مذاکره با آمریکا در مناظره متکی و کواکبیان

داستان از این قرار بود که رئیس‌جمهور آمریکا در پاسخ به خبرنگاران گفت: در رابطه با ایران، من خواهان راه‌حلی دیپلماتیک برای این مشکل هستم. وی افزود: هنوز فرصت برای پایان دادن مسالمت‌آمیز موضوع هسته‌ای ایران باقی است و من بزودی حرکات دیپلماتیک جدیدی را برای پایان دادن مناقشه بر سر برنامه هسته‌ای ایران آغاز خواهم کرد.

چنین رویکردی از سوی باراک اوباما بحث مذاکره میان ایران و آمریکا را زنده کرد و مصطفی کواکبیان نماینده مجلس هشتم و عضو جریان اصلاح طلب و منوچهر متکی وزیرخارجه پیشین با حضور در برنامه تلویزیونی «دیروز، امروز، فردا» در خصوص ابعاد مختلف رابطه با آمریکا و وضع گذشته، حال و آینده این رابطه از منظر کارشناسی گفت‌وگو کردند.

در آغاز برنامه کواکبیان درباره ارزیابی‌اش از اعمال تحریم‌ها از سوی آمریکا از یک طرف و صحبت‌های اخیر اوباما در خصوص مذاکره با ایران از طرف دیگر، اظهار کرد: معتقدم آمریکایی‌ها دنبال استراتژی مدون خود هستند که گاهی اقتضا می‌کند از طریق تهدید و گاهی با نرمش راه خود را پیش بگیرند.

منوچهر متکی وزیر پیشین امور خارجه نیز با بیان این‌که رسانه‌های آمریکا درباره تهران و واشنگتن فعال‌تر شدند، افزود: نوع سوالات و ادبیات اوباما تقریبا می‌تواند به ما کمک کند که وضع دولت آینده آمریکا را ارزیابی کنیم. اوباما در این دوره مسلط‌‌تر حرف می‌زند اما به موضوعات اساسی که می‌رسد نگرانی او را مشاهده می‌کنیم.

وی ادامه داد: در مساله ایران هم دوگانگی در مواضع اوباما مشهود بود. ما تا وضع طرف مقابل را نشناسیم نمی‌توانیم نسبت به مسائل مهمی که با او داریم صحبت کنیم.

در این برنامه کواکبیان با تاکید بر این‌که باید به رفتار عملی آمریکایی‌ها توجه کنیم، گفت: مذاکره با آمریکا نه شرعا حرام است نه شرعا واجب بلکه بستگی به منافع ملی دارد.

وی با تاکید بر این‌که در این شرایط من هم موافق مذاکره نیستم و ایران در این باره حرکات زیگزاگی داشته است، تصریح کرد: آقای احمدی‌نژاد در بدترین شرایط بحث مذاکره را مطرح کرد، به طوری که آنها می‌‌گویند حتما عقب‌نشینی کرده‌اند که بحث مذاکره مستقیم را پیش می‌آورند.

وی با بیان این‌که باید بپذیریم ما در این موضع یک استراتژی مدون نداریم، گفت: معتقدم در دوره وزارت آقای متکی باید در این زمینه کار کارشناسی انجام می‌شد. ما خودمان هم کمی تناقض رفتاری داریم و شاید خودمان باعث تناقضات از سوی آمریکایی‌ها هستیم.

وزیر پیشین امور خارجه در خصوص مذاکره ایران با آمریکا بر سر مساله عراق خاطرنشان کرد: ما به خاطر عراق بعد از حمله آمریکا سه دور مذاکره با آمریکا داشتیم که به اعتقاد من مذاکرات موفقی بود و اوباما نیز از نتیجه مذاکرات که نزدیک انتخابات آمریکا بود به عنوان تبلیغات استفاده کرد.

وی با اشاره به مذاکرات دو سال قبل ایران، ترکیه و برزیل در خصوص تبادل سوخت که به بیانیه تهران منجر شد، یادآور شد: اوباما در نامه‌ای که به رئیس‌جمهور برزیل و نخست‌وزیر ترکیه نوشته بود، گفته بود که ایرانی‌ها ممکن است اعتماد نکنند که سوخت 3.5 درصد بدهند و 20 درصد بگیرند. اما من تضمین می‌کنم که سوخت 20 درصد را به ایرانی‌ها می‌دهیم متکی با بیان این‌که در عمل این اتفاق نیفتاد، گفت: این نشان داد که اوباما نتوانست این تصمیم را بگیرد.

کواکبیان نیز با تاکید بر اظهارات متکی گفت: بحث من این است ما با آمریکایی‌ها درباره مسائل دیگران مذاکره کردیم چرا بر سر مساله خودمان مذاکره نمی‌کنیم. وی افزود: ما با روس‌ها رابطه داریم در حالی که برخی معتقدند این مغایر با شعار نه شرقی و نه غربی ماست. روس‌ها در خیلی از موارد از جمله قطعنامه‌ها پا به‌پای آمریکایی‌ها پیش آمدند در حالی که می‌توانستند وتو کنند.

متکی در پاسخ به این سوال کواکبیان که چرا درباره مسائل دیگران مذاکره می‌کنیم اما درباره مسائل خودمان مذاکره نمی‌کنیم، گفت: اگر طرف مذاکره را نشناسید و چارچوب فکری او را ندانید، نمی‌توانید مذاکره کنید. وی افزود: اگر ما پیشنهاد دهیم فکر می‌کنید عکس‌العمل طرف مقابل چه خواهد بود؟ خود شما گفتید اگر این موضع را در شرایط خاص مطرح کنیم طرف مقابل فکر می‌کند ضعف داریم.

متکی تاکید کرد: آمریکایی‌ها هنوز به این نقطه نرسیدند که از جایگاه برابر وارد مذاکره شوند زیرا هنوز معتقدند که فشار موثر است. تصورشان این است که ما به خانه آخر رسیده‌ایم. آیا با چنین وضعی صحبت از مذاکره منفعت دارد؟

کواکبیان هم در این خصوص خاطر نشان کرد:‌ من معتقدم باید از موضع برابر بلکه بدون پیش شرط وارد مذاکره شد و حتما نتیجه این مذاکره باید برد ـ برد باشد نه این‌که احساس کنیم در مذاکره باید فقط منفعت داشته باشیم زیرا در این صورت علیه ما خصومت می‌کنند.

این کارشناس سیاسی خاطرنشان کرد: دیپلماسی ما باید فعال و تقویت شود. کسی نباید بگوید که مجذوب آنها بشویم بلکه براساس منافع ملی عمل کنیم. وی با یادآوری این‌که بدنه کارشناسی وزارت خارجه فعال نیست، افزود: ما می‌توانیم با دیپلماسی جلوی قطعنامه‌ها را بگیریم.

متکی در پایان این گفت‌وگو گفت: ما در مقوله دیپلماسی باید تدبیر و مقاومت داشته باشیم. اگر شما مقاومت نداشته باشید طرف احساس می‌کند که شکننده شده‌اید بنابر این روی شما حساب نمی‌کند. مذاکره در شرایط و زمانی باید باشد که طرف بداند در منطق و تدبیر، ظرفیت‌های لازم را داریم. ما حق اشتباه و آزمایش و خطا در این زمینه نداریم.