و هزینه‌های تولید از جمله استفاده از جنگنده‌ها کاهش یافت. همچنین امکان انجام فیلمبرداری به صورت رئال سر صحنه به‌سادگی میسر نبود. در زمینه کاهش هزینه در این دو سریال به طور مشخص یقین دارم استفاده از جلوه‌های بصری 50 درصد هزینه‌ها را کاهش داده است.

به نظر شما این تکنیک میان سینماگران جا باز کرده و با آن آشنایی کافی دارند؟

به نظرم در حال حاضر و پس از گذشت حدود 20 سال که کارهای ابتدایی انجام شده و ما در جایگاه فعلی هستیم جلوه‌های بصری جایگاه خود را میان سینماگران ایرانی باز کرده و اعتماد استفاده از جلوه‌های بصری به وجود آمده است. کمتر فیلمی بدون استفاده از جلوه‌های بصری تولید می‌شود. متاسفانه اتفاقی که در ایران بی‌پاسخ بوده افراط و تفریطی است که ما در مواجهه با تکنولوژی داریم و متاسفانه این کار بیشتر یک کار تکنولوژیک دیده می‌شود. در همه جای دنیا برخلاف آنچه در ایران اتفاق می‌افتد بحث جلوه‌های بصری یکی از مباحث مهم هنری و محتوایی و نه بحث فنی آثار سینمایی است. متاسفانه بسیاری از تهیه‌کنندگان و کارگردانان سینمای ایران به جلوه‌های بصری به صورت فنی نگاه می‌کنند و این باعث می‌شود بسیاری اوقات کسانی درگیر این کار می‌شوند که فقط دانش فنی این کار را دارند و از دانش هنری‌اش بی‌بهره‌اند.

برخلاف خیلی از دوستان که فکر می‌کنند هنوز جایگاه خود را پیدا نکرده معتقدم بیش از اندازه جا افتاده است. به این دلیل است که خیلی‌ها خود را در این کار صاحب نظر می‌دانند و می‌خواهند خودشان وارد شوند و با قرار گرفتن در کنار یک تیم که صرفا دانش فنی دارد بخواهند خودشان در این کار تصمیم‌ بگیرند.

مشکل این روزهای حرفه جلوه‌های بصری در سینما و تلویزیون چیست؟

متاسفانه در بسیاری از کارها افرادی که تجربه چندانی ندارند، وارد می‌شوند و نتیجه آن نیز به ‌یقین خوب نخواهد شد. فکر می‌کنم تا وقتی نگاه ما به مقوله جلوه‌های بصری اصلاح نشود، حداقل بحث مشکلات کیفی در کارها وجود دارد. نیازی به شناساندن این کار نیست و هر‌کسی که دست‌اندرکار سینما و تلویزیون است دست‌کم یک‌بار با جلوه‌های بصری سر و کار داشته است. باید نگاه غلط به جلوه‌های بصری اصلاح شود.

سمیه جهانی