طب امروز ادامه طب سنتی است

با در نظر گرفتن این که پزشکی، حاصل تجربه و تکامل انسان‌ها در قرون متمادی است، آیا با تقسیم طب به دو بخش سنتی و مدرن موافق هستید؟

خیر، طب به دو بخش سنتی و مدرن تقسیم نمی‌شود. در پزشکی با دو مقوله روبه‌رو هستیم، یکی مقوله طب رایج است؛ یعنی طبی که در حال حاضر در درمان بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. مقوله دیگر نیز طب‌سنتی یا مکمل است. در دنیا نیز طب به دو بخش مدرن و سنتی تقسیم نمی‌شود. طب رایج که در حال حاضر مورد استفاده قرار می‌گیرد، یکشبه به وجود نیامده است. در حقیقت طب رایج مرهون هزاران سال تجربه و علم‌آموزی بشر در طول سال‌های متمادی است. در طول این سال‌ها طب رایج نیز به مرور زمان بهتر و علمی‌تر شده است. بنابراین تمام مباحث مطرح در طب‌سنتی نظیر آناتومی، فیزیولوژی، گردش خون و داروشناسی نیز در طب رایج نهفته است و آنها دو مقوله جدا از هم نیست؛ یعنی باید بپذیریم که طب رایج ادامه همان طب‌سنتی است.

نمی‌توان بین طب‌سنتی و رایج مرزی ایجاد کرد. طب‌سنتی به مرور علمی و به روز شده و با تکیه بر شواهد سلولی ـ مولکولی از حالت کل‌نگر خارج شده است. امروزه در دنیا پزشکی را به دو بخش طب رایج و طب مکمل یا جایگزین تقسیم می‌کنند. طب رایج در داروهای شیمیایی، جراحی و... خلاصه می‌شود. طب جایگزین یا مکمل شامل طب‌سنتی، طب سوزنی، کایروپرکتیک و دیگر رشته‌های پزشکی است، ضمن این که امروزه طب‌سنتی به روز شده و مدرن است. برای مثال فناوری‌هایی که برای ساخت داروهای گیاهی یا به طور کلی در صنعت داروسازی گیاهی استفاده می‌شود، همه از صنایع مدرن و پیشرفته است. در طب سوزنی نیز از روش‌های نوین استفاده می‌شود. سیستم‌های تشخیصی پیشرفته می‌تواند تجربه خوبی برای طب‌سنتی باشد و انگیزه استفاده از روش‌های جدید در طب‌سنتی را افزایش دهد. بنابر تعریف سازمان جهانی بهداشت طب‌سنتی طبی است که در یک منطقه خاص و توسط مردم آن سرزمین پایه‌گذاری شده و در طول دوران آن منطقه پیشرفت داشته است.

طب مکمل تکمیل‌کننده طب رایج و طب‌سنتی نیز مهم‌ترین بخش طب مکمل است. طب‌سنتی یا به طور کلی طب مکمل طب کل‌نگر است. در طب رایج یا جدید یک بیماری خاص مانند دیابت یا سر درد به طور جداگانه تحت درمان قرار می‌گیرد، اما در طب مکمل بیماری به عنوان جزئی از کل در نظر گرفته می‌شود و مورد بررسی قرار می‌گیرد و در درمان هر بیماری، بیمار از جنبه‌های مختلف اعم از وضع گوارش، خواب، ویژگی‌های شغلی و شرایط کاری و به طور کلی همه مواردی که می‌تواند بر سلامت او تاثیرگذار باشد، تحت آزمایش و معاینات کامل قرار می‌گیرد. در نهایت نیز دارویی برای بیمار تجویز می‌شود که بدن را به نظم قبلی بازگرداند. در طب‌سنتی بیماری را ناشی از ایجاد اختلال در نظم بدن می‌دانند و هدف از درمان این است که بدن به نظم طبیعی و اولیه بازگردد. به این ترتیب نه‌تنها مشکل بیمار برطرف می‌شود، بلکه بیمار به طور کلی به سوی سلامت قدم برمی‌دارد.

هر طب‌سنتی اعم از ایرانی، چینی یا هندی روش خاص خودش را دارد، اما وجه شباهت‌ بسیاری میان همه آنها وجود دارد. نبض بیمار، رنگ چهره، رنگ زبان، عادات تغذیه‌ای، وضع خواب و اجابت مزاج از جمله مواردی است که در تشخیص بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته پزشکی که از طب مکمل و سنتی استفاده می‌کند، باید از اصول طب رایج نیز مطلع باشد و در واقع باید پزشک باشد و بر اساس شرایط بیمار برای او آزمایش، عکس، سی‌تی‌اسکن یا ‌ام‌آرآی تجویز کند تا از نتایج آنها در تشخیص بیماری استفاده شود.

