اوره و کراتینین‌تان را کنترل کنید

کبد، اوره را به عنوان آخرین ماده دفعی پروتئین‌ها می‌سازد تا در ادرار دفع شود. هر زمان کلیه‌ها کارکردشان نقصان پیدا کند، بلافاصله اوره در خون بالا می‌رود. اوره ماده‌ای است که وقتی غلظتش در خون از حد خاصی بالاتر رود، باعث اختلال در عملکرد بسیاری از دستگاه‌های بدن می‌شود.

فردی که اوره بالایی دارد دچار بی‌اشتهایی، تهوع و ضعف می‌شود و در نهایت اختلال عملکرد مغزی پیدا می‌کند. متاسفانه تمام این علائم فقط زمانی به سراغ فرد می‌آید که اوره حداقل چهار برابر حالت عادی شده باشد و تا آن زمان هیچ علامتی در فرد وجود ندارد. در واقع در درجات ملایم تا متوسط نارسایی کلیه با وجود دو تا سه برابر شدن اوره فرد هیچ علامتی ندارد.

اما کراتینین چیست؟ کراتینین حاصل شکسته‌شدن پروتئین‌های داخل بدن است که همه‌روزه نوسازی می‌شوند. از آنجا که عمده نوسازی پروتئین‌ها در عضلات رخ می‌دهد، میزان کراتینین موجود در خون متناسب با حجم عضلات است. به این ترتیب، برای یک ورزشکار قوی‌هیکل و بزرگ‌جثه ممکن است مقدار کرتینین حدود سه برابر یک خانم لاغر و مسن باشد.گذشته از این تفاوت‌های فردی به موازات کم‌شدن فعالیت کلیه‌ها کراتینین در خون به نسبت کاملا مستقیم بالاتر می‌رود؛ یعنی وقتی کلیه‌ها نیمی از کارکردشان را از دست بدهد کراتینین دو برابر و وقتی کلیه‌ها 90 درصد کارکردشان را از دست بدهد کراتینین ده برابر می‌شود به این ترتیب کراتینین یکی از بهترین موادی است که اندازه‌گیری آن در خون به ما نشان می‌دهد کارکرد کلیه‌ها چگونه است. برخلاف تصور عامه، آزمایش ادرار خیلی کارکرد کلیه‌ها را نشان نمی‌دهد. البته وقتی مثانه عفونی باشد یا کلیه‌ها دچار عفونت باشد ممکن است باکتری‌ها و سلول‌های سفید خون در ادرار به فراوانی دیده شوند. همین طور وجود پروتئین و خون در ادرار می‌تواند نشان‌دهنده آسیب به اجزای کلیه‌ها باشد، ولی در مجموع آنچه کارکرد کلیه‌ها را مشخص می‌سازد میزان اوره و کراتینین خون است. به بیماران دچار فشار خون و دیابت توصیه می‌شود به طور مرتب اوره و کراتینین خونشان را چک کنند زیرا این دو بیماری سردسته بیماری‌هایی است که باعث آسیب تدریجی کلیه‌ها شده و در نهایت می‌تواند به نارسایی دائم و کامل کلیه‌ها منجر شود و با دانستن آسیب کلیه‌ها می‌توان با تمهیداتی مسیر نارسایی را به تاخیر انداخت یا متوقف کرد.

دکتر رضا کریمی / فوق تخصص بیماری‌های غدد