در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزنه ،مهربان تر از تصور شما
«حدود 7 سال پیش یکی از بیمارانم که به دیابت مبتلا بود با چند عرق گیاهی به کلینیک آمد که دفترچه ثبت قند خون وی حاکی از پایین افتادن های مکرر قند بود. برآن شدم که روی اثر یکی از این عرقها که برایم مشکوک بود، مطالعه کنم.
در همین هنگام موضوع پایان نامه یکی از دانشجویانم که به تحقیق روی عرق گیاه گزنه اختصاص داشت نظرم را جلب کرد که حاصل آن تحقیقات سلسله واری روی این گیاه ، استخراج ، خالص سازی و شناسایی ملکول ماده موثری از آن بود که می توانست قند خون را پایین آورد.»
آنچه نقل کردیم سرآغاز تحقیقات یک تیم 3 نفره از اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و نیز دانشگاه علوم پزشکی تهران است که به ساخت ترکیبی از ماده موثر گیاه گزنه به عنوان ماده پایین آورنده قندخون جایگزین انسولین در درمان دیابت نوع یک منتهی شده است.
نتایج این تحقیق همچنین در کنگره فدراسیون بین المللی دیابت ارائه شده و مورد توجه متخصصان علوم غدد از کشورهای مختلف نیز قرار گرفته است.
این ماده برای اولین بار در جهان کشف شده است و باید تحقیقات بیشتری روی آن صورت بگیرد تا بتوان آن را به دارویی خوراکی برای درمان دیابت نوع یک تبدیل و به بازار دارویی کشور و حتی دنیا عرضه کرد.
دکتر مریم رزاقی آذر، فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم کودکان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به تحقیقاتی که آغازگر بررسی تاثیرات ماده موثر گزنه در کاهش قندخون بوده است ، می گوید:
اثرات بیولوژیک فراکسیون های مختلف استخراج شده در هر مرحله روی موشهای سفید آزمایشگاهی بررسی می شد تا سرانجام ماده موثری که قندخون را پایین می آورد، کشف شد.
سپس تحقیقات جدیدی روی این ماده موثر بر موشهای آزمایشگاهی انجام گرفت که متوجه شدیم این ماده ترشح انسولین را افزایش نمی دهد، بلکه گلیگوژن کبد و اسیدلاکتیک عضله را افزایش می دهد و بررسی هایی روی سمی بودن آن هم انجام شد. سپس این مطالعه بر 10 بیمار دیابتی داوطلب صورت گرفت که منجر به پایین افتادن قندخون آنها شد.
ناگفته نماند که قبل از مطالعه بالینی ، من و اعضای گروه تحقیق این ماده را خوردیم تا از عدم وجود اثرات مضر فوری آن مطمئن شویم.
دیابت نوع یک یا کمبود انسولین
دیابت نوع یک بیماری است که بر اثر کمبود انسولین به وجود می آید. انسولین هورمونی است که باعث وارد شدن قند به داخل سلولهای بدن می شود و در نتیجه ، انرژی لازم را برای اعمال حیاتی سلول فراهم می کند.
اگر انسولین نباشد قند در سلولها، وارد و مصرف نمی شود و سلولها گرسنه باقی می مانند، در نتیجه قند خون بالا می رود که هم بر اثر مصرف نشدن قند است و هم کبد با یک کار جبرانی ، قند تولید می کند.
دیابت معمولا در سنین کودکی و نوجوانی و زیر 40سال ایجاد می شود و کسانی که یک زمینه ارثی دارند بیشتر به آن مبتلا می شوند؛ ولی این به آن معنی نیست که افراد نزدیک خانواده به دیابت مبتلا باشند.
درواقع اگریک اختلال ایمنی به ارث برسد ، ویروسها در کسی که این زمینه ارثی را دارد، خود ایمنی را بیدار می کنند.
تنها یک راه درمان وجود دارد
مسلما با بالا رفتن میزان قند خون در یک بیمار دیابتی ، مازاد آن از راه ادرار دفع می شود و مقدار زیادی آب را با خود همراه می برد و این مساله باعث کم آبی بدن ، احساس تشنگی ، پرنوشی و پرادراری می شود. از طرفی چون سلولها گرسنه هستند، پرخوری هم وجود دارد، ولی باوجود پرخوری بیمار لاغر می شود.
دکتر رزاقی آذر با تاکید بر این که تاکنون تنها یک راه درمان برای دیابت شناخته شده است ، می گوید: تنها شیوه درمان ، انسولین است که چون به صورت خوراکی جذب نمی شود باید به صورت تزریق زیرجلدی 2 یا 3 بار در روز انجام شود؛ البته تحقیقات زیادی در دنیا در حال انجام است که راهی برای شفای این بیماری و درمانی غیر از تزریق انسولین پیدا شود، ولی هنوز درمانی بجز آن وجود ندارد.
در دیابت نوع دو هم وضع به همین منوال است ، تنها با این تفاوت که در این نوع دیابت ، انسولین وجود دارد، ولی مقاومت های سلول مقابل اثر انسولین نیز دیده می شود.