بهتر است در معاینات پزشکی که روی بیماران انجام می‌شود، طب سنتی و مکمل در کنار همدیگر باشد و اگر بخواهیم آنها را از هم جدا بدانیم قطعا تصمیم اشتباهی گرفته‌ایم. هرگز پزشک نباید به بیمار توصیه کند داروهای شیمیایی را قطع کرده و از این پس فقط از داروهای گیاهی استفاده کند. این بستگی به شرایط بیمار دارد. ممکن است تنها داروی گیاهی برای بیمار کافی باشد یا صرفا نیاز به داروی شیمیایی داشته باشد یا این که بیمار به ترکیبی از این داروها نیاز داشته باشد. بنابراین پزشک نباید تعصبی داشته باشد و براساس آن دارویی را برای بیمار تجویز کند. باید براساس شرایط بیمار برایش دارو تجویز شود. متخصص طب سنتی نباید بیمار را به مصرف داروی گیاهی تشویق کند.

طب سنتی یا مکمل هم مانند طب رایج محدودیت‌هایی دارد و این طور نیست که به قطعیت بگوییم طب سنتی یا مکمل می‌تواند همه بیماری‌ها را درمان کند. طب مکمل بویژه برای بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج بسیار مفید و موثر است و در بعضی موارد می‌تواند درمان‌کننده باشد و بیمار را به بهبود کامل برساند. در بیشتر موارد بیمار به روش طب سنتی بهبود نسبی پیدا می‌کند و این روش کمک‌کننده است. اگر طب سنتی بدرستی مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند کمک‌کننده باشد. به طور کلی طب سنتی در مواردی درمان‌کننده و در مواردی نیز کمک‌کننده است.

یکی از ویژگی‌های مهم و بارز در طب مکمل، نقش آن در پیشگیری از بروز بیماری‌هاست. خیلی از افرادی که هیچ بیماری خا‌صی ندارند و در سلامت کامل به سر می‌برند، می‌توانند با استفاده از روش‌های طب سنتی یا مکمل مانند طب سوزنی یا داروهای گیاهی نظم بدنشان را حفظ کنند و از پیر شدن سلول‌ها و ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری کنند و در نتیجه طول عمر بیشتری داشته باشند. در سطح دنیا مراکزی راه‌اندازی شده که به افراد کمک می‌کند با پیشگیری از ابتلا به بیماری‌ها، طول عمر بیشتری داشته باشند. همه مراجعان به این مراکز سالم هستند و پزشکان برای آنها برنامه غذایی، داروهای گیاهی و فعالیت‌های ورزشی مناسبی توصیه می‌کنند که به آنها کمک می‌کند زندگی سالم‌تری داشته باشند.

داروهای گیاهی از مهم‌ترین روش‌های درمانی در طب سنتی است، اما طب سنتی تنها بر پایه گیاهان دارویی نیست. در طب سنتی روش‌های غیردارویی نیز جایگاه خاص خود را دارد. برای مثال در طب چینی علاوه بر داروهای گیاهی از ماساژدرمانی نیز استفاده می‌شود یا طب سنتی ایرانی نیز مشتمل بر روش‌های مختلف داروهای گیاهی، اعمال یداوی و حجامت است.

طب سنتی هم می‌تواند عوارضی داشته باشد. اگر طب مکمل بدرستی استفاده نشود و راهکارهای درمانی توسط پزشک متخصص تجویز نشده باشد، می‌تواند عوارضی به همراه داشته باشد. ممکن است داروهای گیاهی با داروهای شیمیایی تداخل داشته باشد. بنابراین تصور این که طب سنتی صددرصد بدون عارضه باشد، کاملا نادرست است. نکته مهم این است که طب سنتی یا مکمل باید در جای خودش و توسط پزشک متخصص و بدرستی استفاده شود تا عارضه‌ای در پی نداشته باشد.

فردی که در زمینه طب مکمل طبابت می‌کند باید از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجوز فعالیت داشته باشد. مردم نیز باید به افرادی مراجعه کنند که یک مرجع علمی مانند دانشگاه علوم پزشکی، نظام پزشکی یا وزارت بهداشت آنها را تائید کرده باشد.

در سال‌های اخیر، طب سنتی در ایران به پیشرفت‌های مهمی در این زمینه دست یافته است. طب سنتی در ایران از پتانسیل‌های بسیار خوبی برخوردار است و می‌تواند جهانی شود. طی این سال‌ها اقدامات مثبتی در این زمینه انجام شده است.

فرانک فراهانی جم