کلیات برنامه درسی نهضت سوادآموزی

 چارچوب و کلیات برنامه درسی مرحله اول آموزش بزرگسالان (نهضت سوادآموزی) که در هشتصد و شصت و دومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش و با عنایت به تبصره مواد پنج و 11 ساختار آموزشی مرحله اول آموزش بزرگسالان مصوب هشتصد و سی و سومین جلسه این شورا به تصویب رسیده بود با تأیید رییس‌جمهور و رییس این شورا برای اجرا به وزارت آموزش و پرورش ابلاغ شد.

وزارت آموزش و پرورش موظف است برنامه درسی مرحله اول آموزش بزرگسالان (نهضت سواد آموزی) را با رعایت چارچوب زیر تدوین و به تأیید کمیسیون برنامه‌های درسی و تربیتی شورای عالی آموزش و پرورش برساند.

بر اساس این مصوبه، دوره سوادآموزی دوره‌ای است که به منظور دستیابی افراد بزرگسال به حداقل سواد، طراحی و اجرا می‌شود.

طول این دوره حداقل 400 و حداکثر 550 ساعت است؛ اهدف این دوره عبارتند از «کسب مهارت خواندن و نوشتن، فهم و درک متون ساده فارسی»، «انجام محاسبات ریاضی در حد چهار عمل اصلی» «آشنایی با قرآن و کسب مهارت های اولیّه روخوانی قرآن» و «آشنایی بیشتر با معارف دینی و فرهنگ اسلامی».

همچنین در این مصوبه، دوره تحکیم سواد دوره ای است که فرصت استمرار و پایداری آموخته‌ها و کاربرد آن را برای کسانی که دوره سوادآموزی را گذرانده‌اند و تمایل به ادامه تحصیل ندارند، فراهم می‌سازد.

طول این دوره معادل 200 ساعت است که 70 ساعت حضوری و 130 ساعت غیر حضوری است؛ اهدف این دوره شامل «پیشگیری از بازگشت به بی‏سوادی»، «ایجاد ارتباط بین سوادآموزی و آموزش مهارت‏های اساسی زندگی» و «زمینه‏سازی یادگیری مادام‏العمر» است.

دوره انتقال، دوره‌ای است که فرصت ادامه تحصیل برای کسانی که دوره سواد آموزی را گذرانده‌اند یا کسانی که فاقد شرایط ادامه تحصیل در نظام آموزش و پرورش رسمی هستند را فراهم می‌سازد.

 طول این دوره 800 ساعت است و هدف‌های این دوره شامل «گسترش مهارت‌های خواندن و نوشتن و درک مطلب و کاربرد آن در زندگی»، «گسترش فرهنگ و معارف دینی و توانمندسازی افراد در به کارگیری دستورات دینی در زندگی فردی و اجتماعی»، «آشنایی بیشتر با مفاهیم ریاضی، علوم و توانمندی به کارگیری آن در زندگی روزمره» و «رشد بینش اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی بزرگسالان» است.

رویکردهای تدوین برنامه درسی آموزش بزرگسالان

رویکردهای اصلی تدوین برنامه درسی آموزش بزرگسالان با توجه به ویژگی‌های مخاطبان و انتظار جامعه از آنان و سیاست‌های شتاب بخشی به امر سوادآموزی همراه با ارتقای فرهنگ اسلامی ایرانی بزرگسالان عبارتند از:

1- رویکرد مبتنی بر نیازها و علایق: تطابق بین محتوای برنامه درسی با نیازها و علایق یادگیرنده که منجر به تقویت انگیزش و ایجاد فرصت‌های بیشتر یادگیری می شود و یادگیرنده را به طور فعال در چرخه یادگیری درگیر می‌سازد، استعدادهای بالقوه او را شکوفا می‌کند و زمینۀ یادگیری مادام العمرش را فراهم می‌آورد.

2- رویکرد فرهنگی-تربیتی: این رویکرد بر تجربه فرهنگی و اجتماعی یادگیرنده تأکید و به او به عنوان فردی که در بستر و شرایط فرهنگی و اجتماعی خاصی قرار دارد، نگاه می‌کند. علاوه براین، تلاش دارد تا از طریق برنامه‌های درسی و ارزش‌ها، سنّت‌ها و اخلاقیات پذیرفته شده جامعه را به یادگیرنده منتقل نماید، به طوری که فرد را برای پذیرش نقش و مسوولیت در جامعه آماده کند.

3- رویکرد موضوعی: موضوع‌های درسی در شکل دادن به ساختار کل برنامه درسی، نقش اساسی دارند و هر موضوع (مانند زبان فارسی ، ریاضیات و علوم تجربی) نیز از ساختار منحصر به فردی برخوردار است که دستیابی به دانش جدید و تبحر یادگیرنده در ساختار موضوع های گوناگون را امکان پذیر می‌سازد، لذا در این رویکرد، برنامه درسی بر پایه چگونگی رشد و توسعه دانش در حوزه های گوناگون علمی سازماندهی می‌شود.

