تولد یک شغل بی‌حاصل در سفارتخانه‌ها

طرح به‌کارگیری رایزن گردشگری، نخستین بار از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مطرح شد و آن طور که منوچهر جهانیان، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری می‌گوید، رئیس‌جمهور دستور بررسی ابعاد مختلف آن را به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری صادر کرده است.

منوچهر جهانیان با اعلام این خبر به فارس می‌گوید: رایزنان گردشگری علاوه بر تبلیغ جاذبه‌های گردشگری ایران باید در زمینه میراث فرهنگی و صنایع دستی نیز فعالیت کرده و زمینه معرفی و توسعه صادرات صنایع دستی را فراهم کنند.

شورای مشورتی گردشگری ایران، شورایی است که هدفش هم کاسه کردن ایده‌های مسئولان برای توسعه گردشگری داخلی و خارجی و رفع مشکلات در این حوزه است.

طرح به کارگیری رایزن گردشگری در سفارتخانه‌های کشور نیز حاصل جلسات همین شوراست.

فکر می‌کنید دور میز این شورا چه کسانی نشسته‌اند؟ مسئولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، برخی استادهای دانشگاه‌ها، نمایندگانی از پلیس اداره گذرنامه و فعالان صنعت گردشگری و... یکی از اعضایی که کمتر کسی حدس می‌زند سر این میز حاضر شود، معاون کنسولی وزارت امور خارجه است که وظیفه‌اش برنامه‌ریزی برای جذب گردشگران خارجی و سامان دادن به خروج گردشگران ایرانی است.

عضویت این وزارتخانه در شورای گردشگری گواهی است بر این که وزارت امور خارجه باید نقشی جدی‌تر از آنچه امروز دارد، در حوزه گردشگری ایفا کند.

این حقیقتی است که حسن قشقاوی، معاون کنسولی وزارت امور خارجه بر آن اذعان دارد و برای اثباتش در همان نخستین جلسه این شورا گفت: «گردشگری در دیپلماسی عمومی حرف اول را می‌زند» و شاید همین حرف است که باعث شده سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، با ارائه طرح به‌کارگیری رایزن گردشگری در سفارتخانه‌ها، بیشتر از گذشته وزارت امور خارجه را به عنوان عضوی از شورای مشورتی گردشگری در مساله توسعه این صنعت دخیل کند.

طرح به‌کارگیری رایزن گردشگری در سفارتخانه‌های کشور گرچه هنوز اجرایی نشده و در مرحله بررسی قرار دارد، از سوی برخی کارشناسان حوزه گردشگری چندان مفید و مثبت ارزیابی نمی‌شود. یکی از این کارشناسان دکتر احمد روستا، کارشناس حوزه گردشگری و استاد دانشگاه شهید بهشتی است که اعتقاد دارد این طرح صرفا باعث اضافه کردن پستی جدید به مجموعه سمت‌های اداری در سفارتخانه‌ها می‌شود، اما اوضاع گردشگری خارجی ایران را بهتر نخواهد کرد.

او با اشاره به این که رسیدگی به امور حوزه گردشگری را در سفارتخانه‌ها می‌توان به رایزن بازرگانی سپرد، می‌گوید: مسئولیت رایزن‌های بازرگانی کمک به وارد کنندگان و صادرکنندگان ایرانی است و از آنجا که گردشگری یک صنعت به حساب می‌آید، می‌شود مجموعه فعالیت‌های برون‌مرزی در حوزه بازرگانی و خدمات گردشگری به طور متمرکز به این گروه از رایزنان سپرده شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی تاکید می‌کند که اگر گردشگری را فعالیتی فرهنگی در نظر بگیریم نیزرایزن‌های فرهنگی می‌توانند به مسائل مربوط به آن رسیدگی کنند و بنابر این چه لزومی دارد که کشور با صرف هزینه بیشتر، رایزن‌های گردشگری را در سفارتخانه‌ها به کار گیرد.

از دیدگاه او، مشکل اصلی برای سامان دادن به امور گردشگری در خارج از کشور، کم بودن پست‌های اداری نیست که بشود با ایجاد شغلی تازه در سفارتخانه آن را حل کرد، بلکه مساله اساسی نامشخص بودن مسئولیت‌های رایزن‌های کنونی است و اگر تعریف مشخصی از مسئولیت‌های رایزنان فرهنگی و بازرگانی ارائه شود ، مسلما رسیدگی به امور گردشگری نیز در حوزه وظایف یکی از این دو گروه رایزن می‌گنجد.

حتی اگر رایزن‌های گردشگری به سفارتخانه‌های ایران اعزام شوند و بتوانند در جذب گردشگر بیشتر به کشورمان مفید باشند، آیا می‌توان مطمئن بود که ایران توانایی پذیرایی از گردشگران خارجی بیشتر را دارد؟

برای پاسخ به این پرسش، فقط کافی است خاطره اوج سفرهای داخلی در هر فصل را به یاد بیاوریم. شواهد حاکی است که متولیان گردشگری در کشورمان در فصل‌های پرمسافر، حتی نمی‌توانند امور گردشگران داخلی را سر و سامان دهند و امکانات کافی برای اسکان دادن و پذیرایی از آنها را در بسیاری از استان‌ها ندارند و با این حساب نمی‌توان انتظار داشت از انبوه مهمانان خارجی پذیرایی درخور داشته باشند.

تلاش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای ایجاد شغلی جدید در سفارتخانه‌های ایران در 60 کشور دنیا در حالی صورت می‌گیرد که پیش از این جهانیان از بی‌پولی سازمانش برای تبلیغ در حوزه گردشگری سخن گفته بود.

او حتی اعلام کرده بود که سازمانش توانایی قبول مسئولیت تبلیغ برای گردشگری ایران را در نمایشگاه‌های خارج از کشور ندارد و بر همین اساس به نظر می‌رسد ارائه طرح‌هایی از قبیل «به‌کارگیری رایزن گردشگری در سفارتخانه‌ها» که مسلما هزینه‌ای چند برابر تبلیغات گردشگری در نمایشگاه‌های خارجی را دارد، صرفا یک شعار دهان پر کن در حوزه گردشگری است که به رونق بازار گردشگری خارجی ایران منجر نمی‌شود.

جام‌جم برای تکمیل این گزارش تلاش کرد با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیز گفت‌وگو کند که این تلاش مانند دفعات گذشته بی‌نتیجه ماند.

مریم یوشی‌زاده / گروه جامعه