عطر رب انار در کوچه‌پسکوچه‌های قم

برداشت انار که آغاز می‌شود، بسیاری محصول باغ خود را به دست زنان توانمند می‌سپارند تا شیره آن را گرفته و با تبدیل آن به رب انار، یکی از لذیذترین افزودنی‌های غذا را آماده کنند. در این میان برخی‌ها از انار شیرین هم رب می‌گیرند، اما رب انار ترش و ملس که مخلوطی از ترش و شیرین است، رایج‌تر است.

یکی از زنان روستایی قم درباره مراحل پخت رب انار به مهر می‌گوید: در روستاهای قم سه نوع انار ترش، شیرین و میخوش وجود دارد که این انارها با توجه به طعم و رنگ پوستش به اسم‌های مختلف معروف است.

فاطمه عسگری می‌افزاید: وقتی انارها برای رب شدن آماده شد، این محصول را برداشت می‌کنیم و چند روز در هوای آزاد قرار می‌دهیم تا دانه کردن آن راحت‌تر انجام شود.

به گفته وی در گذشته همسایه‌ها یا فامیل‌ها را برای یک شب به یادماندنی دعوت می‌کردند و از آنها برای دانه کردن انارها کمک می‌گرفتند، البته هنوز هم در برخی روستاها همین اتفاق می‌افتد که شب خوب و به یادماندنی بخصوص برای بچه‌هاست. در این شب پارچه بزرگی به نام «چادر شب» پهن می‌کنند و تشت‌های انار را روی آن قرار می‌دهند و گرداگرد آن می‌نشینند. مردها با چاقو، انارها را تکه‌تکه می‌کنند و خانم‌ها تکه چوبی را آماده کرده و به پشت انارهای نصف شده می‌کوبند و مشغول دانه کردن انارها می‌شوند که این کار تا پاسی از شب طول می‌کشد.

فاطمه ادامه می‌دهد: دانه کردن انارها که تمام شود و مهمان‌ها می‌روند، تازه کار خانم خانه شروع می‌شود، آب انار حاصل را همراه با دانه‌های انار در دیگ بزرگی می‌ریزند و روی اجاق می‌گذارند. چند ساعت که می‌گذرد، آب انار به همراه دانه‌های آن به جوش می‌آید و دانه‌ها حالت ژله به خود می‌گیرد، در این هنگام دیگ‌های بزرگی را آماده کرده و روی آنها یک آبکش قرار می‌دهند. این مایع آماده شده را با آبگردان داخل این دیگ‌ها می‌ریزند و بعد این دانه‌ها را صاف می‌کنند، بعد هم دوباره کمی آب در این دانه می‌چرخانند تا آب انار بین دانه‌ها نماند.وی یادآور می‌شود: در گذشته دانه‌های مانده سفید رنگ را به حالت کوفته در می‌آوردند و در آفتاب خشک می‌کردند تا برای خوراک زمستان گوسفندانشان استفاده کنند، البته الان هم برخی این کار را انجام می‌دهند. پوسته‌های انار هم به عنوان بهترین سوخت برای کرسی استفاده می‌شد، البته برخی هم برای رنگرزی از آن استفاده می‌کنند.

به گفته فاطمه ، بعد از این‌که آب دانه‌های انار بخوبی گرفته شد، آنها را مجددا در دیگ ریخته و روی حرارت قرار می‌دهند تا زمانی که رب غلیظ، سفت و خوش رنگ شود و بعد از آن اجاق را خاموش می‌کنند و رب آماده می‌شود.