مناقشه بر سر ساخت‌و‌ساز در سیلک

نگرانی باستان‌شناسان از ساخت‌و‌ساز در حریم سیلک به این دلیل است که کاوش‌های باستان‌شناسی بارها از بودن یادمان‌های تاریخی حتی در حریم سیلک خبر داده ‌و برخی از ارزشمندترین یافته‌های باستان‌شناسان نیز از حریم درجه‌ دو سیلک به‌دست آمده است.

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، چندی پیش معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور اعلام کرد این سازمان اعتقاد ندارد حتما در حریم یک محوطه یا بنای تاریخی مانند سیلک کاشان نباید ساخت‌وساز انجام شود؛ بلکه براساس ضابطه و با حفظ حرمت‌ها می‌توان ساخت‌وساز کرد.

مسعود علویان‌صدر با اعلام این مطلب گفت: نظر شهرداری کاشان نیز این بود که حریم سیلک بازنگری شود و تجدیدنظر در حریم به مطالعه و پژوهش باستان‌شناسی نیاز دارد که در حال برنامه‌ریزی است.

علویان صدر با تاکید بر این‌که در بازنگری حریم سیلک،‌ امکان کمتر یا بیشتر شدن حریم وجود دارد، افزود: نظر شهرداری کاشان این است که شاید در حریم تعیین‌شده در گذشته، دقت لازم رعایت نشده است. به همین دلیل، سازمان میراث فرهنگی این تمهید را در نظر گرفت تا بازنگری انجام شود؛ هرچند هیچ شکی به تعیین حریم قبلی محوطه سیلک نداریم.

مدیر پایگاه پژوهشی تپه‌های باستانی سیلک نیز با بیان این‌که دستور آزاد بودن ساخت‌و‌ساز در اطراف تپه‌های سیلک از سوی معاونت میراث فرهنگی کشور مربوط به حریم درجه دو و سه است، به جام‌جم می‌گوید: طبق مصوبه سال 87 میراث فرهنگی درباره این محوطه باستانی، ساخت‌و‌ساز در عرصه و حریم درجه یک محوطه به طور کل ممنوع و در حریم درجه دو و سه با رعایت ضوابط بلامانع است.

مجید نوری، ضوابط مندرج در قانون ساخت‌و‌ساز سال 87 را رعایت ارتفاع چهار متری در حریم درجه دو و رعایت ارتفاع هفت‌ونیم متری برای ساختمان‌های واقع شده در حریم درجه سه عنوان می‌کند و می‌افزاید: اکنون نیز ساخت‌و‌ساز در این حریم با رعایت این ضوابط و تحت نظارت کارشناسان میراث صورت می‌گیرد.

وی، نگرانی باستان‌شناسان از ساخت‌و‌ساز در همین حریم را نیز به دلیل وجود بقای آثار تاریخی ـ فرهنگی بی‌اساس عنوان می‌کند و یادآور می‌شود: دراین باره هیچ جای نگرانی وجود ندارد، چراکه بازرسان میراث فرهنگی به صورت دائم در منطقه حضور دارند و روی هرگونه ساخت‌و‌ساز و گودبرداری نظارت دقیقی دارند و در صورت وجود هرگونه آثار تاریخی فورا دستور توقف ساخت‌و‌ساز را صادر می‌کنند.

مدیر پایگاه پژوهشی محوطه باستانی سیلک در عین حال از اجرای طرحی مبنی بر بازنگری مجدد عرصه و حریم محوطه سیلک خبر می‌دهد و می‌گوید: بر اساس این طرح که اکنون با مشارکت کمیته فنی میراث اصفهان و براساس تمام مطالعات و کاوش‌های صورت گرفته از دوره گریشمن تا شهمیرزادی‌ در حال پیگیری است.

نوری با بیان این‌که به محض کامل شدن مطالعات، طرح مصوب و ابلاغ خواهد شد، می‌افزاید: اکنون وسعت حریم محوطه سیلک 38 هکتار است که احتمالا این مساحت به 99 هکتار نیز افزایش خواهد یافت و در این صورت ساخت‌و‌ساز در تمام این محوطه ممنوع اعلام خواهد شد.

وی با بیان این‌که تا زمان تصویب و ابلاغ طرح جدید، ساخت‌و‌سازها براساس همان ضوابط سال 87 انجام خواهد شد، یادآور می‌شود: شهرداری نیز برای انجام هرگونه ساخت‌و‌ساز در این محوطه ابتدا از میراث استعلام می‌گیرد و اکنون تنها مشکل ما کشاورزی در عرصه سیلک است که اگرچه غیرقانونی است، اما همچنان ادامه دارد و میراث نیز به جد پیگیر متوقف یا محدود کردن آن در عرصه است.