بدین ترتیب در دیابت نوع 2 قرصهای خوراکی برای درمان وجود دارند که حساست نسوج محیطی را به انسولین افزایش می دهند و در عین حال باعث افزایش انسولین نیز می شوند.
دکتر رزاقی آذر تاکید می کند: دیابت نوع 2 را می توان تا مدت زیادی با مصرف این قرصها کنترل کرد. ولی زمانی که انسولین تمام می شود، به بیماران مبتلا به این نوع دیابت هم انسولین تزریق خواهیم کرد.
دارویی متشکل از 2 آمینواسید
ماده به دست آمده از گیاه گزنه یک ملکول پپتیدی است که انسولین را افزایش نمی دهد و شاید بتوان گفت مکانیسم اثرش مشابه انسولین است با این تفاوت که به صورت خوراکی و از طریق روده جذب می شود.
دکتر رزاقی آذر تاکید می کند: ابتدا ترکیب به دست آمده از ماده موثر گیاه گزنه را روی موشهای طبیعی آزمایش کردیم و سپس این آزمایش را روی موشهایی که با یک ماده دارویی ، دیابتی شده بودند تکرار کردیم و نتیجه آن که ، این ترکیب دارویی منجر به پایین آمدن قند خون در موشهای دیابتی شد.
درواقع ترکیب دارویی به دست آمده از 2 نوع آمینواسید تشکیل شده است که با قابلیت جذب از طریق روده می تواند اثراتی مشابه انسولین را البته به صورت تاخیری از خود نشان دهد. بدین ترتیب باید تحقیقات بیشتری روی میزان و دفعات مصرف روزانه دارو برای رسیدن به اثرات مطلوب انجام شود.
گیاه گزنه با خواص درمانی ضد دیابت
به نظر می رسد با استفاده از ماده موثر گیاه گزنه بتوان به تولید نوعی داروی خوراکی جایگزین انسولین نائل آمد؛ البته تحقیقات انجام شده به وسیله پزشکان ایرانی تا رسیدن به تولید دارویی این ترکیبات باید ادامه یابد تا طی چند سال آتی به نتیجه قطعی و مطلوب برسد.
دکتر رزاقی آذر با اشاره به این که تفاوت ترکیب بالا با انسولین در خوراکی قابل جذب بودن آن از طریق روده است ، می گوید: ابتدا باید این ماده موثر را سنتز کنیم چون استخراج بسیار سخت و وقتگیر است.
ما برای انجام کارهای تحقیقاتی به اندازه چندین وانت از این گیاه را فراهم می کردیم تا مقدار کمی ماده موثر به دست آوریم و البته در صورت کمکهای دولتی برای وارد کردن موادی که ساخت ماده را ممکن می کند، سریع تر به نتیجه خواهیم رسید.
بررسی های آزمایشگاهی به مدت 3 ماه ، روی یکی از بیماران که خودش از عرق گزنه استفاده کرده است ، هیچ گونه عارضه ای را از نظر خونی ، کلیه و کبد نشان نداده است.
با این حال چنین مطالعاتی باید روی تعداد بیشتری از بیماران و به مدت طولانی تر انجام شود. گفتنی است آنچه به محققان ایرانی در مراحل ساخت داروی درمان دیابت نوع یک جرات می داد آن بود که گزنه را سازمان غذا و داروی امریکا به صورت یک گیاه خوراکی شناخته است و سالهاست مردم عصاره آن را برای درمان بزرگی پروستات و حساسیت و موارد متعدد دیگر مصرف می کنند.
این گیاه از مواد بسیار زیادی تشکیل شده است که ما یک ماده آن را عامل پایین آوردن قند خون می دانیم. نباید فراموش کرد که ماده موثر گیاه گزنه می تواند در پایین آوردن قند خون موثر باشد، ولیکن مصرف عرق گیاهی آن نمی تواند چنین تاثیری را به همراه آورد.
چرا کمبود انسولین به وجود می آید؛
انسولین به وسیله سلولهای بتا در لوزالمعده ساخته و ترشح می شود. در دیابت نوع یک ، این سلولها تخریب می شوند و علت تخریب آنها برانگیخته شدن خود ایمنی است.
خود ایمنی بدین معنی است که بدن انسان بر ضد خودش موادی را می سازد به نام آنتی بادی که باعث تخریب سلولهای خودی می شود.
در دیابت نوع یک آنتی بادی ضد سلولهای بتا و انسولین و بعضی مواد دیگر که در لوزالمعده وجود دارند، ایجاد می شود. ویروسها را عامل برانگیخته شدن این خودایمنی می دانند. نتیجه کلی این است که انسولین ترشح نمی شود.
...باید منتظر ماند
به نظر می رسد محققان ایرانی عزم خود را برای به نتیجه رساندن تحقیقات آغاز شده جزم کرده اند حتی اگر مراحل تبدیل یک ماده به یک دارو چندین سال هم به طول انجامد، این پژوهشگران عقب نخواهند نشست.
بی شک به نتیجه رسیدن این تحقیقات می تواند گام بزرگ و برجسته ای برای پایان بخشیدن به درد و رنج بیماران بسیاری در سراسر دنیا باشد که از بیماری خاموش و فرساینده دیابت رنج می برند.
پونه شیرازی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
