توفان، زندگی درسیستان را مختل کرد

بروز توفان و بادهای‌ 120 روزه گرچه برای مردم استان سیستان،‌ پدیده غریبی نیست، اما خشکسالی دهه اخیر و خشکی هامون موجب افزایش زمان این بادها از 120 روز به بیش از 160 روز و افزایش غلظت گرد و غبار شده و در ماه‌های اواخر بهار و فصل تابستان زندگی را برای ساکنان این استان بویژه شهرها و روستاهای منطقه سیستان و شهرستان زاهدان مشکل کرده است. تالاب بین‌المللی هامون با 400 هزار هکتار وسعت سال‌هاست که اسیر خشکسالی شده، به طوری که کم‌‌آبی از سال 76 دامن هامون را گرفته و اکنون حدود 14 سال با بی‌آبی و حتی خشکی رو‌به‌رو است. بادهای موسمی وقتی با بستر خشک این دریاچه برخورد می‌کنند، خاک‌های بستر آن را حرکت داده و مناطق وسیعی از استان سیستان و بلوچستان و حتی خراسان جنوبی را دچار ریزگردها می‌کند. به طوری که مردم این مناطق با مشکلات متعدد اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی دست به گریبان هستند.

در و پنجره‌های این دیار به روی طبیعت لاک و مهر شده‌ و هراس از مدفون شدن زیر خروارها ماسه بادی، خواب راحت را از چشمان مردم ربوده است. شدت توفان در منطقه همچنین باعث تشدید بیماری‌های تنفسی و ریوی و سل شده و بر افزایش آمار تصادفات نیز تاثیر گذاشته است.

به گفته برخی کارشناسان سالانه 600 میلیارد تومان خسارت ناشی از خشک شدن تالاب هامون دامنگیر مردم و دولت می‌شود.

محمد کیخا، یکی از ساکنان شهرستان هیرمند می‌گوید: پدرم بر اثر بیماری سل مدت‌ها در منزل گوشه‌نشین شده است، با شدت یافتن توفان بر شدت بیماری وی نیز افزوده می‌شود. وی می‌افزاید: دو فرزند دارم که یکی به بیماری ریوی مبتلاست و دیگری از ناحیه چشم مشکل دارد که هر دو بر اثر تبعات توفان‌های شن در منطقه است. این شهروند هیرمندی با بیان این‌که چند روزی است که نمی‌توانیم برای امرار معاش و خرید روزانه از منزل خارج شویم، تصریح می‌کند: شعاع دید خیلی پایین است و دیگر نمی‌توان در این مواقع از وسیله نقلیه استفاده کرد، زیرا هر لحظه وقوع حادثه امکان‌پذیر است.

مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست سیستان و بلوچستان با بیان این‌که میزان ذرات معلق در هوای منطقه «تخت عدالت سیستان» بر حسب پی‌ام تن، 930 میکروگرم بر مترمکعب است،‌ می‌گوید: این در حالی است که استاندارد هوای سالم در هر منطقه‌ای از صفر تا 150 میکروگرم بر مترمکعب است.

خسرو افسری می‌افزاید: آلودگی هوا در زابل هم‌اکنون شش برابر حد استاندارد است، مرز ورود به وضع بحران از 750 میکروگرم بر مترمکعب به بالاست که هم‌اکنون براساس درجه‌بندی هوا، وضع کیفی هوای زابل بحرانی است.

یک کارشناس مسئول زیستگاه‌ها و امور مناطق محیط‌زیست استان سیستان و بلوچستان نیز با بیان این‌که بروز این توفان‌ها مشکلات بهداشتی و اقتصادی زیادی برای ساکنان این استان به وجود آورده است، تنها راه حل این بحران را آبگیری هامون عنوان می‌کند و در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: برای تحقق این امر نیز ضرورت یک توافق و اقدام جمعی و هماهنگی بین سازمانی ضروری است وگرنه به تنهایی کاری از دست محیط زیست و سازمان دیگری برنمی‌آید.