براساس این گزارش، اصول حاکم در این چارچوب شامل «حاکمیت ارزش های دینی و فرهنگ اسلامی بر برنامه سوادآموزی»، « پیوند آموزش مهارت های زندگی و یادگیری مادام العمر با سوادآموزی»، «تأکید بر فرآیند یادگیری به جای قاعده آموزی»، «توجه به تفاوت های فردی، ویژگی های شناختی ، اجتماعی ، عاطفی و ارزشی سواد آموزان»، «بهره گیری ترکیبی از روش زبان آموزی برای آموزش مهارت‌های خواندن و نوشتن به سواد آموزان»، «ایجاد حس موفقیت و استقلال در سوادآموز طی فرآیند سوادآموزی»، «تأکید بر استقرار هویت اسلامی- ایرانی در سوادآموزی»، «تأکید بر تقویت انسجام اجتماعی و وحدت ملی»، «ارجحیت زبان نوشتاری بر گفتاری» و «رعایت سیرِ زبان آموزی فارسی در آموزش روخوانی قرآن کریم»‌ است.

 اصول کلی انتخاب و سازماندهی محتوا

در ادامه این گزارش با اشاره به اصول کلی انتخاب و سازماندهی محتوا آمده است:

1- محتوا باید متناسب با فناوری آموزشی و برپایه نیازها و علایق و رعایت ویژگی‏های بزرگسالان تدوین شود.

2- مسایل واقعی و روزمره زندگی برای فعال شدن سوادآموزان در یادگیری مورد توجه قرار گیرد.

3- تلفیق مفاهیم وموضوع های آموزشی از ساده به مشکل مورد توجه قرار گیرد.

4- در سازماندهی و تدوین محتوای آموزشی باید شرایط خود ارزیابی فراهم شود.

5- علاوه برکتاب‏های درسی باید برای یادگیری غیرحضوری و مستقل، کتاب، منابع، مواد و بسته های آموزشی تدوین و تولید شود.

6- در سازماندهی محتوا به تجارب عینیت یافته سوادآموزان بزرگسال توجه شود.

7- محتوا باید انگیزه خود آموزی و خودگردانی در یادگیرندگان را تقویت کند.

 نحوه ارزشیابی

ارزشیابی در این چارچوب شامل ارزشیابی برنامه درسی به منظور آگاهی از تناسب عناصر برنامه با شرایط و ویژگی های سواد آموز، امکانات، محدودیت ها و قابلیت اجرای آن، توسط برنامه ریزان و ارزشیابان برون سازمانی انجام می شود.

در ارزشیابی برنامه درسی، باید اطلاعات مربوط به موارد زیر جمع‌آوری شود تا برنامه ریزان بتوانند بر پایه آن بازبینی و اصلاحات لازم در بخش های مختلف برنامه را به عمل آورند.

1- کارآیی، تناسب و مقبولیت اهداف برنامه درسی در تأمین نیازهای آموزشی سواد آموزان و جامعه.

2- ارتباط و نحوه سازماندهی محتوای برنامه درسی با اهداف، علایق و توانایی های سواد آموز.

3- سودمندی و اعتبار علمی محتوا.

4- میزان تناسب روش های یاددهی- یادگیری  با اهداف و کارآیی برنامه در ارائه محتوا و خود آموزی سواد آموزان.

5- میزان تناسب امکانات اجرایی با برنامه درسی و میزان آمادگی عوامل اجرایی و آموزشی.

6- تناسب روش‌ها و ابزارهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با اهداف، محتوا و روش‌های تدریس.

در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی نیز باید «به سنجش و ارزشیابی به عنوان جزء تفکیک ناپذیر از فرآیند یاددهی - یادگیری نگریسته شود»، «هدف اصلی ازسنجش و ارزشیابی، اصلاح و بهبود آموخته‌ها و یادگیری سوادآموزان و فرآیند یاددهی ـ یادگیری آنان باشد»، «در سنجش آموخته ها و یادگیری سوادآموزان، توانایی آنان درکاربرد آموخته هایشان در امور روزمره زندگی مورد توجه قرار گیرد»، «از خود سنجی و دیگر سنجی به عنوان ابزاری برای جمع آوری اطلاعات مکمل سایر ابزار ها، استفاده شود»، «نتایج سنجش و ارزشیابی به گونه‌ای به سوادآموزان منعکس شود که آنان را در زمینه یادگیری و شرکت در کلاس درس، تشویق و ترغیب کند» و «از انواع سنجش و ارزشیابی ( ورودی، تکوینی و پایانی) استفاده شود».

در پایان این گزارش به روش‌های سواد آموزی و صلاحیت های حرفه‌ای آموزش دهندگان اشاره شده و آمده است: از آنجایی که سوادآموزی صرفاً از طریق برون سپاری و بهره گیری از کارکنان رسمی آموزش و پرورش و سایر دستگاه‌های دولتی، بازنشستگان لشکری و کشوری، ظرفیت بخش غیر دولتی و همه افرادی که استخدام بر آنها مترتب نیست، به مرحله اجرا در می‌آید لذا شرایط، ضوابط، صلاحیت‌ها و ویژگی‌های افرادی که برای همکاری دعوت می‌شوند از سوی سازمان نهضت سوادآموزی تعیین و پس از تایید آموزش و پرورش ابلاغ می‌شود. (فارس)