خانه مشروطه خامنه؛ زادگاه شیخ محمد خیابانی

خانه‌ شیخ مشروطه ایران، در غرب خامنه، در محله حاج احمد و روبه‌روی مسجد کوچکی قرار دارد. این خانه روزی خانه کدخدای خامنه (حاج عبدالحمید تاجر خامنه‌ای) پدر شیخ محمد بود. پس از این ‌که حاج عبدالحمید دار دنیا را وداع می‌گوید، خانه به شیخ محمد خیابانی می‌رسد. طبق دستنوشته‌های پروفسور علیزاده، در زمان مشروطه، اهالی منطقه به خانه شیخ مراجعه و برای یاری مشروطه در دسته توپچی‌ها ثبت‌نام می‌کردند. از این رو این خانه را خانه مشروطه نامیدند. خانه‌ای دو طبقه با بنای خشتی، سقفی چوبی و حیاطی که با آجرهای مربعی فرش شده و باغچه‌ زیبای آن با درختان میوه محلی، طراوت خاصی به خانه بخشیده است. آب انبار جالبی نیز در باغچه خانه وجود دارد که بعد از گذر از چهل پله به آب روان قنات کهریز خامنه می‌رسد. این پایاب که با استفاده از سنگ ساخته شده و حدود شش متر عمق دارد، افزون بر برداشت آب، به دلیل فضایی خنک، محلی برای نگهداری مواد فاسد شدنی در فصل گرم سال است.

خانه شیخ محمد خیابانی پس از فوتش در تبریز توسط همسر وی، خیرالنساء خانم به خانواده احمدیان به مبلغ 206 قران جدیدالضرب سلطانی فروخته شد و سند آن به دست آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای (برادر همسر شیخ محمد و پدر مقام معظم رهبری) در سال 1344 نگاشته شد. حاج مسعود احمدیان نیز در سال 1391 خانه را در اختیار شهرداری این شهر قرار داد تا مرمت و بازسازی شود.

تلگراف‌های تبریکی که از نقاط مختلف ایران برای پیروزی‌ شیخ درانتخابات مجلس برای وی ارسال شده بود، گذرنامه‌اش، دستخطی که در زمان مشروطه برای مشروطه‌چیان نوشته بود و سند خانه به قلم پدر بزرگوار مقام معظم رهبری، ازجمله اسنادی است که توسط نوه شیخ و صاحب فعلی خانه برای نگهداری در این خانه و البته پس از مرمت آن ارسال شده است. سند خانه تنها سندی است که نام فرزندان شیخ در آن نوشته شده است، زیرا پس از این‌که خانه در زمان وفات شیخ به فروش رسید، به عنوان ارثیه مبلغ خانه توسط (آقا سید جواد آقا) بین فرزندان شیخ تقسیم شده است. خانه مشروطه خامنه در راستای معرفی خامنه به عنوان اولین موزه شهر ایران، توسط شهرداری خامنه تملک شده است.

شیخ محمد خیابانی با فعالیتی که در زمان وقایع مشروطه از خود نشان داد به عنوان نماینده مردم تبریز وارد چهارمین مجلس شورای ملی ایران شد و در برابر قرارداد 1919 استعمار ایستاد. وی در سال1299 شمسی درگذشت.