الهام آبتین به اقدامات در دست انجام سازمان متبوعش اشاره می‌کند و می‌افزاید: ایجاد طرح پایلوت هامون کوچک و اصلاح شیب بستر هامون از جمله کارهایی است که مرحله مقدماتی و مطالعاتی خود را پشت سر گذاشته و برای اجرا منتظر دریافت اعتبار است. به گفته وی، طرح پایلوت هامون کوچک، ایجاد محدوده‌ای کوچک از سطح هامون بزرگ و آبگیری آن است که بتوان تمام شرایط زیست‌محیطی را برای ادامه زندگی جانداران منطقه و همچنین احیای کشاورزی و دامداری در آن مهیا کرد. اصلاح شیب بستر هامون نیز راهکاری است برای لایروبی بستر هامون که در دوران خشکسالی دچار فرسایش و شیبی شده که مانع سرازیر شدن آب از سمت افغانستان به ایران و این تالاب می‌شود.

آبتین خاطرنشان می‌کند: علاوه بر این دو راهکار استانی،‌ در سطح ملی نیز مصوبه‌ای از طریق هیات دولت و در آخرین سفر این هیات در اردیبهشت سال گذشته برای آبگیری دریاچه در نظر گرفته شد که طبق آن با این دریاچه همانند دریاچه ارومیه برخورد ، برای آن چاره‌اندیشی شود.

وی می‌گوید: دولت در این، مصوبه تاکید کرده است که هرگونه تصمیم‌گیری ملی و بین‌المللی برای رفع بحران دریاچه ارومیه برای تالاب هامون نیز به اجرا در خواهد آمد، اما تاکنون هیچ اقدام عملی در این زمینه انجام نگرفته است. این کارشناس مسئول با نامناسب خواندن وضع اقتصادی بهداشتی و زندگی مردم این استان می‌گوید: تا اعتباری برای اجرای طرح‌های مذکور به استان اختصاص نیابد عملا هیچ کاری نمی‌توان انجام داد و مردم چاره‌ای جز تحمل و مدارا با این وضع ندارند.

فرماندار شهرستان هیرمند نیز در این‌باره به فارس می‌گوید: خشکی دریاچه هامون و حتی کم‌آبی رودخانه هیرمند باعث شده تا به محض بروز توفان هرچند با سرعت پایین، گرد و غباری غلیظ سطح منطقه سیستان را فرا گیرد و مشکلات عدیده تنفسی را برای مردم این منطقه فراهم آورد که این امر توجه ویژه مسئولان را به این منطقه می‌طلبد.

محمد گمرکی‌زاده با اشاره به وزش توفان و گرد و خاک شدیدی که از چند روز گذشته در هیرمند آغاز و باعث کندی تردد در راه‌های روستایی شده است،‌ می‌افزاید: با توجه به شدت توفان، بیشتر روستای شهرستان هیرمند در محاصره شن‌های روان قرار گرفته و توفان خساراتی را به محورهای درون روستایی، کشاورزان و گلخانه‌داران سطح شهرستان وارد کرده است.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل نیز با بیان این‌که طی روزهای اخیر که توفان در منطقه شدت یافته، میزان اشغال تخت‌ها در بیمارستان‌ها نیز افزایش یافته است،‌ می‌گوید: میزان مراجعه بیماران به اورژانس در این مدت افزایش یافته و به تعداد بیماران تنفسی نیز اضافه شده است.

محمدحسین اژدری می‌افزاید: بعضی از بیماران مسلول که کهنسال هم هستند، در زمانی که توفان شدید است، بیشتر عذاب می‌کشند. وی تصریح می‌کند: شدت توفان گرد و خاک همچنین بیماران مبتلا به افسردگی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد به گونه‌ای که میزان مراجعه آنها در این مدت به بیمارستان‌ها افزایش یافته است. ضمن این‌که بیماران تنفسی و پوستی نیز از تبعات و اثرات ریزگردها که بیش از حد مجاز است در رنج هستند.