حمید فهیمی، باستان‌شناس و نخستین مدیر پایگاه باستان‌شناسی سیلک نیز درباره اهمیت تپه‌های باستانی سیلک به خبرگزاری میراث فرهنگی می‌گوید: این محوطه در 81 سال پیش به ثبت فهرست آثار ملی رسیده و به‌دلیل شهرت آثار منسوب به آن در مجموعه‌های خصوصی و بازار عتیقه‌جات در گوشه و کنار دنیا بر سر زبان‌ها افتاد.

وی با بیان این‌که این محوطه نخستین بار توسط «رمن گریشمن»، مورد کاوش‌های باستان‌شناختی قرار گرفت، می‌افزاید: در اثر کاوش‌های گریشمن در تپه‌های سیلک (تپه‌های شمالی و جنوبی)، شش دوره با توالی فرهنگی از هزاره هفتم تا یکم پیش از میلاد شناسایی و معرفی شد.

به گفته این باستان‌شناس اهمیت این محوطه از دیدگاه باستان‌شناختی باعث شد تا هفتاد سال پس از پایان کاوش‌های گریشمن، بار دیگر باستان‌شناسان به سرپرستی صادق ملک‌شهمیرزادی و با هدف بازنگری در دستاوردهای کار گریشمن در فاصله سال‌های 1380 و 1385 محوطه را مورد پژوهش قرار دهند که در این زمان دستاوردهای چشمگیری به ویژه از دوره‌های سیلک سه و عصرآهن در تپه جنوبی به دست آمد که در قالب پنج کتاب منتشر شد.

فهیمی با اشاره به این‌که پس از پایان کار کاوشگر فرانسوی در سال 1317، این تپه‌ها بارها مورد دست‌اندازی، تجاوز، خاکبرداری و کاوش‌های غیرمجاز قرار گرفت، به گونه‌ای که در سال 1380، گروه کاوشگران ایرانی برای آغاز کار پژوهش، ابتدا مجبور به پاکسازی این تپه‌ها شدند، تاکید می‌کند: مسأله تعیین حریم و عرصه تپه‌های سیلک همواره مورد بحث و جدل بوده است.

مدیر پیشین پایگاه سیلک خاطرنشان می‌کند: در پرونده ثبتی این محوطه که یکی از نخستین روستاهای مرکز فلات ایران را در خود جای داده، تپه‌های سیلک محوطه‌ای در دو کیلومتری شهر کاشان معرفی شده‌اند، ولی با گذشت بیش از هشتاد سال از ثبت آن، اکنون سیلک در کاشان قرار گرفته و در اثر گسترش خانه‌سازی و زمین‌های کشاورزی به‌تدریج عرصه و حریم سیلک مورد تجاوز قرار گرفت و این داستان همواره بحث مطرح میان شهرداری و میراث فرهنگی کاشان بوده است.

به گفته وی یکی از گورستان‌های عصر آهنی سیلک که بر پایه کاوش‌های گریشمن دربرگیرنده بیش از 200 گور باستانی متعلق به عصرآهن پایانی با آثاری ارزشمند از این دوره است، اکنون در زیر بلوار احداث شده مدفون است.

فهیمی با بیان این‌که دخل و تصرف در حریم هیچیک از محوطه‌های باستانی و تاریخی کشور مجاز نیست، می‌گوید: برپایه پژوهش‎های انجام یافته در قالب طرح بازنگری سیلک، آثار فرهنگی و باستانی سیلک به تپه‎های سیلک شمالی و جنوبی محدود نیست و بسیاری از لایه‎های ارزشمند باستانی در گمانه‏های آزمایشی ایجاد شده در حریم این دو تپه شناسایی شده است و بر این اساس نه تنها ساخت‌و‌ساز و دخل و تصرف در حریم سیلک به هیچ عنوان مجاز نیست، بلکه شایسته است تا متولیان میراث فرهنگی در جهت آزادسازی زمین‌ها و ساخت‌و‌سازهای انجام یافته در حریم سیلک که در طول دهه‌های گذشته صورت گرفته، هرچه سریع تر اقدام کنند.

در همین حال سرپرست اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان از اتمام طراحی سایت موزه محوطه باستانی سیلک کاشان خبر داد.

حسین یزدان‌مهر اظهار کرد: طراحی سایت موزه و حریم منظری محوطه باستانی سیلک بر اساس مصوبه شماره سوم سفر دوم ریاست جمهوری به استان اصفهان تصویب و طی قراردادی تحت عنوان «پروژه مطالعات سایت موزه منظر فرهنگی سیلک» برای مرمت محیطی و توسعه گردشگری توسط دانشگاه تهران صورت پذیرفت.سیلک یکی از کهن‌ترین و مهم​ترین مراکز استقرار بشر در فلات مرکزی ایران است و آثار تاریخی به دست آمده از این محوطه باستانی یادآور خاطره بیش از 5000 سال سیر زندگی و تمدن در منطقه است.