تلاش اماراتی‌ها برای ثبت جهانی بادگیرهای ایرانی

به گزارش مهر، بادگیر در تاریخ معماری جهان به‌عنوان نماد معماری ایرانی نامگذاری شده و به نوعی شخصیت شهرهایی همچون کرمان، یزد، طبس و سایر شهرهای کویری ایران است؛ شهرهایی که مردمانش برای رهایی از گرمای طاقت‌فرسای تابستان چاره‌ای نداشتند جز این‌که از فکر و اندیشه خود استفاده و سازه‌ای ایجاد کنند که بدون نیاز به برق و تکنولوژی بسادگی هوای بناهای سال‌های گذشته را خنک و فضایی مطبوع را در خانه‌های خشت و گلی در میانه کویر فراهم کند.

اکنون و در حالی که بادگیرها در کرمان و یزد به حال خود رها شده یا در کشاکش گذر زمان تخریب می‌شود، اماراتی‌ها از بادگیرهای طلایی در شهرهایشان رونمایی و از آنها به‌عنوان معماری اصیل خود یاد می‌کنند و در مسابقات معماری که هر ساله برپا می‌کنند، بادگیر ایرانی را به‌عنوان نماد معماری دبی نشان می‌دهند و امسال نیز چنین شده است.

محمد صدوقی، محقق و باستان‌شناس در این‌باره گفت: بدون شک بادگیرها سمبل تمدن و معماری ایران زمین و نشان‌دهنده اوج خلاقیت و داشته‌های پدرانمان است که با هنر و ذوق خود با ابداع‌هایی در ساخت و سازها با ناملایمت‌های طبیعت نیز جنگیده و برآنها چیره شده‌اند.

وی با اشاره به عکس‌هایی که از مراسمی درخصوص رونمایی از بادگیرها و نمادهای ایرانی در یکی از کشورهای عربی گرفته شده است، افزود: این بادگیرها فقط یک خاستگاه دارند و آن ایران است.

صدوقی با بیان این‌که کرمان، یزد، گناباد، طبس، زاهدان و بم و برخی دیگر از شهرهای کویری و گرمسیر از بادگیرها استفاده می‌کردند، گفت: ساخت خانه‌ها به گونه‌ای بوده که در ایام سرد سال از بخشی از خانه استفاده می‌شده که با استفاده از حداقل‌ها، گرم می‌مانده و نسبت به فضای بیرون از دمای بالاتری برخوردار بوده است و در فصل تابستان و روزهای گرم و طاقت‌فرسا نیز با استفاده از بادگیرها خنک و مطبوع می‌شده و دمایی دلپذیر داشتند.

وی درباره اقدام اخیر درخصوص معرفی این نمادها به‌عنوان داشته‌های یکی از شیخ‌نشین‌ها ابراز تعجب کرد و افزود: شاید آنها نیز از معماری برخوردار باشند، اما آنچه آنها رونمایی کرده‌اند بادگیرهای پشت‌بام‌های کرمان و یزد است، نه شهرهای عربی!

وی با اشاره به وجود ده‌ها آب انبار در کرمان گفت: بادگیر درواقع جزئی از روش ابداعی معماران کویر برای خنک نگه‌داشتن آب‌های آب‌انبارها بوده که هنوز هم بر بالای این بناها وجود دارد؛ آب‌انبارهایی که با آب قنات‌ها پر می‌شدند و همه می‌دانند قنات نیز جزئی از معماری ایرانیان است.

این باستان‌شناس، کهن‌ترین و زیباترین بادگیرهای جهان را بادگیر اعظم بازار بزرگ کرمان، بادگیر دولت‌آباد یزد به‌عنوان بلندترین بادگیر جهان و بادگیرهای چپقی سیرجان به‌عنوان خلاقانه‌ترین بادگیرها دانست و یادآور شد: شاید اعراب از استعداد ایرانی‌ها برای خنک کردن خودشان استفاده کرده باشند، اما هیچ‌گاه بادگیر متعلق به اعراب نبوده است.

چندی قبل مسابقاتی با عنوان مسابقات معماری در امارات انجام شد و در نهایت تعجب تندیس‌های این مسابقات نیز بادگیرهای طلایی ایرانی بوده است، در حالی که قرار بوده تندیس این مسابقات نشانی از معماری کشور برگزار‌کننده باشد که متاسفانه در این میان کسی به این نکته توجه نکرده است که تندیس‌های طلایی در دستان برندگان این مسابقه هیچ ریشه‌ای در کشور برگزارکننده نداشت، بلکه ساخته دست مردمان سختکوش، خلاق و باهوش کویر ایران است.