باغ عمارت پهلوان‌پور مرمت می‌شود

یکی از این باغ‌های کویری، باغ پهلوان‌پور در استان یزد است که سال گذشته توانست توجه جهانیان را نیز به خود جلب کند و به فهرست آثار طبیعی تاریخی یونسکو بپیوندد.

این باغ عمارت که متعلق به اواخر دوره قاجار است، متعلق به فردی به نام «حسن ملارضا» بوده که بعد از او به دامادش «علی پهلوان» رسیده است. اگرچه احداث بناهای مختلف این مجموعه به دوره‌های مختلف مربوط می‌شود، اما تاریخ احداث اولیه مجموعه به اواخر دوره قاجار بازمی‌گردد.

باغ‌عمارت پهلوان‌پور در منطقه مزویرآباد مهریز قرار دارد که به دلیل دسترسی به قنات و وجود آب روان، یک منطقه اعیان‌نشین به شمار می‌رفته است.

وجود باغ‌های زیبا در این منطقه که بیشتر متعلق به دوره‌های قاجار و پهلوی است، تا حدود زیادی تغییر سبک و معماری باغ‌سازی از دوره قاجار به پهلوی را نشان می‌دهد.

سهم باغ پهلوان‌پور از آب قنات منطقه، ۱۶ حقابه است که هر ۱۲ روز یک بار به آن تعلق می‌گیرد. زمان هر حقابه نیز بین ده الی ۱۱ دقیقه است که به آن سبو نیز گفته می‌شود.

باغ مملو از درختان میوه و چنار است. وجود درختان تنومند و سالخورده چنار در دو طرف جوی اصلی باغ، منظره دلپذیری را رقم زده است. درختان مثمر نیز که شامل انار، بادام و خرمالوست، در جای‌جای باغ خودنمایی می‌کند. کاشت این درختان با توجه به گرمای زیاد استان یزد نمایانگر آب و هوای متفاوت و نسبتاً خنک این منطقه است.

عمارت باغ نیز ویژگی‌های خاص خود را دارد، به طوری که معماری آن نمایانگر تغییرات سبک باغ‌سازی کهن ایرانی به سمت باغ‌سازی رایج امروزی است.

این عمارت شامل یک مجموعه ورودی، ساختمان کوشک یا شربتخانه، بنای زمستانخانه، بنای سرایداری، حمام و آشپزخانه است. سبک معماری آن ترکیبی از معماری کوشکی و حیاط مرکزی است که کوشک اصلی در مرکز باغ قرار دارد. مسیر عبوری آب در باغ نیز از این محور است. علاوه بر این محور اصلی، آب در دو محور دیگر نیز جریان دارد که باغ‌آرایی حول این دو محور به وجهی زیبا صورت گرفته است. مجموعه ورودی باغ شامل برج، اصطبل و کاهدان است. تزئینات برج همانند تزئینات دوره زندیه است، اگرچه تاریخ احداث تمام مجموعه مربوط به دوره قاجار است. زیباترین بخش باغ، کوشک یا شربتخانه است که در اصلی‌ترین مسیر باغ واقع و در سه سطح (5/2 طبقه) طراحی شده است. بخش داخلی کوشک شامل تالار ـ حوضخانه و گوشوارهاست که آب قنات حسن‌آباد پس از عبور از وسط آن در باغ جاری می‌شود. زمستانخانه بخش دیگری از عمارت است که ساخت آن به دوره پهلوی اول مربوط می‌شود.

این بخش به این دلیل به زمستانخانه مشهور است که جهت آن با توجه به اقلیم منطقه، بنا را برای استفاده در زمستان مناسب ساخته است. این بنا در یک طبقه ساخته شده و اتاق‌های نشیمن، پستو، طنبی و مطبخ را شامل می‌شود. در کنار کوشک، آشپزخانه، حمام و انباری نیز قرار دارد که اخیراً به‌وسیله حفاری از زیر خاک بیرون آورده شد. بنای مشهور به سرایداری نیز که محل سکونت و کارگاه خدمه باغ بوده، در جبهه شمالی باغ قرار دارد.

بهرام رضایی، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد با اشاره به این‌که حیات باغ به آب بستگی دارد و یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های باغ ایرانی، آبی است که از قنات‌ها سرچشمه می‌گیرد، می‌گوید: جذابیت‌های معنوی، معماری و باغ‌‌سازی در باغ ایرانی جای گرفته است و در این باغ‌ها نقش‌آفرینی می‌کند. معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری یزد هم از مرمت و ساماندهی باغ‌عمارت پهلوان‌پور خبر می‌دهد و می‌گوید: اجرای این طرح از اواخر سال گذشته آغاز شده است و هنوز ادامه دارد. سامان کارگر می‌افزاید: عملیات کف‌سازی ورودی و محوطه، اندودها و طرح‌های باغ‌آرایی در این مجموعه تاریخی با 600 میلیون ریال در حال انجام است.وی با اشاره به این‌که باغ تاریخی پهلوان‌پور از باغ‌های منحصربه‌فردی است که بر اساس طرح باغ‌های اصیل ایرانی بنا شده است، خاطرنشان می‌کند: عملیات بازسازی تاسیسات و نوسازی فضاهای خدماتی نیز در این باغ قاجاری در حال اجراست. باغ عمارت پهلوان‌پور در مهرماه ۱۳۸۱ به ‌عنوان یکی از آثار تاریخی طبیعی به ثبت ملی رسید و در سال گذشته نیز به همراه هشت باغ دیگر کشور در فهرست آثار جهانی ماندگار شد.